ଵିତତାରମ୍ଭଯାପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଜ୍ଵାଲାଜାଲତଯେଦ୍ଧଯା । ଉତ୍ଥାଯୋତ୍ଥାଯ ଵଲିତଂ ଖଲଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯେଵ ଲୋଲଯା
ଉଚ୍ଚ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆରମ୍ଭ ଭଳି, ଜ୍ୱାଳାର ଜାଲ ଭଳି ଜଳିଉଠେ; ପୁନି ପୁନି ଉଠି, ଚଞ୍ଚଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହୁଏ।
ତେଜସ୍ତଯାପି ପରମାଣୁକଣୋଦରେ ଽପି ଦୃଷ୍ଟେତ୍ଥମ୍ ଏଵମ୍ ଇହ ରାମ ମଯା ଜଗଚ୍ଛ୍ରୀଃ । ଅନ୍ଯା ଚ ସା ନ ଚ ଚିଦମ୍ବରତḫ ପରସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ପୁରାଚଲଗଣୋ ଽତ୍ର ନିଦର୍ଶନଂ ଵଃ
ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ତେଜ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ରାମ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଜଗତର ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖିଛି; ସେ ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଟେ, ଚିତ୍ତ ଆକାଶ ଭଳି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ପାହାଡ଼ର ଗୋଷ୍ଠୀ ତୁମ ପାଇଁ ଉଦାହରଣ।
ଅଥ ଵାତମଯୀଂ ଧତ୍ତ୍ଵା ଜଗତ୍ପ୍ରେକ୍ଷଣକୌତୁକାତ୍ । ଧାରଣାଂ ଧୀରଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵାତତାମ୍ ଅହମ୍ ଆଗତଃ
ତେବେ, ଏହି ସଂସାରକୁ ଦେଖିବାର ଆଗ୍ରହରେ, ମୁଁ ବାୟୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିରହି, ବାୟୁ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।
ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନିଲୋ ଵଲ୍ଲୀଲଲନାଲୋକଲାସକଃ । କମଲୋତ୍ପଲକୁନ୍ଦାଦିଜାଲକାମୋଦପାଲକଃ
ମୁଁ ବାୟୁ ହୋଇ, ବେଳ ଲତାର ତନ୍ତୁ ଉପରେ ଖେଳିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି, ଏବଂ ପଦ୍ମ, ଶାଳୁକ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲର ଗୁଛରୁ ଆସୁଥିବା ସୁଗନ୍ଧକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି।
ଶୀକରୋତ୍କରନୀହାରହେଲାହରଣତର୍ଷୁଲଃ । ସୁରତଶ୍ରାନ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗସମାହ୍ଲାଦନହର୍ଷୁଲଃ
ମୁଁ ଶିତଳ ତୁଷାର ଓ କୁହୁଡ଼ିକୁ ହଟାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଏବଂ ପ୍ରେମର କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଅଳସିଥିବା ଶରୀରକୁ ତରଳତା ଦେଇ ଖୁସି ହେଉଛି।
ତୃଣଗୁଲ୍ମଲତାଵଲ୍ଲୀଦଲତାଣ୍ଡଵପଣ୍ଡିତଃ । ଲତୌଷଧିଫଲୋଲ୍ଲାସକୁସୁମାମୋଦମଣ୍ଡିତଃ
ମୁଁ ଘାସ, ଝାଡ଼ି, ଲତା ଓ ବେଳର ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଔଷଧି ଓ ଫଳର ଫୁଲିଥିବା ସୁଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ।
ମୃଦୁର୍ ମଙ୍ଗଲକାଲେଷୁ ଲଲନାଲକଚାଲକଃ । ଭୀମ ଉତ୍ପାତଵାତେଷୁ ପର୍ଣଵତ୍ପ୍ରୌଢପର୍ଵତଃ
ଶୁଭ ସମୟରେ ମୁଁ ମୃଦୁ ହୋଇ ନାରୀମାନଙ୍କର କେଶକୁ ହଳକା ହଳକା ହଳାଇ ଦେଉଛି; ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଝଡ଼ ବାତାସ ବହେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ପତ୍ରରେ ଢାକିଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଏ।
ନନ୍ଦନେ କୁନ୍ଦମନ୍ଦାରମକରନ୍ଦରଜୋଽରୁଣଃ । ନରକେ ଽଙ୍ଗାରସମ୍ଭାରୋ ଭୁଵି ନୀହାରଭାସୁରଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୁଁ କୁନ୍ଦ ଓ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ରେଣୁରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଏ; ନରକରେ ମୁଁ ଜଳୁଥିବା ଅଂଗାରର ଢେର; ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ କୁହୁଡ଼ିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ସାଗରେ ଽସରଲାଵର୍ତଲେଖାନୁମିତସର୍ପଣଃ । ଦିଵି ଵାରିଦସଞ୍ଚାରମୃଷ୍ଟାମୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁଦର୍ପଣଃ
ସମୁଦ୍ରରେ ମୋ ଚଳାଚଳ ତରଙ୍ଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖାରେ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ; ଆକାଶରେ ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମେଘମାନଙ୍କର ପଥକୁ ପରିଷ୍କାର କରୁଥିବା ଆଇନା।
ନକ୍ଷତ୍ରକ୍ଷତ୍ରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ରଥୋ ରଂହୋଵିବୃଂହିତଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସିଦ୍ଧସଞ୍ଚାରଵିମାନଧରଣେହିତଃ
ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ରଥ; ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେହି ଯାନମାନଙ୍କୁ ଧରିରଖିଥିବା ଆଧାର ମୁଁ।
ସହୋଦର ଇଵ କ୍ଷିପ୍ରଗାମିତ୍ଵାଦ୍ ଅସ୍ଯ ଚେତସଃ । ଅନଙ୍ଗୋ ଽପି ସମସ୍ତାଙ୍ଗସ୍ ସ୍ପନ୍ଦନାନନ୍ଦଚନ୍ଦନଃ
ଏହି ମନ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଥାଏ, ଯେଉଁପରି ଜଣେ ଭାଇ ଭଳି ସବୁଠି ଉପସ୍ଥିତ ରହେ। ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି, ଜୀବନର ସ୍ପନ୍ଦନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆନନ୍ଦର ଚନ୍ଦନ ଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ତୁଷାରଶୀକରାସାରଜରାରୋମଵିଜର୍ଜରଃ । ଆମୋଦଯୌଵନୋନ୍ମାଦୋ ମୌନମାର୍ଦଵଶୈଶଵଃ
ଶିଶିର ତୁଷାର ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯୁବକାଳର ସୁଗନ୍ଧର ମଦକତା ଭରିଥାଏ, ନିରବ, କୋମଳ ଓ ଶିଶୁର ଭଳି ସରଳ ହୁଏ।
ନନ୍ଦନାମୋଦମଧୁରୋ ମଧୁରୋଦାରସଂସୃତିଃ । ଚାରୁଚୈତ୍ରରଥୋନ୍ମୁକ୍ତୋ ହୃତକାନ୍ତାରତଶ୍ରମଃ
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମିଷ୍ଟି, ମୃଦୁ ଓ ଉଦାର ପ୍ରବାହରେ ମହାନ, ଚୈତ୍ର ମାସର ସୁନ୍ଦର ରଥ ଭଳି, ପ୍ରିୟଜନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାର କ୍ଲାନ୍ତି ହାରାଇ ଯାଇଛି।
ଚିରଂ ଗଙ୍ଗାତରଙ୍ଗାଙ୍ଗଦୋଲାନ୍ଦୋଲନସଶ୍ରମଃ । ଶ୍ରମସ୍ଵରୂପଜ୍ଞତଯା ନିଵାରିତରତଶ୍ରମଃ
ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗରେ ଅଙ୍ଗ ଡୋଳିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଦ୍ୟମର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣି, ଆସକ୍ତିର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ପୁଷ୍ପଭାରନତାସ୍ ସ୍ପର୍ଶୈର୍ ଵସନ୍ତଵନିତାଲତାଃ । ଚିରଂ ଚପଲଯଂଲ୍ ଲୋଲଦଲହସ୍ତାଲିଲୋଚନାଃ
ବସନ୍ତ ଋତୁର ଯୁବତୀମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ନମିଥିବା ଲତାପରି, ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଚକୁ ହଳୁହଳୁ ଗଛପତ୍ର ପରି ହିଁ ହିଲୁଛି, ହାତ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଉଛି, ଏମିତି ତେବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖେଳମସ୍ତି କରନ୍ତି।
ଚିରଂ ଭୁଙ୍କ୍ତ୍ଵେନ୍ଦୁବିମ୍ବାଙ୍ଗଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ପୂର୍ଣାଭ୍ରତଲ୍ପକେ । ଵିଧୂଯ କମଲାନୀକମ୍ ଅପନୀତରତଶ୍ରମଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପଭୋଗ କରି, ମେଘର ମୃଦୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇ, ପଦ୍ମମାଳାକୁ ଦୂରେ ଫେଲିଦେଇ, ରତିର କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସମସ୍ତରଜସାମ୍ ଓକୋ ଵ୍ଯୋମଗାମୀ ତୁରଙ୍ଗମଃ । ଆମୋଦମଦମାତଙ୍ଗସମୁଲ୍ଲାସମହାସୁହୃତ୍
ସମସ୍ତ ରାଗର ଆଶ୍ରୟ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା, ଆନନ୍ଦ ଓ ମଦର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଗ୍ନ ଏକ ବଡ଼ ସହଯୋଗୀ।
ଧାରୋର୍ଣାଢ୍ଯତଡିଚ୍ଛୃଙ୍ଗପଯୋଦପଶୁପାଲକଃ । ତନ୍ତୁଶ୍ ଶୀକରମୁକ୍ତାନାମ୍ ଅରିର୍ ଘର୍ମରଜୋରୁଜାମ୍
ଧାରାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଦ୍ୟୁତ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ମେଘମାନେ ଗୋପାଳକ ପରି, ଶିକାର ମୁକ୍ତାପରି ତନ୍ତୁ, ଏହି ସବୁ ଘର୍ମ ଧୂଳି ଓ ବେଦନାର ଶତ୍ରୁ।
ଆକାଶକୁସୁମାମୋଦସ୍ ସର୍ଵଶବ୍ଦସହୋଦରଃ । ନାଡୀପ୍ରଣାଲୀସଲିଲଂ ଭୂତାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗନର୍ତକଃ
ଆକାଶର ଫୁଲର ଖୁସିରେ ମଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଭାଇ, ନାଡ଼ୀର ଝରଣା ଜଳ ଭଳି, ପଞ୍ଚଭୂତର ଅଂଶ ଓ ଉପଅଂଶରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ନୃତ୍ୟକାର।
ମର୍ମକର୍ମକରୈକାତ୍ମା ହୃଦ୍ଗୁହାଗେହକେସରୀ । ନିତ୍ଯମ୍ ଏକାନ୍ତପଥିକସ୍ ସାରଥିର୍ ଜାତଵେଦସଃ
ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ହୃଦୟର ଗୁହା ଘରରେ ବସୁଥିବା ସିଂହ, ସଦା ଏକାକୀ ପଥିକ, ଅଗ୍ନିର ରଥ ଚାଳକ।
ଆମୋଦରତ୍ନଲୁଣ୍ଠାକୋ ଵିମାନନଗରାଵନିଃ । ଦାହାନ୍ଧକାରଶୀତାଂଶୁଶ୍ ଶୈତ୍ଯେନ୍ଦୁକ୍ଷୀରସାଗରଃ
ସୁଗନ୍ଧର ମଣି ଚୁରାଇବା, ଆକାଶର ରଥପୁରୀର ଭୂମି, ତାପ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶିତଳତା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଅମୃତ ସାଗର।
ପ୍ରାଣାପାନକଲାରଜ୍ଜ୍ଵା ପ୍ରାଣିନାଂ ଯନ୍ତ୍ରଵାହକଃ । ଅରିର୍ ମିତ୍ରଂ ଚ ଦୀପାନାଂ ଦ୍ଵୀପସଞ୍ଚରଣେ ରତଃ
ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଶକ୍ତିର ଡୋରି ଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା ଚାଳକ, ଦୀପମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ, ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ।
ପୁରୋଗତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯାତ୍ମା ମନୋରାଜ୍ଯପୁରୋପମଃ । ତାଲଵୃନ୍ତତିଲେ ତୈଲମ୍ ଆଲାନଂ ସ୍ପନ୍ଦଦନ୍ତିନଃ
ଏହା ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, ମନର ରାଜଧାନୀ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ। ତିଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ତେଲ ଭଳି, ଚଳିତ ହାତୀକୁ ଆଟକାଇଥିବା ଦୌଡ଼ି ପରି ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ଏକକ୍ଷଣଲଵେନୈଵ ଵଲିତାଖିଲଭୂଧରଃ । ଵର୍ଣାଵଲିତରଙ୍ଗାଣାଂ ଗଙ୍ଗାଵାହରଵୈକକୃତ୍
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇପାରେ। ଏହା ରଙ୍ଗିନ ତରଙ୍ଗରେ ଗଙ୍ଗା ନେଇଯିବାରେ ଏକମାତ୍ର କାରଣ।
ଶ୍ଯାମାମ୍ବୁଵାହରଜସାଂ ମହାଵର୍ତକୃଦ୍ ଅମ୍ଭସାମ୍ । ଦ୍ଯୁନଦୀଵାହଵାର୍ଯୋଘୋ ନଭୋନୀଲୋତ୍ପଲାଲିକଃ
କଳା ଜଳବାହକଙ୍କ ଧୂଳିର ବଡ଼ ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ଦିବ୍ୟ ନଦୀର ଜଳର ବନ୍ୟା, ଆକାଶର ନୀଳ କମଳମାଳା ପରି।
ଶରୀରାଵେଷ୍ଟିତୋନ୍ମୁକ୍ତପୁରାଣତୃଣଚୋପନଃ । ସ୍ପନ୍ଦପଦ୍ମଵନାଦିତ୍ଯଶ୍ ଶବ୍ଦଵର୍ଷୈକଵାରିଦଃ
ଦେହରେ ଘେରି ରହିଥିବା, ପୁରୁଣା ଘାସର ଚଟାଇଠାରୁ ମୁକ୍ତ। କମ୍ପିତ ପଦ୍ମବନର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶବ୍ଦବର୍ଷାର ଏକମାତ୍ର ମେଘ।
ଵ୍ଯୋମକାନନମାତଙ୍ଗଶ୍ ଶରୀରଗୃହଗର୍ଗଟଃ । ଧୂଲୀକଦମ୍ବଵିପିନମ୍ ଆଶାଲିଙ୍ଗନନାଯକଃ
ଯିଏ ଆକାଶର ହାତୀ, ଦେହ ଘରର ଗଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି, ଧୂଳିର ମେଘ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଲିଂଗନ କରୁଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁ।
ସ୍ତ୍ଯାନୀକରଣସଂଶୋଷଧୃତିସ୍ପନ୍ଦନସୌରଭୈଃ । ସଶୈତ୍ଯୈẖ କର୍ମଭିଷ୍ ଷଡ୍ଭିର୍ ଅଲବ୍ଧକ୍ଷଣ ଆକ୍ଷଯମ୍
ଅଳସତା, ଶୁଷ୍କତା, ଦୃଢତା, କମ୍ପନ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଶୀତଳତା—ଏହି ଛଅ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ସଦା ବ୍ୟସ୍ତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ମିଳେନାହିଁ, ଅକ୍ଷୟ ଅଟୁଟ।
ରସାକର୍ଷଣସୁଵ୍ଯଗ୍ରୋ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରାତେଵ ତେଜସଃ । ହରଣାଦାନକର୍ତୄଣାମ୍ ଅଙ୍ଗାନାଂ ଵିନିଯୋଗକୃତ୍
ସେ ନିତ୍ୟ ରସ ଆକର୍ଷଣରେ ଦ୍ରୁତ, ଅଗ୍ନିର ତେଜ ପରି, ନେବା, ଦେବା ଓ ଧରିବା କାମରେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲାଇଥାଏ।
ଶରୀରନଗରେ ନାଡୀମାର୍ଗୈର୍ ଗତିନିରର୍ଗଲଃ । ରସଭାଣ୍ଡପରାଵର୍ତାଦ୍ ଆଯୁର୍ମଣିମହାଵଣିକ୍
ଦେହ ନଗରରେ ନାଳୀ ମାର୍ଗରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ସେ ରସ ପାତ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଆୟୁର ମଣିର ବଡ଼ ବ୍ୟାପାରୀ।