ବୋଧଦେହେନ ହୃଦଯଂ ଶିଲାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭେଦିନା । ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ଵିନିର୍ଯାତି ଯାତି ପାତାଲମ୍ ଅମ୍ବରମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେ ପାଥରର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧା ଛାଡ଼ି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଯିବା ସହିତ, ପାତାଳ କିମ୍ବା ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ ମଯା ପୁରା ରାମ ବୋଧଦେହେନ ତତ୍ ତଦା । ତଥା କୃତମ୍ ଅନନ୍ତେନ ଚିନ୍ମଯଵ୍ଯୋମରୂପିଣା
ସେହିପରି, ହେ ରାମ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶର ନିମିତ୍ତ, ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି।
ଵଜ୍ରପାଷାଣପାତାଲନଭୋଽନ୍ତରଗମାଗମାନ୍ । କୁର୍ଵତସ୍ ତାଦୃଶସ୍ଯାଶୁ ନ ଵିଘ୍ନ ଉପଜାଯତେ
ଏପରି ଜଣେ ଲୋକ, ଯିଏ ହୀରା, ପାଥର, ପାତାଳ ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଯାଏ ଆସେ, ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବାଧା ଆସେନାହିଁ।
ବୋଧମାତ୍ରଶରୀରେଣ ଯାଵଦ୍ ଆସ୍ତେ ଜଡେଷ୍ଵ୍ ଅସୌ । ପଦାର୍ଥେଷୁ ତଥାଭୂତସ୍ ତାଵତ୍ ତତ୍ରାଵତିଷ୍ଠତେ
ଏହିପରି ଜଣେ, ଯେତେଦିନ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେ ସେଠି ସେଇ ଭାବରେ ବସିଥାଏ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯୈଵ ଚଲିତ୍ଵାଥ ତତୋ ଽନ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଯାତି ଚେତ୍ । ତତ୍ ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଥିତିଂ ଯାତି ତଥୈଵାଙ୍ଗ ମତିର୍ ଯଥା
ମନ ଯେଉଁଠିକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଚାଲିଯାଏ, ପୁନି ଅନ୍ୟଠିକୁ ଯାଏ, ସେଠିଏ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଯାଏ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହିଭଳି ମନ ଯେପରି ଚାଲିଯାଏ ଓ ରୁହିଯାଏ।
ବୋଧମାତ୍ରଂ ଵିଦୁର୍ ଦେହମ୍ ଆତିଵାହିକମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ । ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଂ ତମ୍ ଏଵେହ ବୁଦ୍ଧୋ ଽନୁଭଵସି ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ଦେହକୁ ସେମାନେ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଅପରିଣାମୀ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ଜାଗୃତ ହୋଇ, ଏଠି ଏହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭବ କରୁଛ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରଵ୍ଯୋମରୂପୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଅର୍କାଦାଵ୍ ଇତି ବୋଧତଃ । ଆତ୍ମୈଵାସ୍ତମ୍ ଉପାନୀତସ୍ ସନ୍ନ୍ ଏଵାସନ୍ନ୍ ଇଵାତ୍ମନା
'ମୁଁ କେବଳ ଚେତନାର ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ' ବୋଲି ଜାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠିଏ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ—ସେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଭଳି ଲାଗେ।
ସ୍ଥିତଂ ସ୍ଵପ୍ନାଦିଜଗତି ତମସେଵାସତେଵ ଵା । ଆଵୃତେନେଵ ଵାନ୍ଯାସାମ୍ ଅଲଭ୍ଯେନ ସତା ଦୃଶାମ୍
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ଧାରେ କିମ୍ବା କିଛି ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ପରି, ଏହା ଅସଲି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ତରଙ୍ଗଲେଖଯାଙ୍ଗାରସରିତସ୍ ସ୍ଵାଙ୍ଗଲଗ୍ନଯା । ମନୋରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯେଵାଶୁ ପ୍ରୋତ୍ପନ୍ନସ୍ତବ୍ଧଦେହଯା
ଅଗ୍ନି ନଦୀରେ ତରଙ୍ଗ ଚିହ୍ନ ଭଳି, ନିଜ ଦେହକୁ ଆଁକି ଧରିଥିବା; ମନର ରାଜ୍ୟର ଶ୍ରୀ ଭଳି, ଦେହ ଅଚଳ ହେବା ସହ ସହଜରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
କଜ୍ଜଲାଲିକଯା ଵହ୍ନିଵିପିନେ ପୁଷ୍ପଶୋଭଯା । ଫୁଲ୍ଲତ୍ସ୍ଥଲାମ୍ବୁଜାସାରକିଂଶୁକାଶୋକରୂପଯା
ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅଗ୍ନିବନରେ କାଳି ଚିହ୍ନ ଭଳି; ଫୁଲିଥିବା ମାଠରେ ପଦ୍ମ, କିଞ୍ଶୁକ ଓ ଅଶୋକ ଫୁଲର ଆକୃତି ଭଳି।
ଵିତତାରମ୍ଭଯାପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଜ୍ଵାଲାଜାଲତଯେଦ୍ଧଯା । ଉତ୍ଥାଯୋତ୍ଥାଯ ଵଲିତଂ ଖଲଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯେଵ ଲୋଲଯା
ଉଚ୍ଚ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆରମ୍ଭ ଭଳି, ଜ୍ୱାଳାର ଜାଲ ଭଳି ଜଳିଉଠେ; ପୁନି ପୁନି ଉଠି, ଚଞ୍ଚଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହୁଏ।
ତେଜସ୍ତଯାପି ପରମାଣୁକଣୋଦରେ ଽପି ଦୃଷ୍ଟେତ୍ଥମ୍ ଏଵମ୍ ଇହ ରାମ ମଯା ଜଗଚ୍ଛ୍ରୀଃ । ଅନ୍ଯା ଚ ସା ନ ଚ ଚିଦମ୍ବରତḫ ପରସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ପୁରାଚଲଗଣୋ ଽତ୍ର ନିଦର୍ଶନଂ ଵଃ
ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ତେଜ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ରାମ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଜଗତର ଶ୍ରୀକୁ ଦେଖିଛି; ସେ ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଟେ, ଚିତ୍ତ ଆକାଶ ଭଳି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ପାହାଡ଼ର ଗୋଷ୍ଠୀ ତୁମ ପାଇଁ ଉଦାହରଣ।
ଅଥ ଵାତମଯୀଂ ଧତ୍ତ୍ଵା ଜଗତ୍ପ୍ରେକ୍ଷଣକୌତୁକାତ୍ । ଧାରଣାଂ ଧୀରଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵାତତାମ୍ ଅହମ୍ ଆଗତଃ
ତେବେ, ଏହି ସଂସାରକୁ ଦେଖିବାର ଆଗ୍ରହରେ, ମୁଁ ବାୟୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିରହି, ବାୟୁ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।
ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନିଲୋ ଵଲ୍ଲୀଲଲନାଲୋକଲାସକଃ । କମଲୋତ୍ପଲକୁନ୍ଦାଦିଜାଲକାମୋଦପାଲକଃ
ମୁଁ ବାୟୁ ହୋଇ, ବେଳ ଲତାର ତନ୍ତୁ ଉପରେ ଖେଳିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି, ଏବଂ ପଦ୍ମ, ଶାଳୁକ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲର ଗୁଛରୁ ଆସୁଥିବା ସୁଗନ୍ଧକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି।
ଶୀକରୋତ୍କରନୀହାରହେଲାହରଣତର୍ଷୁଲଃ । ସୁରତଶ୍ରାନ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗସମାହ୍ଲାଦନହର୍ଷୁଲଃ
ମୁଁ ଶିତଳ ତୁଷାର ଓ କୁହୁଡ଼ିକୁ ହଟାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଏବଂ ପ୍ରେମର କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଅଳସିଥିବା ଶରୀରକୁ ତରଳତା ଦେଇ ଖୁସି ହେଉଛି।
ତୃଣଗୁଲ୍ମଲତାଵଲ୍ଲୀଦଲତାଣ୍ଡଵପଣ୍ଡିତଃ । ଲତୌଷଧିଫଲୋଲ୍ଲାସକୁସୁମାମୋଦମଣ୍ଡିତଃ
ମୁଁ ଘାସ, ଝାଡ଼ି, ଲତା ଓ ବେଳର ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଔଷଧି ଓ ଫଳର ଫୁଲିଥିବା ସୁଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ।
ମୃଦୁର୍ ମଙ୍ଗଲକାଲେଷୁ ଲଲନାଲକଚାଲକଃ । ଭୀମ ଉତ୍ପାତଵାତେଷୁ ପର୍ଣଵତ୍ପ୍ରୌଢପର୍ଵତଃ
ଶୁଭ ସମୟରେ ମୁଁ ମୃଦୁ ହୋଇ ନାରୀମାନଙ୍କର କେଶକୁ ହଳକା ହଳକା ହଳାଇ ଦେଉଛି; ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଝଡ଼ ବାତାସ ବହେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ପତ୍ରରେ ଢାକିଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଏ।
ନନ୍ଦନେ କୁନ୍ଦମନ୍ଦାରମକରନ୍ଦରଜୋଽରୁଣଃ । ନରକେ ଽଙ୍ଗାରସମ୍ଭାରୋ ଭୁଵି ନୀହାରଭାସୁରଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୁଁ କୁନ୍ଦ ଓ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ରେଣୁରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଏ; ନରକରେ ମୁଁ ଜଳୁଥିବା ଅଂଗାରର ଢେର; ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ କୁହୁଡ଼ିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ସାଗରେ ଽସରଲାଵର୍ତଲେଖାନୁମିତସର୍ପଣଃ । ଦିଵି ଵାରିଦସଞ୍ଚାରମୃଷ୍ଟାମୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁଦର୍ପଣଃ
ସମୁଦ୍ରରେ ମୋ ଚଳାଚଳ ତରଙ୍ଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖାରେ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ; ଆକାଶରେ ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମେଘମାନଙ୍କର ପଥକୁ ପରିଷ୍କାର କରୁଥିବା ଆଇନା।
ନକ୍ଷତ୍ରକ୍ଷତ୍ରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ରଥୋ ରଂହୋଵିବୃଂହିତଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସିଦ୍ଧସଞ୍ଚାରଵିମାନଧରଣେହିତଃ
ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ସେନା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ରଥ; ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେହି ଯାନମାନଙ୍କୁ ଧରିରଖିଥିବା ଆଧାର ମୁଁ।
ସହୋଦର ଇଵ କ୍ଷିପ୍ରଗାମିତ୍ଵାଦ୍ ଅସ୍ଯ ଚେତସଃ । ଅନଙ୍ଗୋ ଽପି ସମସ୍ତାଙ୍ଗସ୍ ସ୍ପନ୍ଦନାନନ୍ଦଚନ୍ଦନଃ
ଏହି ମନ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଥାଏ, ଯେଉଁପରି ଜଣେ ଭାଇ ଭଳି ସବୁଠି ଉପସ୍ଥିତ ରହେ। ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି, ଜୀବନର ସ୍ପନ୍ଦନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆନନ୍ଦର ଚନ୍ଦନ ଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ତୁଷାରଶୀକରାସାରଜରାରୋମଵିଜର୍ଜରଃ । ଆମୋଦଯୌଵନୋନ୍ମାଦୋ ମୌନମାର୍ଦଵଶୈଶଵଃ
ଶିଶିର ତୁଷାର ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯୁବକାଳର ସୁଗନ୍ଧର ମଦକତା ଭରିଥାଏ, ନିରବ, କୋମଳ ଓ ଶିଶୁର ଭଳି ସରଳ ହୁଏ।
ନନ୍ଦନାମୋଦମଧୁରୋ ମଧୁରୋଦାରସଂସୃତିଃ । ଚାରୁଚୈତ୍ରରଥୋନ୍ମୁକ୍ତୋ ହୃତକାନ୍ତାରତଶ୍ରମଃ
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ସୁଗନ୍ଧରେ ମିଷ୍ଟି, ମୃଦୁ ଓ ଉଦାର ପ୍ରବାହରେ ମହାନ, ଚୈତ୍ର ମାସର ସୁନ୍ଦର ରଥ ଭଳି, ପ୍ରିୟଜନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାର କ୍ଲାନ୍ତି ହାରାଇ ଯାଇଛି।
ଚିରଂ ଗଙ୍ଗାତରଙ୍ଗାଙ୍ଗଦୋଲାନ୍ଦୋଲନସଶ୍ରମଃ । ଶ୍ରମସ୍ଵରୂପଜ୍ଞତଯା ନିଵାରିତରତଶ୍ରମଃ
ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗରେ ଅଙ୍ଗ ଡୋଳିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଦ୍ୟମର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣି, ଆସକ୍ତିର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ପୁଷ୍ପଭାରନତାସ୍ ସ୍ପର୍ଶୈର୍ ଵସନ୍ତଵନିତାଲତାଃ । ଚିରଂ ଚପଲଯଂଲ୍ ଲୋଲଦଲହସ୍ତାଲିଲୋଚନାଃ
ବସନ୍ତ ଋତୁର ଯୁବତୀମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ନମିଥିବା ଲତାପରି, ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଚକୁ ହଳୁହଳୁ ଗଛପତ୍ର ପରି ହିଁ ହିଲୁଛି, ହାତ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଉଛି, ଏମିତି ତେବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖେଳମସ୍ତି କରନ୍ତି।
ଚିରଂ ଭୁଙ୍କ୍ତ୍ଵେନ୍ଦୁବିମ୍ବାଙ୍ଗଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ପୂର୍ଣାଭ୍ରତଲ୍ପକେ । ଵିଧୂଯ କମଲାନୀକମ୍ ଅପନୀତରତଶ୍ରମଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପଭୋଗ କରି, ମେଘର ମୃଦୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇ, ପଦ୍ମମାଳାକୁ ଦୂରେ ଫେଲିଦେଇ, ରତିର କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସମସ୍ତରଜସାମ୍ ଓକୋ ଵ୍ଯୋମଗାମୀ ତୁରଙ୍ଗମଃ । ଆମୋଦମଦମାତଙ୍ଗସମୁଲ୍ଲାସମହାସୁହୃତ୍
ସମସ୍ତ ରାଗର ଆଶ୍ରୟ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ା, ଆନନ୍ଦ ଓ ମଦର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଗ୍ନ ଏକ ବଡ଼ ସହଯୋଗୀ।
ଧାରୋର୍ଣାଢ୍ଯତଡିଚ୍ଛୃଙ୍ଗପଯୋଦପଶୁପାଲକଃ । ତନ୍ତୁଶ୍ ଶୀକରମୁକ୍ତାନାମ୍ ଅରିର୍ ଘର୍ମରଜୋରୁଜାମ୍
ଧାରାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଦ୍ୟୁତ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ମେଘମାନେ ଗୋପାଳକ ପରି, ଶିକାର ମୁକ୍ତାପରି ତନ୍ତୁ, ଏହି ସବୁ ଘର୍ମ ଧୂଳି ଓ ବେଦନାର ଶତ୍ରୁ।
ଆକାଶକୁସୁମାମୋଦସ୍ ସର୍ଵଶବ୍ଦସହୋଦରଃ । ନାଡୀପ୍ରଣାଲୀସଲିଲଂ ଭୂତାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗନର୍ତକଃ
ଆକାଶର ଫୁଲର ଖୁସିରେ ମଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଭାଇ, ନାଡ଼ୀର ଝରଣା ଜଳ ଭଳି, ପଞ୍ଚଭୂତର ଅଂଶ ଓ ଉପଅଂଶରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ନୃତ୍ୟକାର।
ମର୍ମକର୍ମକରୈକାତ୍ମା ହୃଦ୍ଗୁହାଗେହକେସରୀ । ନିତ୍ଯମ୍ ଏକାନ୍ତପଥିକସ୍ ସାରଥିର୍ ଜାତଵେଦସଃ
ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ହୃଦୟର ଗୁହା ଘରରେ ବସୁଥିବା ସିଂହ, ସଦା ଏକାକୀ ପଥିକ, ଅଗ୍ନିର ରଥ ଚାଳକ।