ଶରୀରନଗରୀନାଶନିର୍ମାଣୈକପରାଯଣଃ । ରସକିଟ୍ଟକଲାଧାତୁପୃଥକ୍କରଣକୋଵିଦଃ
ଏହି ପୁରୁଷ ଶରୀରର ଗଠନ ଓ ନାଶରେ ଏକାଗ୍ର, ଶରୀରର ରସ, ଅପଦ୍ରବ୍ୟ, କଳା ଓ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଅଲଗା କରିବାରେ ଦକ୍ଷ।
ପ୍ରତିସୂକ୍ଷ୍ମାଣୁକଂ ଦେହେ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଜଗତ୍ । ତତ୍ରେତ୍ଥଂରୂପମ୍ ଆରମ୍ଭି ସ୍ଫୁଟମ୍ ଆଭୋଗି ସୁସ୍ଥିରମ୍
ମୁଁ ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖିଛି; ସେଠାରେ ଏପରି ଏକ ଆକୃତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ସ୍ପଷ୍ଟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଦୃଢ଼।
ପରମାଣୁଂ ପ୍ରତି ତ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ପ୍ରୋହ୍ଯନ୍ତ ଇଵ ସର୍ଗକାଃ । ନ ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ କିଲୋହ୍ଯନ୍ତେ ଖାକୃତେẖ କିମ୍ ଇଵୋହ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମାଣୁ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଚଳିତ ହେଉଛନ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବେ ଚଳିତ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଖାଲି ଆକାଶରେ କଣ ଚଳିତ ହେବ?
ସଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାନିଲାଗ୍ନୀନ୍ଦ୍ରଯମଵୈଶ୍ରଵଣେଶ୍ଵରାଃ । ସବ୍ରହ୍ମହରିଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ସହିତ—
ସସାଗରଗିରିଦ୍ଵୀପଦିଗନ୍ତରମହାର୍ଣଵାଃ । ସଲୋକାନ୍ତରଲୋକେଶକ୍ରିଯାକାଲକ୍ରିଯାକ୍ରମାଃ
ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ଦିଗବିଦିଗର ବିଶାଳ ଜଳରାଶି, ଏବଂ ବଡ଼ ସାଗର; ଏହି ସବୁ ସହିତ ଅନେକ ଲୋକ, ଲୋକର ଶାସକମାନେ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୟର ଅନୁକ୍ରମ।
ସସ୍ଵର୍ଗଭୂମିପାତାଲତଲଲୋକାନ୍ତରାନ୍ତରାଃ । ସଭାଵାଭାଵଵୈଧୁର୍ଯଜରାମରଣସମ୍ଭ୍ରମାଃ
ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ପାତାଳ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ଲୋକ; ଏହି ସବୁ ସହିତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା, ଅସ୍ଥିରତା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମ।
ଏଵଂ ନାମ ତଦା ରାମ ଭୂତପଞ୍ଚକରୂପିଣା । ମଯା ପ୍ରଵିହୃତଂ ତତ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନଲିନୋଦରେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ରାମ, ପଞ୍ଚଭୂତର ଆକାର ନେଇ, ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରିଥିଲି।
ରସḫ ପୀତୋ ଽନୁଭୂତଶ୍ ଚ କ୍ଷ୍ମାଜଲାନିଲତେଜସାମ୍ । ମୂଲଜାଲେଷୁ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଚ ସତା ମଯା
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ପବନ ଓ ଅଗ୍ନିର ରସକୁ ମୁଁ ଗୋଟେ ଗୋଟେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଗଛମାନଙ୍କର ମୂଳ ଜାଳ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ରସାଯନଘନାଙ୍ଗେଷୁ ଚନ୍ଦନଦ୍ରଵଶୋଭିଷୁ । ଲୁଠିତଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବେଷୁ ତୁଷାରଶଯନେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ମୁଁ ରସରେ ଭରିଥିବା ଦେହରେ, ଚନ୍ଦନ ଲେପରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଡିଗୁଡି ହେଲି, ତୁଷାର ଶୟନରେ ଶୋଇବା ପରି ଅନୁଭବ କରିଲି।
ସର୍ଵର୍ତୁଵନଜାଲେଷୁ ନାନାମୋଦାନି ଦିକ୍ଷ୍ଵ୍ ଅଲମ୍ । ଭୁକ୍ତାନି ପୁଷ୍ପଜାଲାନି ପ୍ରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଦଦତାଲଯେ
ବସନ୍ତ ଋତୁର ଜାଲରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଉପଭୋଗ କରିଲି; ଫୁଲର ମାଳା ଖାଇଲି, ଅବଶେଷ ଘରେ ରଖିଲି।
ନତୋନ୍ନତାସୁ ମୃଦ୍ଵୀଷୁ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣାସ୍ଵ୍ ଅମ୍ବରାଜିରେ । ସୁପ୍ତଂ ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରମାଲାସୁ ନଵନୀତସ୍ଥଲୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ନ ଉଚ୍ଚ, ନ ନିମ୍ନ, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପୋଷାକରେ ଶୋଇଲି; ଧଳା ମେଘର ଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟରେ, ନବନୀତ ପ୍ଲେଟରେ ଶୋଇବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଲା।
ସୁମନḫପତ୍ତ୍ରମୃଦୁଷୁ ଲୀନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଲାସିଷୁ । ସୁରସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାଙ୍ଗେଷୁ ଦୂରାସ୍ତସ୍ମରଵାସନମ୍
ଫୁଲର ପତ୍ରର ମୃଦୁତାରେ ଲୀନ ହେଲି, ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଖେଳାରେ ଲଗି ରହିଲି; ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାଙ୍କ ଦେହରେ, ରତିର ଘରରୁ ଦୂରେ ରହିଲି।
କୃତẖ କୁମୁଦକଲ୍ହାରକରାଲେ ନଲିନୀଵନେ । କୋମଲẖ କଲହଂସୀଭିର୍ ଲୀଲାକଲକଲାରଵଃ
ନଳିନୀବନରେ ନୀଳ ଓ ଧଳା କମଳ ଫୁଟିଥିବାରୁ ବନଟି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ କଳହଂସମାନେ ଖେଳିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ରବ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି।
ସରତ୍ସରିତ୍ସିରାସାରମୂଲଭୂମଣ୍ଡଲାନ୍ଵିତାଃ । ଅଙ୍ଗେଷୂଢାସ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ଭୂତା ଲୋମାଲଯ ଇଵାଦ୍ରଯଃ
ବହୁ ଶାଖା ଓ ଉତ୍ସ ଥିବା ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ମୂଳ ଭୂମି ସହିତ ମୋ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ରେ ତଳମାନେ ଅଳକି ଅଳକି ଉଠିଥାଏ।
ଚତୁର୍ଦିଗ୍ଗ୍ରଥିତାଦୀର୍ଘସରିତ୍ସୂତ୍ରୈସ୍ ସମୁଦ୍ରକୈଃ । ଆଦର୍ଶୈର୍ ଇଵ ଵିଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବିଭିଃ
ଚାରିଦିଗରେ ଦୀର୍ଘ ନଦୀର ତାନା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଏ ସମୁଦ୍ରମାନେ ମୋ ଦେହରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ଭୂତସର୍ଗେଣ ଵିଭ୍ରାନ୍ତଂ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାଦିନା । ମଦ୍ଦେହେ ଚେତିତେନୈଵ ମକ୍ଷିକାଯୌକରୂପିଣା
ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଭ୍ରମିତ ଏ ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ମୋ ଦେହରେ ମନରେ ଚେତନା ଦେଇ ଅପି ମକୁଆ ରୂପରେ ବସିଛି।
ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ମୁଦିତୈର୍ ଲବ୍ଧମ୍ ଅର୍କାଦିଭିର୍ ଵପୁଃ । କୃଷ୍ଣରକ୍ତସିତାପୀତହରିତୈର୍ ହାରିତୈର୍ ଇଵ
ମୋର କୃପାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଆନନ୍ଦରେ ପାଇଥିବା ଏହି ଶରୀର, କଳା, ଲାଲ, ସାଧା, ହଳଦିଆ ଓ ସବୁଜ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି, ଏକାଧିକ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇଥିବା ପରି।
ସମୁଦ୍ରମୁଦ୍ରଯା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସପ୍ତାତ୍ମରୂପଯା । ସଂସ୍ଥଯା ସ୍ଥାପିତା ଭୂମିḫ ପ୍ରକୋଷ୍ଠେ ଵଲଯୋପମା
ମୋର କଂଡ଼ରେ ଥିବା ପୃଥିବୀ, ସାଗରରେ ଘେରାଯାଇଛି, ସାତଟି ଦ୍ବୀପ ଓ ସାତଟି ଆତ୍ମାର ଆକାର ନେଇ, ବାଙ୍ଗିର ଭଳି ଏକ ମଣିବନ୍ଧ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରନ୍ଧ୍ରୀଣାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଙ୍ଗଯଷ୍ଟିନା । ଅଦୃଷ୍ଟେନୈଵ ଵିହିତḫ ପୁଲକୋଲ୍ଲାସ ଆତ୍ମନା
ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ଜନନୀମାନଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଶୁଣ୍ଡିର ସ୍ପର୍ଶରେ, ମୋର ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦର ରୋମାଞ୍ଚ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ସରିତ୍ସିରାସରତ୍ସାରରସାନି ସୁଷିରାଣି ଚ । ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାସ୍ଥିଜାଲାନି ମମାସନ୍ ସଂସ୍ଥିତାନି ଚ
ନଦୀ, ତାହାର ଶାଖା, ତାହାର ସାର, ଜଳ ଓ ତାହାର ଚ୍ୟାନେଲଗୁଡିକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତମାନେ ମୋର ଅସ୍ଥି ଜାଳରେ ଥିଲେ ଓ ଏଭଳି ରହିଗଲେ।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯୈର୍ ଵ୍ଯୋମମାତଙ୍ଗୈଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଚଲଚାମରୈଃ । ଉଡୁମ୍ବରାନ୍ତର୍ ମଷକୈର୍ ଇଵ ମଦ୍ଧୃଦଯେ ସ୍ଥିତମ୍
ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ହାତୀମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିତ ପଙ୍ଖା ଭାବରେ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଉଡ଼ୁମ୍ବର ଗଛର ମଧ୍ୟରେ ମାଛିମାନେ ରହିଥିବା ପରି ବସିଛନ୍ତି।
ମଯା ପାତାଲପାଦେନ ଭୂତଲୋଦରଧାରିଣା । ଖମୂର୍ଧ୍ନାପି ତଦା ରାମ ନ ତ୍ଯକ୍ତା ପରମାଣୁତା
ମୁଁ ପାତାଳକୁ ପାଦରେ ଧରିଥିଲି, ଭୂମିକୁ ଗଭୀରରେ ଧାରଣ କରିଥିଲି, ଏବଂ ଆକାଶକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଭାର କରିଥିଲି, ତଥାପି ରାମ, ମୁଁ ମୋର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥିଲି।
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକାରିଣା । ସର୍ଵାତ୍ମନାପ୍ଯ୍ ଅସର୍ଵେଣ ଶୂନ୍ଯରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ରହିଛି, ତଥାପି ଅସମସ୍ତ ଭାବରେ, ଶୂନ୍ୟ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
କିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ସଦକିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ସାକୃତିତ୍ଵଂ ନିରାକୃତି । ଅନୁଭୂତଂ ସଜାଡ୍ଯଂ ଚ ଚେତନତ୍ଵମ୍ ଅଲଂ ମଯା
ମୁଁ କିଛି ହେବା, କିଛି ନ ହେବା, ଆକୃତି ଥିବା, ଆକୃତି ନଥିବା, ଜାଗୃତି, ଅଜାଡ଼ି, ଏବଂ ଅଧିକ ଚେତନା ଅନୁଭବ କରିଛି।
ମୈନାକମୁଗ୍ଧମୀନସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଣୁଂ ପ୍ରତି । ସନ୍ତି ସର୍ଗସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵନୁଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅଥୋ ମଯା
ମୈନାକ ପାହାଡ଼ରେ ଆକର୍ଷିତ ମାଛ ପାଇଁ ବିଶାଳ ସାଗର ମଧ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ ଜାଗା ଭଳି ଲାଗେ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଏକ ଣୁଆଁ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସିଧାସିଧି ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗେ ମଯୋଢାନି ଗୂଢାନି ପ୍ରକଟାନି ଚ । ପ୍ରତିବିମ୍ବପୁରାଣୀଵ ମକୁରେଣାଜଡାତ୍ମନା
ମୋ ଦେହରେ ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶିତ ଦୁଇପ୍ରକାର ଜଗତ ଅଛି, ଯେପରି ଏକ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦର୍ପଣରେ ପୁରୁଣା ସହରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ଜଲାନିଲାଗ୍ନିତ୍ଵଂ ଭୂମିତ୍ଵଂ ଖାତ୍ମନା ସତା । କୃତଂ ଚିତେଵ ସ୍ଵପ୍ନେଷୁ ବତ ମାଯା ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଏଭଳି ଜଳ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶର ଅବସ୍ଥା ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ମାୟା କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
ଅପି ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାଂ ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଆକାଶକୋଶକେ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯାନି ପରମାଣୁକଣଂ ପ୍ରତି
ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଶର ଗୁହା ଭିତରେ, ମୁଁ ଅଣୁ ମାନେ ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ ଦେଖିଛି।
ପରମାଣୁଂ ପ୍ରତି ଵ୍ଯୋମ ପରମାଣୁଂ ପ୍ରତି ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଗଵୃନ୍ଦଂ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଯୁତଂ ପୁରମ୍
ଯେପରି ଏକ ଅଣୁର ଭିତରେ ଆକାଶ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି, ସେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅନେକ ସୃଷ୍ଟି ଏକ ନଗର ଭିତରେ ଅନେକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଖମ୍ ଏଵାହମ୍ ଅଭୂଵଂ ଭୂମଣ୍ଡଲଂ ଦ୍ଵୀପକୁଣ୍ଡଲମ୍ । ସର୍ଵାତ୍ମନାପି ନ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ କିଞ୍ଚନାପି ମଯା କ୍ଵଚିତ୍
ମୁଁ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୱୀପମାଳା ହେଇଥିଲି; ତଥାପି ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛିକୁ ମୁଁ ଆବର୍ତ୍ତ କରିନଥିଲି।