ଆମୋଦରତ୍ନଲୁଣ୍ଠାକୋ ଵିମାନନଗରାଵନିଃ । ଦାହାନ୍ଧକାରଶୀତାଂଶୁଶ୍ ଶୈତ୍ଯେନ୍ଦୁକ୍ଷୀରସାଗରଃ
ସୁଗନ୍ଧର ମଣି ଚୁରାଇବା, ଆକାଶର ରଥପୁରୀର ଭୂମି, ତାପ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶିତଳତା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଅମୃତ ସାଗର।
ପ୍ରାଣାପାନକଲାରଜ୍ଜ୍ଵା ପ୍ରାଣିନାଂ ଯନ୍ତ୍ରଵାହକଃ । ଅରିର୍ ମିତ୍ରଂ ଚ ଦୀପାନାଂ ଦ୍ଵୀପସଞ୍ଚରଣେ ରତଃ
ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଶକ୍ତିର ଡୋରି ଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା ଚାଳକ, ଦୀପମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ, ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ।
ପୁରୋଗତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯାତ୍ମା ମନୋରାଜ୍ଯପୁରୋପମଃ । ତାଲଵୃନ୍ତତିଲେ ତୈଲମ୍ ଆଲାନଂ ସ୍ପନ୍ଦଦନ୍ତିନଃ
ଏହା ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, ମନର ରାଜଧାନୀ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ। ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ତେଲ ଭଳି, ଚଳିତ ହାତୀକୁ ଆଟକାଇଥିବା ଦୌଡ଼ି ପରି ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ଏକକ୍ଷଣଲଵେନୈଵ ଵଲିତାଖିଲଭୂଧରଃ । ଵର୍ଣାଵଲିତରଙ୍ଗାଣାଂ ଗଙ୍ଗାଵାହରଵୈକକୃତ୍
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇପାରେ। ଏହା ରଙ୍ଗିନ ତରଙ୍ଗରେ ଗଙ୍ଗା ନେଇଯିବାରେ ଏକମାତ୍ର କାରଣ।
ଶ୍ଯାମାମ୍ବୁଵାହରଜସାଂ ମହାଵର୍ତକୃଦ୍ ଅମ୍ଭସାମ୍ । ଦ୍ଯୁନଦୀଵାହଵାର୍ଯୋଘୋ ନଭୋନୀଲୋତ୍ପଲାଲିକଃ
କଳା ଜଳବାହକଙ୍କ ଧୂଳିର ବଡ଼ ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ଦିବ୍ୟ ନଦୀର ଜଳର ବନ୍ୟା, ଆକାଶର ନୀଳ କମଳମାଳା ପରି।
ଶରୀରାଵେଷ୍ଟିତୋନ୍ମୁକ୍ତପୁରାଣତୃଣଚୋପନଃ । ସ୍ପନ୍ଦପଦ୍ମଵନାଦିତ୍ଯଶ୍ ଶବ୍ଦଵର୍ଷୈକଵାରିଦଃ
ଦେହରେ ଘେରି ରହିଥିବା, ପୁରୁଣା ଘାସର ଚଟାଇଠାରୁ ମୁକ୍ତ। କମ୍ପିତ ପଦ୍ମବନର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶବ୍ଦବର୍ଷାର ଏକମାତ୍ର ମେଘ।
ଵ୍ଯୋମକାନନମାତଙ୍ଗଶ୍ ଶରୀରଗୃହଗର୍ଗଟଃ । ଧୂଲୀକଦମ୍ବଵିପିନମ୍ ଆଶାଲିଙ୍ଗନନାଯକଃ
ଯିଏ ଆକାଶର ହାତୀ, ଦେହ ଘରର ଗଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି, ଧୂଳିର ମେଘ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଲିଂଗନ କରୁଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁ।
ସ୍ତ୍ଯାନୀକରଣସଂଶୋଷଧୃତିସ୍ପନ୍ଦନସୌରଭୈଃ । ସଶୈତ୍ଯୈẖ କର୍ମଭିଷ୍ ଷଡ୍ଭିର୍ ଅଲବ୍ଧକ୍ଷଣ ଆକ୍ଷଯମ୍
ଅଳସତା, ଶୁଷ୍କତା, ଦୃଢତା, କମ୍ପନ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶୀତଳତା—ଏହି ଛଅ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସଦା ବ୍ୟସ୍ତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ମିଳେନାହିଁ, ଅକ୍ଷୟ ଅଟୁଟ।
ରସାକର୍ଷଣସୁଵ୍ଯଗ୍ରୋ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରାତେଵ ତେଜସଃ । ହରଣାଦାନକର୍ତୄଣାମ୍ ଅଙ୍ଗାନାଂ ଵିନିଯୋଗକୃତ୍
ସେ ନିତ୍ୟ ରସ ଆକର୍ଷଣରେ ଦ୍ରୁତ, ଅଗ୍ନିର ତେଜ ପରି, ନେବା, ଦେବା ଓ ଧରିବା କାମରେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲାଇଥାଏ।
ଶରୀରନଗରେ ନାଡୀମାର୍ଗୈର୍ ଗତିନିରର୍ଗଲଃ । ରସଭାଣ୍ଡପରାଵର୍ତାଦ୍ ଆଯୁର୍ମଣିମହାଵଣିକ୍
ଦେହ ନଗରରେ ନାଳୀ ମାର୍ଗରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ସେ ରସ ପାତ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଆୟୁର ମଣିର ବଡ଼ ବ୍ୟାପାରୀ।
ଶରୀରନଗରୀନାଶନିର୍ମାଣୈକପରାଯଣଃ । ରସକିଟ୍ଟକଲାଧାତୁପୃଥକ୍କରଣକୋଵିଦଃ
ଏହି ପୁରୁଷ ଶରୀରର ଗଠନ ଓ ନାଶରେ ଏକାଗ୍ର, ଶରୀରର ରସ, ଅପଦ୍ରବ୍ୟ, କଳା ଓ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଅଲଗା କରିବାରେ ଦକ୍ଷ।
ପ୍ରତିସୂକ୍ଷ୍ମାଣୁକଂ ଦେହେ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଜଗତ୍ । ତତ୍ରେତ୍ଥଂରୂପମ୍ ଆରମ୍ଭି ସ୍ଫୁଟମ୍ ଆଭୋଗି ସୁସ୍ଥିରମ୍
ମୁଁ ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖିଛି; ସେଠାରେ ଏପରି ଏକ ଆକୃତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ସ୍ପଷ୍ଟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଦୃଢ଼।
ପରମାଣୁଂ ପ୍ରତି ତ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ପ୍ରୋହ୍ଯନ୍ତ ଇଵ ସର୍ଗକାଃ । ନ ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ କିଲୋହ୍ଯନ୍ତେ ଖାକୃତେẖ କିମ୍ ଇଵୋହ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମାଣୁ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଚଳିତ ହେଉଛନ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବେ ଚଳିତ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଖାଲି ଆକାଶରେ କଣ ଚଳିତ ହେବ?
ସଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାନିଲାଗ୍ନୀନ୍ଦ୍ରଯମଵୈଶ୍ରଵଣେଶ୍ଵରାଃ । ସବ୍ରହ୍ମହରିଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ସହିତ—
ସସାଗରଗିରିଦ୍ଵୀପଦିଗନ୍ତରମହାର୍ଣଵାଃ । ସଲୋକାନ୍ତରଲୋକେଶକ୍ରିଯାକାଲକ୍ରିଯାକ୍ରମାଃ
ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ଦିଗବିଦିଗର ବିଶାଳ ଜଳରାଶି, ଏବଂ ବଡ଼ ସାଗର; ଏହି ସବୁ ସହିତ ଅନେକ ଲୋକ, ଲୋକର ଶାସକମାନେ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୟର ଅନୁକ୍ରମ।
ସସ୍ଵର୍ଗଭୂମିପାତାଲତଲଲୋକାନ୍ତରାନ୍ତରାଃ । ସଭାଵାଭାଵଵୈଧୁର୍ଯଜରାମରଣସମ୍ଭ୍ରମାଃ
ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ପାତାଳ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ଲୋକ; ଏହି ସବୁ ସହିତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା, ଅସ୍ଥିରତା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମ।
ଏଵଂ ନାମ ତଦା ରାମ ଭୂତପଞ୍ଚକରୂପିଣା । ମଯା ପ୍ରଵିହୃତଂ ତତ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନଲିନୋଦରେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ରାମ, ପଞ୍ଚଭୂତର ଆକାର ନେଇ, ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରିଥିଲି।
ରସḫ ପୀତୋ ଽନୁଭୂତଶ୍ ଚ କ୍ଷ୍ମାଜଲାନିଲତେଜସାମ୍ । ମୂଲଜାଲେଷୁ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଚ ସତା ମଯା
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ପବନ ଓ ଅଗ୍ନିର ରସକୁ ମୁଁ ଗୋଟେ ଗୋଟେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ଗଛମାନଙ୍କର ମୂଳ ଜାଳ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।
ରସାଯନଘନାଙ୍ଗେଷୁ ଚନ୍ଦନଦ୍ରଵଶୋଭିଷୁ । ଲୁଠିତଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବେଷୁ ତୁଷାରଶଯନେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ମୁଁ ରସରେ ଭରିଥିବା ଦେହରେ, ଚନ୍ଦନ ଲେପରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଡିଗୁଡି ହେଲି, ତୁଷାର ଶୟନରେ ଶୋଇବା ପରି ଅନୁଭବ କରିଲି।
ସର୍ଵର୍ତୁଵନଜାଲେଷୁ ନାନାମୋଦାନି ଦିକ୍ଷ୍ଵ୍ ଅଲମ୍ । ଭୁକ୍ତାନି ପୁଷ୍ପଜାଲାନି ପ୍ରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଦଦତାଲଯେ
ବସନ୍ତ ଋତୁର ଜାଲରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଉପଭୋଗ କରିଲି; ଫୁଲର ମାଳା ଖାଇଲି, ଅବଶେଷ ଘରେ ରଖିଲି।
ନତୋନ୍ନତାସୁ ମୃଦ୍ଵୀଷୁ ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣାସ୍ଵ୍ ଅମ୍ବରାଜିରେ । ସୁପ୍ତଂ ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରମାଲାସୁ ନଵନୀତସ୍ଥଲୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ନ ଉଚ୍ଚ, ନ ନିମ୍ନ, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପୋଷାକରେ ଶୋଇଲି; ଧଳା ମେଘର ଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟରେ, ନବନୀତ ପ୍ଲେଟରେ ଶୋଇବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଲା।
ସୁମନḫପତ୍ତ୍ରମୃଦୁଷୁ ଲୀନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଲାସିଷୁ । ସୁରସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାଙ୍ଗେଷୁ ଦୂରାସ୍ତସ୍ମରଵାସନମ୍
ଫୁଲର ପତ୍ରର ମୃଦୁତାରେ ଲୀନ ହେଲି, ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଖେଳାରେ ଲଗି ରହିଲି; ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାଙ୍କ ଦେହରେ, ରତିର ଘରରୁ ଦୂରେ ରହିଲି।
କୃତẖ କୁମୁଦକଲ୍ହାରକରାଲେ ନଲିନୀଵନେ । କୋମଲẖ କଲହଂସୀଭିର୍ ଲୀଲାକଲକଲାରଵଃ
ନଳିନୀବନରେ ନୀଳ ଓ ଧଳା କମଳ ଫୁଟିଥିବାରୁ ବନଟି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ କଳହଂସମାନେ ଖେଳିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ରବ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି।
ସରତ୍ସରିତ୍ସିରାସାରମୂଲଭୂମଣ୍ଡଲାନ୍ଵିତାଃ । ଅଙ୍ଗେଷୂଢାସ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ଭୂତା ଲୋମାଲଯ ଇଵାଦ୍ରଯଃ
ବହୁ ଶାଖା ଓ ଉତ୍ସ ଥିବା ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ମୂଳ ଭୂମି ସହିତ ମୋ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ରେ ତଳମାନେ ଅଳକି ଅଳକି ଉଠିଥାଏ।
ଚତୁର୍ଦିଗ୍ଗ୍ରଥିତାଦୀର୍ଘସରିତ୍ସୂତ୍ରୈସ୍ ସମୁଦ୍ରକୈଃ । ଆଦର୍ଶୈର୍ ଇଵ ଵିଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅଙ୍ଗେଷୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବିଭିଃ
ଚାରିଦିଗରେ ଦୀର୍ଘ ନଦୀର ତାନା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଏ ସମୁଦ୍ରମାନେ ମୋ ଦେହରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ଭୂତସର୍ଗେଣ ଵିଭ୍ରାନ୍ତଂ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାଦିନା । ମଦ୍ଦେହେ ଚେତିତେନୈଵ ମକ୍ଷିକାଯୌକରୂପିଣା
ସିଦ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଭ୍ରମିତ ଏ ଭୂତମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ମୋ ଦେହରେ ମନରେ ଚେତନା ଦେଇ ଅପି ମକୁଆ ରୂପରେ ବସିଛି।
ମତ୍ପ୍ରସାଦେନ ମୁଦିତୈର୍ ଲବ୍ଧମ୍ ଅର୍କାଦିଭିର୍ ଵପୁଃ । କୃଷ୍ଣରକ୍ତସିତାପୀତହରିତୈର୍ ହାରିତୈର୍ ଇଵ
ମୋର କୃପାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଆନନ୍ଦରେ ପାଇଥିବା ଏହି ଶରୀର, କଳା, ଲାଲ, ସାଧା, ହଳଦିଆ ଓ ସବୁଜ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି, ଏକାଧିକ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇଥିବା ପରି।
ସମୁଦ୍ରମୁଦ୍ରଯା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସପ୍ତାତ୍ମରୂପଯା । ସଂସ୍ଥଯା ସ୍ଥାପିତା ଭୂମିḫ ପ୍ରକୋଷ୍ଠେ ଵଲଯୋପମା
ମୋର କଂଡ଼ରେ ଥିବା ପୃଥିବୀ, ସାଗରରେ ଘେରାଯାଇଛି, ସାତଟି ଦ୍ବୀପ ଓ ସାତଟି ଆତ୍ମାର ଆକାର ନେଇ, ବାଙ୍ଗିର ଭଳି ଏକ ମଣିବନ୍ଧ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରନ୍ଧ୍ରୀଣାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଙ୍ଗଯଷ୍ଟିନା । ଅଦୃଷ୍ଟେନୈଵ ଵିହିତḫ ପୁଲକୋଲ୍ଲାସ ଆତ୍ମନା
ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ଜନନୀମାନଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଶୁଣ୍ଡିର ସ୍ପର୍ଶରେ, ମୋର ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦର ରୋମାଞ୍ଚ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ସରିତ୍ସିରାସରତ୍ସାରରସାନି ସୁଷିରାଣି ଚ । ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାସ୍ଥିଜାଲାନି ମମାସନ୍ ସଂସ୍ଥିତାନି ଚ
ନଦୀ, ତାହାର ଶାଖା, ତାହାର ସାର, ଜଳ ଓ ତାହାର ଚ୍ୟାନେଲଗୁଡିକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତମାନେ ମୋର ଅସ୍ଥି ଜାଳରେ ଥିଲେ ଓ ଏଭଳି ରହିଗଲେ।