ନଭସ୍ତଲଗତାସଙ୍ଖ୍ଯନକ୍ଷତ୍ରମଣିମାଲିତଃ । ଦିନର୍ତୁଵତ୍ସରାଵର୍ତୋ ଵାଡଵାଗ୍ନ୍ଯାଦିଫେନିଲଃ
ଆକାଶରେ ଅସଂଖ୍ୟ ତାରାମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଦିନ, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫେନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଦିତରଙ୍ଗୋ ଽନ୍ତରଜଡୋ ଽପଙ୍କିଲୋ ମହାନ୍ । ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଖାତସ୍ଥୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଏକାର୍ଣଵୋ ଽକ୍ଷଯଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ସାହିତ, ଭିତରେ ନିର୍ଜୀବ କିନ୍ତୁ ଅପବିତ୍ର ନୁହେଁ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହା ଖାଲି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିରାଜିତ, ସଦା ଏକ ଅକ୍ଷୟ ସମୁଦ୍ର—
ହେମାଦିଷୁ ସୁଵର୍ଣତ୍ଵଂ ନରାଦିଷୁ ପରାକ୍ରମଃ । କାଚକଚ୍ଯଂ ଚ ରତ୍ନାଦିଷ୍ଵ୍ ଅର୍କାଦିଷ୍ଵ୍ ଅଵଭାସନମ୍
ଧାତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବ, ମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା—
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ମୁଖେନ୍ଦୁବିମ୍ବେଷୁ ପକ୍ଷ୍ମଲେକ୍ଷଣଲକ୍ଷ୍ମସୁ । ସ୍ରଵତ୍ସ୍ନେହାମୃତାପୂରୋ ହାସସ୍ ସୌହାର୍ଦଭାସନମ୍
ମୁହଁରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି, ଆଖିର ପାତଳିରେ ଆଲୋକ, ପ୍ରେମର ଅମୃତ ଝରଣା, ହସରେ ସ୍ନେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା—
କପୋଲବାହୁନେତ୍ରାକ୍ଷିଭ୍ରୂକରାଲକଲାସକଃ । ନିଜୋ ଽଜେଯତଯା ଜାତୋ ଵିଲାସẖ କାମିନୀଜନେ
ନାରୀମାନେ ନିଜର ଅପରାଜିତ ସ୍ୱଭାବରୁ ଯେଉଁ ଆକର୍ଷଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଗାଲ, ବାହୁ, ଆଖି, ଭୂଁହି ଓ ଚୁଲିର ମୃଦୁ ଚାଳ ଓ ଭଙ୍ଗୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ତୃଣୀକୃତତ୍ରିଭୁଵନଂ ଚପେଟାସ୍ଫୋଟିତଦ୍ଵିଷମ୍ । ଶିରସ୍ସୁ ଵଜ୍ରୀକରଣଂ ଵୀର୍ଯଂ ସିଂହାଦିଚେତସି
ସିଂହ ଓ ଏହାପରି ଶୂରମାନଙ୍କ ମନରେ ତାଙ୍କର ସାହସ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେ ତିନି ଭୁବନକୁ ତୃଣ ସମାନ ମନେ କରାଏ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଏକ ଚାଟିରେ ଭୟଭୀତ କରିଦିଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଟୁଟ ପାହାଡ଼ ସମାନ କରିଦିଏ।
କଟୁକଙ୍କଟକୁଟ୍ଟାକଖଡ୍ଗସଙ୍ଘଟ୍ଟଟାଙ୍କୃତେଃ । ପଟୁସ୍ଫୁଟାସ୍ଫୋଟରଟି ଭଟେଷ୍ଵ୍ ଅଟନମ୍ ଉଦ୍ଭଟମ୍
ଯୁଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଦୁଃସାହସିକ ଚଳାଚଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଟକ୍କର, ଜୋର ଘାଁର ଧ୍ୱନି ଓ ଯୁଦ୍ଧର କୋଳାହଳ ଶୁଣାଯାଏ।
ଦେଵେଷୁ ଦାନଵାରିତ୍ଵଂ ସୁରାରିତ୍ଵଂ ସୁରାରିଷୁ । ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସୌଜସ୍ତ୍ଵମ୍ ଉନ୍ନାମସ୍ ସ୍ଥାଵରାଦିଷୁ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ରୋକିଥାନ୍ତି; ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଶକ୍ତି; ଏବଂ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଜିନିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଉପରକୁ ବଢ଼ିବାର ଶକ୍ତି।
ଅଥ ହେମ ଭଵନ୍ ଭାସ୍ଵାଂସ୍ ତତ୍ରାହମ୍ ଅନୁଭୂତଵାନ୍ । ଜଗଦାକାଶକୋଶେଷୁ ତେଷୁ ତାମରସେକ୍ଷଣ
ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ହେ କମଳନୟନ, ସେଇ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ।
ଦିଗନ୍ତଦଶକାସ୍ତୀର୍ଣୈẖ କରଜାଲୈର୍ ଜଗତ୍ଖଗମ୍ । ଗୃହ୍ଣଦ୍ ଅଦ୍ର୍ଯଙ୍ଗମ୍ ଅର୍କତ୍ଵଂ ଗ୍ରାମଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟଭୂତଲମ୍
ଦଶ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ କିରଣମାଳା ଦ୍ୱାରା, ଆପଣ ମାନେ ପୂରା ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ପକ୍ଷୀ ନେଟରେ ଧରିଥିବା ପରି ଧରିଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପରିଣତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଗାଁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯୋମୋତ୍ପଲେ କୋଶଚକ୍ରଂ ଵାଡଵଂ ତିମିରାର୍ଣଵେ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସଦନେ ଦୀପୋ ଵୃକ୍ଷୋ ଦିନଫଲାଵଲେଃ
ଆକାଶରେ କମଳମାଳାର ଚକ୍ର, ଅନ୍ଧକାର ସମୁଦ୍ରରେ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୃହରେ ଦୀପ, ଦିନର ଫଳ ଧରୁଥିବା ଗଛ।
ରସାଯନହ୍ରଦାକାରମ୍ ଇନ୍ଦୁତ୍ଵଂ ଵଦନଂ ଦିଵଃ । ନିଶାନିଶାଚରୀହାସୋ ଵିକାସୋ ରଜନୀଦିଶାମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଉଛି ଆକାଶର ମୁହଁ, ରସ ଭରା ହ୍ରଦ ଆକୃତିରେ; ରାତି ହେଉଛି ନିଶାଦେବୀଙ୍କର ହସ, ରାତିର ଦିଗଗୁଡ଼ିକର ମୁକୁଳିତ ରୂପ।
ଜଗଲ୍ଲାଵଣ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀନାଂ ସର୍ଵାସାମ୍ ଉପମାସ୍ପଦମ୍ । ରଜନୀରୋହିଣୀନାରୀକୈରଵାଣାଂ ପରଂ ପ୍ରିଯମ୍
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଶୋଭା ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ଆଦର୍ଶ, ରାତି, ରୋହିଣୀ, ସମସ୍ତ ନାରୀ ଓ ରାତିରେ ଖିଳୁଥିବା କମଳ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।
ନେତ୍ରଵୃନ୍ଦଂ ଖଶକ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଯୁଲତାପୁଷ୍ପଜାଲକମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗୌକୋମଷକଵ୍ଯୂହଂ ତାରକାପଟଲଂ ପୃଥୁ
ଆକାଶର ତାରାମାଳା ହେଉଛି ତାହାର ଅନେକ ଆଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲତାର ଫୁଲର ଜାଲ, ସ୍ୱର୍ଗର ମୃଦୁ ପୋକମାନଙ୍କ ଦଳ, ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ।
ଵଣିଙ୍ମାର୍ଗେ ଵଣିଗ୍ଘସ୍ତତଲତୋଲନଦୋଲିତମ୍ । ରତ୍ନତ୍ଵଂ ଜଲକଲ୍ଲୋଲହସ୍ତାନ୍ଦୋଲିତମ୍ ଅବ୍ଧିଭିଃ
ବ୍ୟବସାୟୀର ରାସ୍ତାରେ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ହାତ ଏହାକୁ ତୁଳି ଓ ଦୋଳାୟମାନ କରେ; ସାଗରରେ ଜଳର ତରଙ୍ଗ ଏହାକୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଭଳି ଉଠାଇ ଦୋଳାୟିତ କରେ।
ଅବ୍ଦାବ୍ଧୌ ଶଫରାଵର୍ତମ୍ ଅବ୍ଦାଗେ ମଞ୍ଜରୀଗଣଃ । ଅବ୍ଦାଦ୍ରୌ ଦାଵଦହନୋ ଵୈଦ୍ଯୁତଂ ଦ୍ଯୋତନଂ ତରୌ
ସାଗରରେ ଏହା ଛୋଟ ମାଛମାନଙ୍କ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ନଦୀରେ ମାଳା ମାଳା ଫୁଲ, ପାହାଡ଼ରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି, ଗଛରେ ବିଜୁଳିର ଚମକ।
ଦାରୁଦାରୁଣଦୁର୍ଵାରଂ ଦୀପ୍ତଂ ଜ୍ଵଲନଚାଲନମ୍ । ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିଦାହକଲ୍ପାନ୍ତଵିସ୍ଫୋଟକଠିନାରଵମ୍
ଏହା ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଆଗ୍ନିଶିଖା, ଯାହା ଜ୍ୱଳି ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଏବଂ ତାହାର ଗର୍ଜନ ଏମିତି କଠୋର ଯେ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଦାହରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ହୁଏ।
କଚତ୍କାଞ୍ଚନମାଣିକ୍ଯମୁକ୍ତାମଣିମଯଂ ମହଃ । ତମସ୍ତାଂ ନୀତମ୍ ଆକ୍ଷିପ୍ଯ ପାଣ୍ଡିତ୍ଯମ୍ ଇଵ ପାମରୈଃ
ସୁନା, ମାଣିକ, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନର ଚମକ, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେପରି ଜ୍ଞାନକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ନେଇଯାନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ତେଜକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଟାଣି ନେଇଯାଯିଛି।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସ୍ତନତୁଙ୍ଗେଷୁ ମୁକ୍ତାହାରତଯା ମଯା । ଅସୁରୋରଗଗନ୍ଧର୍ଵନରନାଯକଯୋଷିତାମ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖିଛି ଦେବୀମାନେ, ଅସୁର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମଣିଷ ନାୟକମାନଙ୍କର ଗୃହଣୀମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନରେ ମୁକ୍ତାହାର ଭାବେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା।
ପାଦାହତିଶତଂ ମାର୍ଗେ ତିଲକତ୍ଵଂ ଵଧୂମୁଖେ । ଖଦ୍ଯୋତେନ ମଯା ଲବ୍ଧଂ ପଶ୍ଯାଵସ୍ଥାସୁ ଚାପଲମ୍
ପଥରେ ଶତ ଶତ ପାଦଚିହ୍ନ ଏହାକୁ ବଧୂମୁଖରେ ତିଳକ ଭାବେ ପରିଣତ କରେ; ଏବଂ ଜୁଗନ୍ତିକିରି ଆଲୋକରେ ମୁଁ ଏହାର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଛି।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ତଯାଭ୍ରେଷୁ ଶଫର୍ଯେଵାର୍ଣଵେଷ୍ଵ୍ ଇହ । ଖସ୍ଥେଷୁ ଵିହୃତଂ ଚାରୁ ଵାର୍ଯାଵର୍ତଵିରାଵିଷୁ
କେବେ କେବେ ବଦଳୀ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଭଳି କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ମାଛ ଭଳି, ଏଠାରେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଘୁରିବା, କିମ୍ବା ପାଣିର ଘୁର୍ଣ୍ଣି ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବା ଦେଖାଯାଏ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଦୀପତଯା ନୀପକଲିକାକୋମଲାଙ୍ଗଯା । ଅନ୍ତḫପୁରେଷୁ କାନ୍ତାନାଂ ସୁରତାଲୋକନଂ କୃତମ୍
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପର ଆଲୋକ ଓ ଯୁବତୀର କୋମଳ ଅଙ୍ଗରେ, ଅନ୍ତଃପୁର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମିକା-ପ୍ରେମିକାଙ୍କର ମିଳନ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
କ୍ଵଚିତ୍ କଜ୍ଜଲଜାଲସ୍ଯ ଜ୍ଵାଲାତ୍ଵେନ କଚାକୃତେଃ । ଖେ ଽନ୍ତର୍ ନିଲୀନଂ କୂର୍ମାଙ୍ଗସଙ୍ଘେନେଵ ସ୍ଵକୋଟରେ
କେବେ କେବେ କାଜଳର ଗାଢ଼ ଛାୟା ମଧ୍ୟରେ, କେଶର ଅଳଙ୍କାରର ଆଗୁନି ଭଳି, ଏହା ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହେ, ଯେପରି ଖୋଲରେ କୁମିର ଦଳ ଲୁଚି ଯାଏ।
କଲ୍ପାନ୍ତେଷୁ କ୍ଵଚିତ୍ ସର୍ଵଜଗଦ୍ଗ୍ରାସଘନଶ୍ରମାତ୍ । ଖେ କଜ୍ଜଲାସିତେ ଲୀନଂ ରୁଦ୍ଧେ ଽଭ୍ର ଇଵ ଵିଦ୍ଯୁତା
ଏକ ଯୁଗର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗିଳିବାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଏହା ଆକାଶର କଳା ଅନ୍ଧାରରେ ଲୟ ହୁଏ, ଯେପରି ବଦଳୀ ରୋକିଦେଲେ ବିଜୁଳି ଲୁଚିଯାଏ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଆକଲ୍ପମ୍ ଆପୀଯ ଵଡଵାଗ୍ନିତଯା ଜଲମ୍ । ଜଗତ୍ସୁ ଗଗନେନେଵ ନ ତୃପ୍ତଂ ଜଲରାଶିଷୁ
କେବେ କେବେ ମୁଁ ଭୂମିର ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇ ନେଉଛି, ତଥାପି ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଯେତେ ଜଳ ରହିଛି, ତାହା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଉଲ୍ମୁକଦନ୍ତେନ ମଯା ଜ୍ଵାଲାଭୁଜାତ୍ମନା । ଵିଲୋଲଧୂମାଵର୍ତୋଗ୍ରକୁନ୍ତଲେନାକୁଲୌଜସା
ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ମୋର ଜ୍ୱାଳାର ଦାନ୍ତ ଓ ଅଗ୍ନିମୟ ସ୍ୱଭାବ ସହିତ, ମୁଁ ଉତ୍କଟ ଧୂଆଁ ଘୁରୁଛି ଓ ଭୟଙ୍କର ଜଟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଛି।
ପୁରପଲ୍ଵଲଵାହେଷୁ କଵଲୀକୃତଜନ୍ତୁନା । କୃତାଷ୍ ଟକାରାẖ କାଷ୍ଠାଦିପଦାର୍ଥାସ୍ଵାଦନୋଦିତାଃ
ନଗର ଝିଲି ଓ ଜଳପଥରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗିଲିଯାଉଛନ୍ତି, ଲୋକେ କାଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଚାଖିବା ସମୟରେ 'ଟ' ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।
ହତେନ ଶସ୍ତ୍ରପାଷାଣୈର୍ ଅଯḫପିଣ୍ଡାଦିଵାସିନା । ହନ୍ତୃଦାହାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣାẖ କଣାẖ କୋପଲଵାẖ କ୍ଵଚିତ୍
କେବେ କେବେ ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପାଥର ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଲୋହା ଗଠିତ ଦେହରେ ଥିବା ଜଣେ ମାନେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜଳାଇବା ପାଇଁ କ୍ରୋଧର ଝାଲ ଭଳି ଚିଁହ୍ନ ଉଡ଼ିଯାଏ।
କ୍ଵଚିନ୍ ମହାଶିଲାକୋଶେ ପାଷାଣମଣିନା ମଯା । ସମସ୍ତଭୂତାଦୃଶ୍ଯେନ ସ୍ଥିତଂ ଯୁଗଶତାନ୍ଯ୍ ଅପି
କେବେ ମୁଁ ବଡ଼ ଶିଳାର ଗୁହାଭିତରେ ପାଷାଣ ମଣି ପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଶତାବ୍ଦୀ ଯୁଗ ଧରି ରହିଥିଲି।
ମୁନେ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାମ୍ ଅନୁଭୂତଂ ତ୍ଵଯା ସୁଖମ୍ । ଉତ ଦୁẖଖମ୍ ଇତି ବ୍ରୂହି ବୋଧାଯ ମମ ମାନଦ
ହେ ମୁନି, ସେଠାରେ ତୁମେ ସୁଖ ନା କି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ? ମୋ ବୁଝିବା ପାଇଁ ମତେ କହ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।