ଅସଙ୍ଖ୍ଯୈର୍ ଵ୍ଯୋମମାତଙ୍ଗୈଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଚଲଚାମରୈଃ । ଉଡୁମ୍ବରାନ୍ତର୍ ମଷକୈର୍ ଇଵ ମଦ୍ଧୃଦଯେ ସ୍ଥିତମ୍
ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ହାତୀମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିତ ପଙ୍ଖା ଭାବରେ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଉଡ଼ୁମ୍ବର ଗଛର ମଧ୍ୟରେ ମାଛିମାନେ ରହିଥିବା ପରି ବସିଛନ୍ତି।
ମଯା ପାତାଲପାଦେନ ଭୂତଲୋଦରଧାରିଣା । ଖମୂର୍ଧ୍ନାପି ତଦା ରାମ ନ ତ୍ଯକ୍ତା ପରମାଣୁତା
ମୁଁ ପାତାଳକୁ ପାଦରେ ଧରିଥିଲି, ଭୂମିକୁ ଗଭୀରରେ ଧାରଣ କରିଥିଲି, ଏବଂ ଆକାଶକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଭାର କରିଥିଲି, ତଥାପି ରାମ, ମୁଁ ମୋର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥିଲି।
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାରିଣା । ସର୍ଵାତ୍ମନାପ୍ଯ୍ ଅସର୍ଵେଣ ଶୂନ୍ଯରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ରହିଛି, ତଥାପି ଅସମସ୍ତ ଭାବରେ, ଶୂନ୍ୟ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
କିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ସଦକିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ସାକୃତିତ୍ଵଂ ନିରାକୃତି । ଅନୁଭୂତଂ ସଜାଡ୍ଯଂ ଚ ଚେତନତ୍ଵମ୍ ଅଲଂ ମଯା
ମୁଁ କିଛି ହେବା, କିଛି ନ ହେବା, ଆକୃତି ଥିବା, ଆକୃତି ନଥିବା, ଜାଗୃତି, ଅଜାଡ଼ି, ଏବଂ ଅଧିକ ଚେତନା ଅନୁଭବ କରିଛି।
ମୈନାକମୁଗ୍ଧମୀନସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଣୁଂ ପ୍ରତି । ସନ୍ତି ସର୍ଗସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵନୁଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅଥୋ ମଯା
ମୈନାକ ପାହାଡ଼ରେ ଆକର୍ଷିତ ମାଛ ପାଇଁ ବିଶାଳ ସାଗର ମଧ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ ଜାଗା ଭଳି ଲାଗେ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଏକ ଣୁଆଁ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସିଧାସିଧି ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗେ ମଯୋଢାନି ଗୂଢାନି ପ୍ରକଟାନି ଚ । ପ୍ରତିବିମ୍ବପୁରାଣୀଵ ମକୁରେଣାଜଡାତ୍ମନା
ମୋ ଦେହରେ ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ଦୁଇପ୍ରକାର ଜଗତ ଅଛି, ଯେପରି ଏକ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦର୍ପଣରେ ପୁରୁଣା ସହରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ଜଲାନିଲାଗ୍ନିତ୍ଵଂ ଭୂମିତ୍ଵଂ ଖାତ୍ମନା ସତା । କୃତଂ ଚିତେଵ ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ବତ ମାଯା ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଏଭଳି ଜଳ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶର ଅବସ୍ଥା ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ମାୟା କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
ଅପି ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାଂ ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଆକାଶକୋଶକେ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯାନି ପରମାଣୁକଣଂ ପ୍ରତି
ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଶର ଗୁହା ଭିତରେ, ମୁଁ ଅଣୁ ମାନେ ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ ଦେଖିଛି।
ପରମାଣୁଂ ପ୍ରତି ଵ୍ଯୋମ ପରମାଣୁଂ ପ୍ରତି ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଗଵୃନ୍ଦଂ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଯୁତଂ ପୁରମ୍
ଯେପରି ଏକ ଅଣୁର ଭିତରେ ଆକାଶ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି, ସେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅନେକ ସୃଷ୍ଟି ଏକ ନଗର ଭିତରେ ଅନେକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଖମ୍ ଏଵାହମ୍ ଅଭୂଵଂ ଭୂମଣ୍ଡଲଂ ଦ୍ଵୀପକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ସର୍ଵାତ୍ମନାପି ନ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ କିଞ୍ଚନାପି ମଯା କ୍ଵଚିତ୍
ମୁଁ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୱୀପମାଳା ହେଇଥିଲି; ତଥାପି ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛିକୁ ମୁଁ ଆବର୍ତ୍ତ କରିନଥିଲି।
ସମୁତ୍ପାଦଯତାଶେଷଲତାତରୁତୃଣାଙ୍କୁରାନ୍ । ଭୂତଲେନ ରସାକୃଷ୍ଟ୍ଯା ମଯାର୍ଥେନେଵ ଜୃମ୍ଭିତମ୍
ପୃଥିବୀ ଜଳକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି ଯେପରି ଅନେକ ଲତା, ଗଛ, ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁର ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ଏମିତି ଫଳିଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଅଵଦାତତମେ ଶୁଦ୍ଧବୋଧାକାଶମଯେ ମଯି । ଜଗଲ୍ଲକ୍ଷାଣି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚ କାନିଚିତ୍
ପରିସ୍କୃତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ମୂର୍ତ୍ତି ମୋରେ, ଅନେକ ଜଗତ୍ଗୁଡ଼ିକ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି କିଛି ଜଗତ୍ ଅଛିନାହିଁ।
ଚିତି ଚାରୁଚମତ୍କାରଂ ଚମତ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ଯତ୍ ସ୍ଵତଃ । ସ୍ଵଚମତ୍କୃତଯୋ ଽନ୍ତସ୍ସ୍ଥାସ୍ ତଦ୍ ଏତାସ୍ ସୃଷ୍ଟିଦୃଷ୍ଟଯଃ
ଚେତନା ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତତାରେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି; ଏହି ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିର ଦୃଶ୍ୟ।
ଅନୁଭୂତଂ କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯାଵତ୍ କ୍ଵଚନ କିଞ୍ଚନ । ପରମାର୍ଥଚମତ୍କାରାଦ୍ ଋତେ ନେହୋପଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁ କିଛି ଅନୁଭବ କରାଯାଇଛି, କରାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଦେଖାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକ ଏଠାରେ କେବଳ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; ତାହା ଛଡ଼ା ଏଠାରେ କିଛି ମିଳେନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାତ୍ମା ସର୍ଵକର୍ତା ନିରାମଯଃ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ ଶୁଦ୍ଧବୋଧାତ୍ମା ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକଂ ଯତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଦୁଃଖରହିତ; ସଚେତନ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଆତ୍ମା, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମର ଗୁଣରେ ଅଛି।
ସର୍ଵସ୍ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଗସ୍ ସର୍ଵସଂଶ୍ରଯଃ । ଏତତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵିଷଯମ୍ ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ନ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସମସ୍ତ, ସମସ୍ତଠାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ—ଏହା ଜାଗୃତଙ୍କର ଅଂଶ; ଅଜାଗୃତ ଅଂଶକୁ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।
ଆକାଶକୋଶଵିଶଦାତ୍ମନି ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପେ ଯେଯଂ ସ୍ଵତା କଚତି ସର୍ଗପରମ୍ପରେତି । ସାନ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଏଵ କିଲ ତାପ ଇଵାନ୍ତର୍ ଊଷ୍ମା ଭେଦୋପଲମ୍ଭ ଇତି ନାସ୍ତି ସଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତମ୍
ଚେତନାର ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ସ୍ବରୂପରେ ଯେଉଁ ଆତ୍ମତ୍ୱ ଚମକେ, ଏବଂ ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁକ୍ରମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ଶାନ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏହା ଭିତରର ଉଷ୍ମା ପରି, କାରଣ ବିଭେଦ କେବଳ ଦେଖାଯାଏ, ସତରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଅସୀମ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ।
ଅଥୈଵଂରୂପସଂଵିତ୍ତେḫ ପରାଵୃତ୍ଯ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ତମ୍ ଅମ୍ବରକୁଟୀକୋଶଦେଶମ୍ ଆଗତଵାନ୍ ଅହମ୍
ଏପରି ଅନୁଭୂତିରୁ ମୋ ଚେତନାକୁ ପଛକୁ ଟାଣି, ଉଦ୍ୟମ କରି ଆକାଶ ଦୂରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିପହଁଚିଲି।
ଯାଵତ୍ ତତ୍ର ନ ପଶ୍ଯାମି ସ୍ଵଦେହଂ କ୍ଵଚନ ସ୍ଥିତମ୍ । ପଶ୍ଯାମି କେଵଲଂ ସିଦ୍ଧଂ କମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଂ ପୁରସ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ କେଉଁଠି ଦେଖିଲି ନାହିଁ; କେବଳ ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ, ଅନ୍ୟ କେହି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲି।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ସମାଧାନନିଷ୍ଠମ୍ ଇଷ୍ଟପଦଂ ଗତମ୍ । ସୋମ୍ଯୋଦଯମ୍ ଇଵାଦିତ୍ଯଂ ଦଗ୍ଧେନ୍ଧନମ୍ ଇଵାନଲମ୍
ସେ ଉପବିଶିଥିଲେ, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ଚାହିଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ; ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଜଳିଯାଇଥିବା ଜଳାଣା ପରି ଅଗ୍ନି।
ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନଂ ଶାନ୍ତଂ ସମାଧାନନିରିଙ୍ଗନମ୍ । ଗୁଲ୍ଫଦ୍ଵିତଯମଧ୍ଯସ୍ଥଵୃଷଣଂ ଵିଷଯାତିଗମ୍
ସେ ଦୃଢ଼ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସମାଧିରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଦୁଇଟି ଗୁଳ୍ଫ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲା, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଠାରୁ ଦୂର ଥିଲେ।
ମୃଷ୍ଟସୋମ୍ଯସମାଭୋଗସ୍କନ୍ଧବନ୍ଧୁରକନ୍ଧରମ୍ । ସୁସ୍ଥିରୋଦରଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଥାନକସ୍ଥିତିସୁନ୍ଦରମ୍
ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଓ ଗଳା ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦେହ ମୃଦୁ ଚାମକରେ ମନ୍ମୋହିତ ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଦୃଢ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଉଦର ଉପରେ ସହଜରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ନାଭୀନିକଟଗୋତ୍ତାନପାଣିଦ୍ଵିତଯଦୀପ୍ତିଭିଃ । ହୃଦଯାମ୍ଭୋଜତେଜୋଭିର୍ ବହିସ୍ସ୍ଥୈର୍ ଇଵ ଭାସିତମ୍
ନାଭି ପାଖରେ ଦୁଇଟି ହାତ ଆଉ ହୃଦୟର ପଦ୍ମର ଆଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଚମକୁଥିଲା, ଏହି ଆଲୋକ ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା।
ଶ୍ଲିଷ୍ଟପକ୍ଷ୍ମେକ୍ଷଣଂ କ୍ଷୀଣସର୍ଵେଚ୍ଛଂ ସ୍ଵଚ୍ଛତାଂ ଗତମ୍ । ସରୋ ନିମୀଲିତାମ୍ଭୋଜମ୍ ଇଵ ସୁପ୍ତଂ ଦିନାତ୍ଯଯେ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲା, ପକ୍ଷୀର ଡେଙ୍ଗା ଭଳି ଜୋଡା ହୋଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମନ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲା—ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ନିମିଳିତ ପଦ୍ମର ଭଳି, ଦିନ ଶେଷରେ ଶୁଇଯାଇଥିବା ପରି।
ଅଵିକ୍ଷୁଭିତମ୍ ଆଶାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତẖକରଣକୋଟରମ୍ । ଦଧାନଂ ଧୀରଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଶାନ୍ତୋତ୍ପାତମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ଅଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅନ୍ତଃକରଣର ଗଭୀର ଅଂଶକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧରି ରଖିଛି, ଏହି ଧୀର ଚିତ୍ତରେ ଆକାଶ ଯେପରି ଅସ୍ଥିରତାରୁ ମୁକ୍ତ ଥାଏ, ସେପରି ଅନ୍ତଃକରଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଅବିକ୍ଷୁଭିତ ଅଛି।
ଅପଶ୍ଯତା ନିଜଂ ଦେହଂ ତଂ ମୁନିଂ ପଶ୍ଯତା ପୁରଃ । ଇଦଂ ମଯା ତଦା ତତ୍ର ଚିନ୍ତିତଂ ଚାରୁଚେତସା
ଏହି ମୁନି ନିଜ ଦେହକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ ଏହି ଭାବନା କରିଥିଲି।
ଅଯଂ କଶ୍ଚିନ୍ ମହାସିଦ୍ଧସ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସ୍ମିନ୍ ଦିଗମ୍ବରେ । ଚିରାଯାହମ୍ ଇଵୈକାନ୍ତଵିଶ୍ରମାର୍ଥୀ ମହାମ୍ବରମ୍
ଏଠାରେ କିଛି ମହାସିଦ୍ଧ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶରେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଉଛି, ମୋ ପରି ସେ ଏକାନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
ସମାଧିଯୋଗ୍ଯମ୍ ଏକାନ୍ତଂ ଲଭେଯେତୀହ ଚିନ୍ତଯା । କୁଟୀ ଦୃଷ୍ଟେଯମ୍ ଏତେନ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଶାଲିନା
ସେ ଏଠାରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି—‘ମୁଁ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନ ପାଇବି’; ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଥିବା ମୁନି ଏହି କୁଟିକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି।
ମଦାଗମନମ୍ ଏତେନ ତତୋ ଽଚିନ୍ତଯତାଚଲମ୍ । ତଂ ମଦ୍ଦେହଂ ଶଵୀଭୂତମ୍ ଅପାସ୍ଯେହ କୃତା ସ୍ଥିତିଃ
ମୋର ଆଗମନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ଚିନ୍ତା ଦେଖି, ସେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ — 'ଏହି ମୃତ ଦେହକୁ ଛାଡି ଏଠାରୁ ଯିବି'.
ତଦ୍ ଇହାସ୍ତାମ୍ ଅଯଂ ଯାମି ସ୍ଵଂ ଲୋକମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚଯୀ । ଯାଵଦ୍ ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଽସ୍ମି ତାଵତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପନକ୍ଷଯାତ୍
ସେ ଭାବିଲେ — 'ଏହି ଦେହ ଏଠାରେ ରହୁ, ମୁଁ ମୋର ଜଗତକୁ ଯିବି'. ମୁଁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବା ସମୟରେ, ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେବାରୁ—