ଶୀକରୋତ୍କରରୂପେଣ ରଥମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ମାରୁତମ୍ । ଆମୋଦେନେଵ ଵିହୃତଂ ଵିମଲଵ୍ଯୋମଵୀଥିଷୁ
ଶୀତଳ ତୁଷାର ଝୁଲିର ଆକୃତି ଧରି, ପବନ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେ ପବିତ୍ର ଆକାଶର ମାର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିଘୁରି ଫେରୁଥିଲା।
ରାମ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାଂ ପରମାଣୁକଣଂ ପ୍ରତି । ଅନୁଭୂତମ୍ ଅଶେଷେଣ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ହେ ରାମ, ସେଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅଜଡେନ ଜଡେନେଵ ମଯା ଜଲତଯା ତଯା । ଅନ୍ତସ୍ ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନାଂ ଜ୍ଞାତାଜ୍ଞାତେନ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜଡ଼ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜଡ଼ ଭଳି, ଏବଂ ସେ ଜଳ ଭଳି, ଜଣାଯାଇଥିବା ଓ ଅଜଣା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଭିତରେ ଭିତରେ ବ୍ୟାପିଥିଲି।
ଜଗତାଂ ତତ୍ର ଲକ୍ଷାଣି ନାଶୋତ୍ପାଦଶତାନି ଚ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ରୂଢାନି କଦଲୀଦଲପୀଠଵତ୍
ସେଠି, ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଜଗତ ଓ ସେମାନଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖିଥିଲି, ସେସବୁ କଦଳୀ ଗଛର ପତ୍ର ଭଳି ଏକ ଉପରେ ଏକ ଥିଲା।
ଏଵଂ ଜଗଚ୍ ଚାଜଗଦ୍ ଵା ସାକାରଂ ଵା ନିରାକୃତି । ଚିନ୍ମାତ୍ରଗଗନଂ ସର୍ଵମ୍ ଆକାଶାଧିକନିର୍ମଲମ୍
ଏଭଳି, ଏହି ସଂସାର ଅଛି କି ନାହିଁ, ଆକାର ଅଛି କି ନିରାକାର, ସବୁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ବ୍ୟାପିଛି, ଏହା ପ୍ରକୃତ ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର।
ନ କଶ୍ଚନ ତ୍ଵଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚନେଦଂ ଶୁଦ୍ଧḫ ପରୋ ବୋଧ ଇଦଂ ଵିଭାତି । ସ ଚାପି ନୋ କିଞ୍ଚନ ନାପି ଶୂନ୍ଯମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵାସି ଵିଶଙ୍କମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ତୁମେ କେହି ନୁହଁ, ଏହି ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଏଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି। ଏହା ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ, ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ନିଜେ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ—ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୁଅ।
ତତୋ ଽହମ୍ ଅଭଵଂ ତେଜସ୍ ତେଜୋଧାରଣଯେଦ୍ଧଯା । ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକାଗ୍ନ୍ଯାଦିଵିଚିତ୍ରାଵଯଵାନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲି, ତେଜର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ।
ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରଧାନତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରକାଶାକୃତିରାଜଵତ୍ । ସର୍ଵଦୃଶ୍ଯମ୍ ଋତେ ସର୍ଵଚୌରାଦ୍ ଧ୍ଵାନ୍ତାତ୍ ପ୍ରତାପଯୁକ୍
ସଦା, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଆଲୋକର ଆକାର ରହିଲି, ରାଜା ପରି; ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ସବୁକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚୋର ପରି ଦୂର କରୁଥିଲି।
ଦୀପାଦିଭିଶ୍ ଚରୈସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧୈର୍ ଦଶାଶତଵିହାରିଭିଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୀକୃତସର୍ଵାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗେହଂ ସୁରାଜଵତ୍
ଦୀପ ଓ ଏପରି ନରମ ଆଲୋକରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କର ରାଜମହଳ।
ଲୋକାଲୋକେନ ହୃଷିତୈḫ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଦ୍ଯାଂଶୁରୋମଭିଃ । ପରପ୍ରକାଶୈକରତୈର୍ ଦୂରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତାସିତାମ୍ବରମ୍
ଜଗତର ନିଜ ଆଲୋକରେ, ଉଲ୍ଲାସିତ କିରଣ ଓ ଚମକରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାକୁ ମାତ୍ର ଲଗି ଥିବା, ଅନ୍ଧକାର ଆକାଶକୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇଦେଇଥିଲା।
ଅନ୍ଧକାରସ୍ଯ ଦୈନ୍ଯସ୍ଯ ସମସ୍ତଗୁଣନାଶିନଃ । ଅଦୃଶ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅନିଶଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଗୁଣଶାଲିନଃ
ଅନ୍ଧକାରର ଦୁଃଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଦେଖିବାକୁ ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠି ଥାଏ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁଣବତୀ ଜିନିଷରେ ସଦା ରହିଥାଏ।
ତମସ୍ତମାଲପରଶୁḫ ପରଶୁଦ୍ଧିକରଂ ପଦମ୍ । ସୁଵର୍ଣମଣିମାଣିକ୍ଯମୁକ୍ତାଦିଜନଜୀଵିତମ୍
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ କାଟିଦେବା ପାରଶୁ ଭଳି ଉତ୍ତମ ପଦ, ସଫା ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ; ଏହିଏ ସୁନା, ମଣି, ମାଣିକ୍ୟ, ମୁକ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷର ଜୀବନ।
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାରୁଣାଦୀନାଂ ଭିତ୍ତ୍ଯଙ୍ଗୋତ୍ସଙ୍ଗଶାଯିନାମ୍ । ପୁତ୍ରାଣାମ୍ ଇଵ ଵର୍ଣାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦେହଦḫ ପିତା
ସଫେଦ, କଳା, ଲାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗମାନେ ଦେହ, ଦେହର ଅଂଗ ଓ ଆଳିଙ୍ଗନରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି । ଯେପରି ଦେହ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ପିତା, ସେପରି ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ହେଉଛି ପିତା ସମାନ ।
ଘନସ୍ନେହଦଶଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯା ରକ୍ଷିତାନିଲଵେଧନମ୍ । ଗୃହଂ ପ୍ରତି ଘନାନନ୍ଦୈର୍ ଧୃତଦୀପକପୁତ୍ରକମ୍
ପୃଥିବୀର ଘନ ଓ ପୋଷକ ଆର୍ଦ୍ରତା, ବାୟୁର ଝଟକାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଗଭୀର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଦୀପମାନେ ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନ ସମାନ ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ପାତାଲକେଷ୍ଵ୍ ଈଷତ୍ ତମୋରୂପିଷୁ ପାଵନମ୍ । ଅର୍ଧଦୃଷ୍ଟଂ ରଜୋରୂପେ ଭୂତଲେ ଭୂତମାଲିତେ
ଅଧୋଲୋକରେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ଧକାର ରୂପରେ ଏହା ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା; ଧୂଳି ରୂପରେ ଅର୍ଧଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ଭୂମି ଓ ସେଥିରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା ।
ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ମସୁ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯସ୍ଥଂ ଦେଵସଦ୍ମସୁ । ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣକୁଟୀଦୀପẖ କୂପୋ ଽନ୍ଧତମସୋ ମହାନ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ସତ୍ତ୍ୱ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିଥାଏ; ସେହିପରି, ଏହା ସଂସାରର ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଝୋପଡ଼ିରେ ଏକ ଦୀପ ଭଳି, ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରର ଏକ ବଡ଼ କୁଆଁ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ।
ଦିଗ୍ଵଧୂଵିମଲାଦର୍ଶୋ ନିଶାନୀହାରମାରୁତଃ । ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵହ୍ନୀନାଂ କୁଙ୍କୁମାଲେପନଂ ଦିଵଃ
ଦିଗ୍ଗଜନୀର ନିର୍ମଳ ଆଇନା, ରାତିର କୁହୁଡ଼ି ଉଡ଼ାଇଦେଇଥିବା ପବନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ସାର, ଆକାଶର କୁଙ୍କୁମ ଲେପ—
କେଦାରଂ ଦିନସସ୍ଯାନାଂ ତମୋଽମ୍ବୂନାମ୍ ଅଵଗ୍ରହଃ । ନଭẖକାଚବୃହତ୍ପାତ୍ରକ୍ଷାଲନାମ୍ବୁ ସମୁଲ୍ଲସତ୍
ଦିନର ଫସଲ ପାଇଁ ଖେତ, ଅନ୍ଧାର ମେଘମାନେ ଏକଠା ହେବା, ଆକାଶର ବଡ଼ ପାତ୍ର ଉପରେ ବର୍ଷା ପାଣି ଝରି ଧୁଅଯିବା—
ସତ୍ତାପ୍ରଦତଯାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରକାଶକତଯାପି ଚ । ଚିନ୍ମାତ୍ରପରମାର୍ଥସ୍ଯ ସହୋଦର ଇଵାନୁଜଃ
ସବୁ ଜିନିଷକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଇ, ସେମାନେକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସଂଗୀ, ସେହି ପରମ ସତ୍ୟର ଛୋଟ ଭାଇ ପରି—
କ୍ରିଯାକମଲିନୀଭାନୁର୍ ଭୂତଲୋଦରଜୀଵିତମ୍ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରଚମତ୍କାରେ ଚିତିର୍ ଯଥା
କ୍ରିୟାର ପଦ୍ମର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭୂମିର ଗର୍ଭର ଜୀବନ, ରୂପ, ଆଲୋକ ଓ ମନର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଏଭଳି ହେଉଛି ଚେତନା।
ନଭସ୍ତଲଗତାସଙ୍ଖ୍ଯନକ୍ଷତ୍ରମଣିମାଲିତଃ । ଦିନର୍ତୁଵତ୍ସରାଵର୍ତୋ ଵାଡଵାଗ୍ନ୍ଯାଦିଫେନିଲଃ
ଆକାଶରେ ଅସଂଖ୍ୟ ତାରାମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଦିନ, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଓ ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫେନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଦିତରଙ୍ଗୋ ଽନ୍ତରଜଡୋ ଽପଙ୍କିଲୋ ମହାନ୍ । ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଖାତସ୍ଥୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଏକାର୍ଣଵୋ ଽକ୍ଷଯଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ସାହିତ, ଭିତରେ ନିର୍ଜୀବ କିନ୍ତୁ ଅପବିତ୍ର ନୁହେଁ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହା ଖାଲି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିରାଜିତ, ସଦା ଏକ ଅକ୍ଷୟ ସମୁଦ୍ର—
ହେମାଦିଷୁ ସୁଵର୍ଣତ୍ଵଂ ନରାଦିଷୁ ପରାକ୍ରମଃ । କାଚକଚ୍ଯଂ ଚ ରତ୍ନାଦିଷ୍ଵ୍ ଅର୍କାଦିଷ୍ଵ୍ ଅଵଭାସନମ୍
ଧାତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନା, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବ, ମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା—
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ମୁଖେନ୍ଦୁବିମ୍ବେଷୁ ପକ୍ଷ୍ମଲେକ୍ଷଣଲକ୍ଷ୍ମସୁ । ସ୍ରଵତ୍ସ୍ନେହାମୃତାପୂରୋ ହାସସ୍ ସୌହାର୍ଦଭାସନମ୍
ମୁହଁରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି, ଆଖିର ପାତଳିରେ ଆଲୋକ, ପ୍ରେମର ଅମୃତ ଝରଣା, ହସରେ ସ୍ନେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା—
କପୋଲବାହୁନେତ୍ରାକ୍ଷିଭ୍ରୂକରାଲକଲାସକଃ । ନିଜୋ ଽଜେଯତଯା ଜାତୋ ଵିଲାସẖ କାମିନୀଜନେ
ନାରୀମାନେ ନିଜର ଅପରାଜିତ ସ୍ୱଭାବରୁ ଯେଉଁ ଆକର୍ଷଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଗାଲ, ବାହୁ, ଆଖି, ଭୂଁହି ଓ ଚୁଲିର ମୃଦୁ ଚାଳ ଓ ଭଙ୍ଗୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ତୃଣୀକୃତତ୍ରିଭୁଵନଂ ଚପେଟାସ୍ଫୋଟିତଦ୍ଵିଷମ୍ । ଶିରସ୍ସୁ ଵଜ୍ରୀକରଣଂ ଵୀର୍ଯଂ ସିଂହାଦିଚେତସି
ସିଂହ ଓ ଏହାପରି ଶୂରମାନଙ୍କ ମନରେ ତାଙ୍କର ସାହସ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେ ତିନି ଭୁବନକୁ ତୃଣ ସମାନ ମନେ କରାଏ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଏକ ଚାଟିରେ ଭୟଭୀତ କରିଦିଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଟୁଟ ପାହାଡ଼ ସମାନ କରିଦିଏ।
କଟୁକଙ୍କଟକୁଟ୍ଟାକଖଡ୍ଗସଙ୍ଘଟ୍ଟଟାଙ୍କୃତେଃ । ପଟୁସ୍ଫୁଟାସ୍ଫୋଟରଟି ଭଟେଷ୍ଵ୍ ଅଟନମ୍ ଉଦ୍ଭଟମ୍
ଯୁଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଦୁଃସାହସିକ ଚଳାଚଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଟକ୍କର, ଜୋର ଘାଁର ଧ୍ୱନି ଓ ଯୁଦ୍ଧର କୋଳାହଳ ଶୁଣାଯାଏ।
ଦେଵେଷୁ ଦାନଵାରିତ୍ଵଂ ସୁରାରିତ୍ଵଂ ସୁରାରିଷୁ । ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସୌଜସ୍ତ୍ଵମ୍ ଉନ୍ନାମସ୍ ସ୍ଥାଵରାଦିଷୁ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ରୋକିଥାନ୍ତି; ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଶକ୍ତି; ଏବଂ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଜିନିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଉପରକୁ ବଢ଼ିବାର ଶକ୍ତି।
ଅଥ ହେମ ଭଵନ୍ ଭାସ୍ଵାଂସ୍ ତତ୍ରାହମ୍ ଅନୁଭୂତଵାନ୍ । ଜଗଦାକାଶକୋଶେଷୁ ତେଷୁ ତାମରସେକ୍ଷଣ
ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, ହେ କମଳନୟନ, ସେଇ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ।
ଦିଗନ୍ତଦଶକାସ୍ତୀର୍ଣୈẖ କରଜାଲୈର୍ ଜଗତ୍ଖଗମ୍ । ଗୃହ୍ଣଦ୍ ଅଦ୍ର୍ଯଙ୍ଗମ୍ ଅର୍କତ୍ଵଂ ଗ୍ରାମଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟଭୂତଲମ୍
ଦଶ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ କିରଣମାଳା ଦ୍ୱାରା, ଆପଣ ମାନେ ପୂରା ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ପକ୍ଷୀ ନେଟରେ ଧରିଥିବା ପରି ଧରିଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପରିଣତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଗାଁ ଦେଖିବା ପରି ଦେଖୁଛନ୍ତି।