ତନ୍ମାତ୍ରଗଣମ୍ ଏତତ୍ ସା ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମକଂ ଚିତିଃ । ଵେଦନାଵସରେ ଽଣ୍ଵୌଘମ୍ ଅନାକାରୈଵ ପଶ୍ଯତି
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ନିଜେ ଚେତନା, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗଠିତ; ଅନୁଭୂତି ସମୟରେ ଏହା ଅଣୁମାନେ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଆକାରହୀନ।
ବୀଜଂ ଜଗତ୍ସୁ ନନୁ ପଞ୍ଚକମାତ୍ରମ୍ ଅସ୍ଯ ବୀଜଂ ପରା ଵ୍ଯଵହିତା ଚିତିଶକ୍ତିର୍ ଆଦ୍ଯା । ତଜ୍ଜଂ ତଦ୍ ଏଵ ଭଵତୀତି ସଦାନୁଭୂତଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏକମ୍ ଅଜମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅତୋ ଜଗଚ୍ଛ୍ରୀଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଏହି ପଞ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ; ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଦୂରସ୍ଥ ଏବଂ ମୂଳ ଚେତନାଶକ୍ତି। ଏହାରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ସବୁବେଳେ ଏକ, ଅଜନ୍ମା, ଆଦି ଚେତନା ଭାବରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାରୁ ଜଗତର ଶ୍ରୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ପରମେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଫାରେ ସମେ ସମସମସ୍ଥିତୌ । ଅନୁତ୍ପନ୍ନନଭସ୍ତେଜସ୍ତମସ୍ସତ୍ତାଦିକାତ୍ମନି
ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସମତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରମ ବ୍ରହ୍ମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ—
ପୂର୍ଵଂ ଚେତ୍ଯତ୍ଵକଲନଂ ସ୍ଵଚେତ୍ଯାଂଶସ୍ଯ ଚେତନାତ୍ । ଉଦେତି ଚିତ୍ତ୍ଵକଲନଂ ଚିତିଶକ୍ତିତ୍ଵଚେତନାତ୍
ପ୍ରଥମେ, ଜ୍ଞାନର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ ଜାଣିବାରୁ 'ବସ୍ତୁ' ବୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ପରେ, ଚେତନାର ଶକ୍ତିରୁ 'ମନ' ବୋଧ ଉପଜେ।
ତତୋ ଜୀଵତ୍ଵକଲନଂ ଚେତ୍ଯସମ୍ପୋଷଚେତନାତ୍ । ତତୋ ଽହମ୍ଭାଵକଲନଂ ଚେତ୍ଯୈକପରତାଵଶାତ୍
ତାପରେ, ଜଣାପଡ଼ୁଥିବା ବସ୍ତୁର ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା 'ଜୀବ' ବୋଧ ଉପଜେ; ଏହାପରେ, ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତୁ ସହିତ ଏକତା ଅନୁଭବରୁ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଆସେ।
ତତୋ ବୁଦ୍ଧିତ୍ଵକଲନମ୍ ଅହନ୍ତାପରିଣାମତଃ । ଏତଦ୍ ଏଵ ମନସ୍ତାଦିଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରକାଦିମତ୍
'ମୁଁ' ବୋଧର ପରିଣତି ଭାବରେ ପରେ 'ବୁଦ୍ଧି' ବୋଧ ଉପଜେ; ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ମନ ଇତ୍ୟାଦି ନାମ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ସହିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଔଚ୍ଛୂନ୍ଯାଦ୍ ଅନ୍ଯତନ୍ମାତ୍ରଭାଵନାଦ୍ ଭୂତରୂପିଣଃ । ଅଯମ୍ ଇତ୍ଥଂ ମହାଗୁଲ୍ମୋ ଜଗଦାଦିର୍ ଵିଲୋକ୍ଯତେ
ଶୂନ୍ୟତା ନଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ପଞ୍ଚଭୂତର ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏଭଳି ଭାବେ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ ।
ଝଗିତ୍ଯ୍ ଏଵ କ୍ରମେଣେତି ସ୍ଵପ୍ନେ ପୁରମ୍ ଇଵାକୃତମ୍ । ମହାକାଶମହାଟଵ୍ଯାମ୍ ଉଦ୍ଭୂଯୋଦ୍ଭୂଯ ନଶ୍ଯତାମ୍
ଏହା ହଠାତ୍ ଏବଂ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଦେଖାଯାଏ—ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ଅନ୍ଧାର ପୁରୀ ଭଳି—ବଡ଼ ଆକାଶ ଓ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ଜଗତ୍କରଞ୍ଜକୁଞ୍ଜାନାଂ ବୀଜମ୍ ଏତଦ୍ ଅଵାପଜମ୍ । ନାପେକ୍ଷତେ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି କ୍ଷିତିଵାର୍ଯନିଲାଦିକମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଚେତନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ବିଶ୍ୱର ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ିର ମୂଳବୀଜ । ଏହା ମାଟି, ପାଣି, ପବନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜିନିଷ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ ।
ଏତଚ୍ ଚିଦାତ୍ମକଂ ପଶ୍ଚାତ୍ କିଲୋର୍ଵ୍ଯାଦି କରିଷ୍ଯତି । ସ୍ଵପ୍ନସଂଵିତ୍ପୁରମ୍ ଇଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରାତ୍ମକମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଏହିଟି ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଥିବାରୁ, ପରେ ଏହା ମାଟି ଓ ଆଦି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ । ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଏକ ପୁରୀ କେବଳ ଚେତନାରୁ ତିଆରି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଚିଦ୍ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ଜଗଦାଦ୍ଯଙ୍କୁରଂ ଯତ୍ରତତ୍ରସ୍ଥମ୍ ଅପି ମୁଞ୍ଚତି । ଜଗତଃ ପଞ୍ଚକଂ ବୀଜଂ ପଞ୍ଚକସ୍ଯ ଚିଦ୍ ଅଵ୍ଯଯା
ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ସେଠାରେ ସେ ସଂସାରର ଅଂକୁରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ସଂସାରର ମୂଳ ହେଉଛି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମୂଳ ହେଉଛି ଅବିନାଶୀ ଚେତନା।
ଯଦ୍ ବୀଜଂ ତତ୍ ଫଲଂ ଵିଦ୍ଧି ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଜଗତ୍ । ଏଵମ୍ ଏଷ ମହାକାଶେ ସର୍ଗାଦୌ ପଞ୍ଚକୋ ଗଣଃ
ଯେମିତି ମୂଳ ଯେମିତି, ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେମିତି ହୁଏ। ଏହିପରି, ସଂସାର ବ୍ରହ୍ମର ମୂଳରୂପ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମହାଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଚିଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯାକାଶଭୂତାତ୍ମା କଲ୍ପିତୋ ଽସ୍ତି ନ ଵାସ୍ତଵଃ । ଅନେନୋଚ୍ଛୂନତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଯଦ୍ ଅପୀଦଂ ଵିତନ୍ଯତେ
ଚେତନା, ଆକାଶ ଓ ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଏହି ମିଶ୍ରଣଟି କଳ୍ପନାମାତ୍ର, ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯାହା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏହା ବିସ୍ତାର ପାଏ।
ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆକାଶରୂପାତ୍ମ କଲନାତ୍ମ ନ ସନ୍ମଯମ୍ । ନ କ୍ଵଚିନ୍ ନାମ ତତ୍ ସିଦ୍ଧଂ ଯଦ୍ ଅସିଦ୍ଧେନ ସାଧ୍ଯତେ
ଏହା ମଧ୍ୟ ଆକାଶର ରୂପ ଓ ଧାରଣାର ସ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯାହା ନିଜେ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ଦ୍ୱାରା କେବେ କିଛି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଖରୂପଂ ଯଦ୍ ଵିକଲ୍ପାତ୍ମ କଥଂ ତତ୍ ସତ୍ଯତାମ୍ ଇଯାତ୍ । ଅଥ ଚେତ୍ ପଞ୍ଚକଂ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକତଯା ତଯା
ଯାହା ଖାଲି ଆକାଶ ଓ ଭାବନାର ରୂପ, ସେଥିରେ କିପରି ସତ୍ୟତା ଆସିପାରିବ? କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହି ପାଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା—
ତତ୍ ପଞ୍ଚକଵିଧିପ୍ରୌଢୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତ୍ରିଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ । ଯଥା ସ୍ଫୁରତି ସର୍ଗାଦାଵ୍ ଏଷ ପଞ୍ଚକସମ୍ଭଵଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଯେତେବେଳେ ପାଞ୍ଚ ନିୟମରେ ପ୍ରବଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତିନି ଜଗତର ମାୟା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯେପରି ଏହି ପାଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି ଏହା ଦେଖାଯାଏ।
ତଥୈଵାଦ୍ଯେହ ଭୂତତ୍ଵେ ଯାତି କାରଣତାଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ଏଵଂ ନ ଜାଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗଜ୍ ଜାତଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଆଦିରେ ଯେତେବେଳେ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜେ କାରଣ ହୁଏ, ସେପରି କିଛି ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜଗତ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପପୁରଵଦ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ବ୍ରହ୍ମାକାଶଃ ପରାକାଶୋ ଜୀଵାକାଶତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନି
ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନାର ନଗର ଭଳି, ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମର ଆକାଶ, ବାହ୍ୟ ଆକାଶ ଓ ଜୀବର ଆକାଶ—ସବୁ ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଇତି ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵଦାତାତ୍ମା ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦୀନାମ୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଷ ଜୀଵଃ କଥିତୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଖାତ୍ମା ଯଥୋଦିତଃ
ଏହିପରି, ଯିଏ ପବିତ୍ର ମନରେ ବୁଝିପାରେ ଯେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି, ସେଠି ଏହି ଜୀବକୁ ଆଗରୁ କହିଥିବା ପରି ଆକାଶର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ଜୀଵାକାଶସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇମଂ ଦେହଂ ଯଥା ଵିନ୍ଦତି ତଚ୍ ଛୃଣୁ । ଜୀଵାକାଶଃ ଖମ୍ ଏଵାସୌ ତସ୍ମିଂସ୍ ତୁ ପରମାମ୍ବରେ
ଏବେ ଶୁଣ, ଏହି ଆକାଶସ୍ୱରୂପ ଜୀବ କିପରି ଏହି ଦେହକୁ ପାଏ। ଜୀବର ଆକାଶ ନିଜେ ଆକାଶ ହେଉଛି, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଅତ୍ର ତେଜଃକଣୋ ଽସ୍ମୀତି ସ୍ଵଯଂ ଚେତତି ଚିନ୍ତଯା । ତମ୍ ଏଵୋଚ୍ଛୂନମ୍ ଇଵ ସଦ୍ ଭାଵଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନାମ୍ବରେ
ଏଠାରେ ଏକ ଆଲୋକର କଣିକା ନିଜେ ଭାବେ, 'ମୁଁ ଏହି' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରେ; ସେ ନିଜକୁ ଆତ୍ମାର ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି ବୋଲି କଳ୍ପନା କରେ।
ଅସଦ୍ ଏଵ ସଦାକାରଂ ସଙ୍କଲ୍ପେନ୍ଦୁର୍ ଯଥା ଶଶମ୍ । ତମ୍ ଏଵ ଭାଵଯନ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯରୂପତଯା ସ୍ଥିତଃ । ଏକ ଏଵ ଦ୍ଵିତାମ୍ ଏତି ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମୃତିବୋଦ୍ଧୃଵତ୍
ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଠି ମନର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟର ଆକାର ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିଭଳି ଭାବି, ଜଣେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବରେ ରହେ, ଏକାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ କିମ୍ବା ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଜ୍ଞାନରେ ଯେପରି।
କିଞ୍ଚିତ୍ ସ୍ଥୌଲ୍ଯମ୍ ଇଵାଦତ୍ତେ ତତସ୍ ତାରକତାଂ ଵିଦନ୍ । ଯଥାଭାଵିତ୍ଵମ୍ ଅତ୍ରାର୍ଥଭାଵିତାଚ୍ ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପତଃ
ଏହା କିଛି ଦୃଢତା ଧରିଥାଏ, ତାପରେ ନିଜକୁ ଏକ ତାରା ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ; ଯେପରି ଭାବନା କରାଯାଏ, ସେହି ପରି ଅର୍ଥ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହା ସଚେତନତାର ସ୍ୱଭାବରୁ ଆସେ।
ଖ ଏଵ ଖାତ୍ମା ସତତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇତି ସ୍ଵଯମ୍ । ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରତ୍ଯଯମ୍ ଆଦତ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ତ୍ଵମ୍ ଇଵ ପାନ୍ଥତାମ୍
ଏହି ଆତ୍ମା ସଦା ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ନିଜେ ଭାବେ—‘ମୁଁ ଏହି’। ଏହାର ସଚେତନତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ନିଜକୁ ଅଲଗା ବୋଧ କରେ, ଯେପରି ତୁମେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ଯାତ୍ରୀ ହେଉଛ।
ତାରକାକାରମ୍ ଆକାରଂ ଭାଵିଦେହାଭିଧଂ ତତଃ । ଭାଵଯନ୍ ଯାତି ତଦ୍ଭାଵଂ ଚିତ୍ତଂ ଚେତ୍ଯାର୍ଥତାମ୍ ଇଵ
ଏକ ତାରା ଆକୃତିକୁ ଭାବି, ଯାହାକୁ ଭାବିତ ଦେହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମନ ଏହାକୁ ଭାବିଲେ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଯେପରି ମନ ଯାହାକୁ ଭାବେ, ସେହି ଅର୍ଥକୁ ନେଇଥାଏ।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯେଵ ତଦ୍ ବାହ୍ଯଂ ତତସ୍ ତାରକକୋଟରେ । ଅନ୍ତର୍ ଭାତି ବହିସ୍ସ୍ଥୋ ଽପି ପର୍ଵତୋ ମକୁରେ ଯଥା
ଏହା ବାହ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତାପରେ ତାରାର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯଦ୍ୟପି ବାହାରେ ରହିଥାଏ; ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ।
କୂପସଂସ୍ଥଂ ଯଥା ଦେହଂ ସମୁଦ୍ଗକଗତଂ ଚ ଵା । ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଯୋସ୍ ସଂଵିଦ୍ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଜୀଵକୋ ଽଣୁକେ
ଯେପରି ଏକ ଦେହ କୁଆଁ ଭିତରେ ରହିପାରେ କିମ୍ବା ବାହାରକୁ ଆସିପାରେ, ସେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଓ କଳ୍ପନାରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନ ଏହି ସବୁକୁ ଜାଣେ; ଏହିପରି ଜୀବ ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରେ।
ଖରୂପତାରକାନ୍ତସ୍ସ୍ଥୋ ଜୀଵୋ ଯଚ୍ ଚେତତି ସ୍ଵଯମ୍ । ତଦ୍ ଏତଦ୍ ବୁଦ୍ଧିଚିତ୍ତାଦି ଜ୍ଞାନସନ୍ତାନରୂପକମ୍
ଏହି ଜୀବ ଦୃଢ଼, ତାରାପରି ଜ୍ୟୋତିରେ ବସିଥାଏ ଏବଂ ନିଜେ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ବୁଦ୍ଧି, ମନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଧାରା ରୂପେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ଜୀଵାକାଶସ୍ ତତସ୍ ତତ୍ର ତାରକାକାଶକୋଶଗଃ । ପ୍ରେକ୍ଷେ ଽହମ୍ ଇତି ଭାଵେନ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସରତୀଵ ଖେ
ଏହି ତାରାପରି ଆବରଣ ଭିତରେ ଥିବା ଜୀବ ଆକାଶ ଭିତରେ 'ମୁଁ ଦେଖୁଛି' ବୋଲି ଭାବି, ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ତତୋ ରନ୍ଧ୍ରଦ୍ଵଯେନେଵ ଭାଵିବାହ୍ଯାଭିଧଂ ପୁନଃ । ଯେନ ପଶ୍ଯତି ତନ୍ ନେତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ନାମ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ, ଦୁଇଟି ରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ, ପୁନି ବାହ୍ୟ ବିଷୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଠାରେ ପରେ ଏହାକୁ 'ଦୁଇ ଆଖି' ବୋଲି କୁହାଯିବ।