ନାନାହ୍ରଦନଦୀଗେହଗାମିନାଵିରତାଧ୍ଵନା । ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସେତୁସୁହୃଦḫ ପ୍ରସାଦେନ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍
ବିଭିନ୍ନ ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଓ ଘର ମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଅବିରତ ଯାତ୍ରା କରି, କେବେ କେବେ ସେତୁ ଉପରେ ମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଦୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥାଏ।
ଵିଦା ଵିଦନୁସନ୍ଧାନାଜ୍ ଜଡେନ ତଦନାଶ୍ରଯାତ୍ । ଜଲାଶଯେଷୂଲ୍ଲସିତଂ ଜଲେନାଵର୍ତଵୃତ୍ତିନା
ତାହାର ବିଭାଗ ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ଜଡ ଆଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା, ଜଳାଶୟରେ ଜଳର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଚଳନ ସହ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।
ମଯା ଦୁଷ୍କୃତିନେଵୋର୍ଧ୍ଵାଚ୍ ଛିଲାସ୍ତମ୍ଭେନ ଭୂଭୃତାମ୍ । ସାଵର୍ତଵୃତ୍ତିନା ଶ୍ଵଭ୍ରପାତେଷୁ ଶତଧା ଗତମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଭାରି ପଥର ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ସେହିପରି ଏହା ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ଗଭୀର ଖାଦରେ ପଡ଼ି ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଧୂମରୂପେଣ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଦାରୁଭ୍ଯୋ ଗଗନାର୍ଣଵେ । କଣରତ୍ନେନ ନୀଲର୍କ୍ଷମଣାଵ୍ ଆଵର୍ତିନା ସ୍ଥିତମ୍
କାଠରୁ ଧୂଆଁ ଭାବେ ବାହାରି ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ, ନୀଳ ନୀଳମଣି ଗୋଟିଏ କଣା ଭାବେ ଘୂରି ଶେଷରେ ସେଠାରେ ରହିଗଲା।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅଭ୍ରପୀଠେଷୁ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵନିତଯା ସହ । ଭିନ୍ନେନ୍ଦ୍ରନୀଲନୀଲେନ ଶେଷାଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଶୌରିଣା
ମେଘର ଆସନରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ସହିତ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ନୀଳମଣିର ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଯେପରି ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।
ପରମାଣୁମଯେ ସର୍ଗେ ପିଣ୍ଡରୂପେଷ୍ଵ୍ ଅଲକ୍ଷିତମ୍ । ସ୍ଥିତମ୍ ଅନ୍ତḫ ପଦାର୍ଥେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣେଵାବିଲାତ୍ମନା
ଅଣୁଅଣୁ ରୂପ ନିର୍ମିତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଗଠିତ ଦେହର ଭିତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ, ସେ ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି, ଯେପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଜିହ୍ଵାଣୁଭିସ୍ ସଙ୍ଗମ୍ ଅନୁଭୂତିẖ କୃତୋତ୍ତମା । ଯା ନାତ୍ମନୋ ନ ଦେହସ୍ଯ ମନ୍ଯେ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ କେଵଲମ୍
ଜିହ୍ୱାର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ନ ଆତ୍ମାର, ନ ଦେହର, କେବଳ ଜ୍ଞାନର ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।
ନ ମଯା ନ ଚ ଦେହେନ ନାନ୍ଯେନାସ୍ଵାଦିତାତ୍ମ ଯତ୍ । ତଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଵିଧୃତଂ ଶୈତ୍ଯମ୍ ଅଜ୍ଞାନାଯ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସତ୍
ନ ମୋର ଦ୍ୱାରା, ନ ଦେହର ଦ୍ୱାରା, ନ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ସେ ମୂଳ ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ ହୋଇନାହିଁ; ଯେଉଁ ଶୀତଳତା ଭିତରେ ଧରିଥିଲା, ସେ ଅଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ।
ସର୍ଵର୍ତୁରସରୂପେଣ ନାନାମୋଦାନି ଦିକ୍ଷ୍ଵ୍ ଅଲମ୍ । ଭୁକ୍ତାନି ପୁଷ୍ପଜାଲାନି ପ୍ରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଦଦତାଲଯେ
ସମସ୍ତ ଋତୁର ସ୍ୱାଦ ନେଇ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ମିଶି, ଫୁଲର ମାଳା ଉପଭୋଗ କରାଗଲା, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଘରେ ରଖାଗଲା।
ଚତୁର୍ଦଶପ୍ରକାରାଣାଂ ଭୂତାନାମ୍ ଅଙ୍ଗସନ୍ଧିଷୁ । ଉଷିତଂ ଚେତନେନେଵ ଜଡେନାପ୍ଯ୍ ଅଜଡାତ୍ମନା
ଚଉଦ ଧରଣର ଉପାଦାନର ଅଂଗସନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ, ଜଡ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜଡ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ଭଳି ବାସ କରିଥିଲା।
ଶୀକରୋତ୍କରରୂପେଣ ରଥମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ମାରୁତମ୍ । ଆମୋଦେନେଵ ଵିହୃତଂ ଵିମଲଵ୍ଯୋମଵୀଥିଷୁ
ଶୀତଳ ତୁଷାର ଝୁଲିର ଆକୃତି ଧରି, ପବନ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେ ପବିତ୍ର ଆକାଶର ମାର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିଘୁରି ଫେରୁଥିଲା।
ରାମ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାଂ ପରମାଣୁକଣଂ ପ୍ରତି । ଅନୁଭୂତମ୍ ଅଶେଷେଣ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ହେ ରାମ, ସେଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅଜଡେନ ଜଡେନେଵ ମଯା ଜଲତଯା ତଯା । ଅନ୍ତସ୍ ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନାଂ ଜ୍ଞାତାଜ୍ଞାତେନ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜଡ଼ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜଡ଼ ଭଳି, ଏବଂ ସେ ଜଳ ଭଳି, ଜଣାଯାଇଥିବା ଓ ଅଜଣା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଭିତରେ ଭିତରେ ବ୍ୟାପିଥିଲି।
ଜଗତାଂ ତତ୍ର ଲକ୍ଷାଣି ନାଶୋତ୍ପାଦଶତାନି ଚ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ରୂଢାନି କଦଲୀଦଲପୀଠଵତ୍
ସେଠି, ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଜଗତ ଓ ସେମାନଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖିଥିଲି, ସେସବୁ କଦଳୀ ଗଛର ପତ୍ର ଭଳି ଏକ ଉପରେ ଏକ ଥିଲା।
ଏଵଂ ଜଗଚ୍ ଚାଜଗଦ୍ ଵା ସାକାରଂ ଵା ନିରାକୃତି । ଚିନ୍ମାତ୍ରଗଗନଂ ସର୍ଵମ୍ ଆକାଶାଧିକନିର୍ମଲମ୍
ଏଭଳି, ଏହି ସଂସାର ଅଛି କି ନାହିଁ, ଆକାର ଅଛି କି ନିରାକାର, ସବୁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ବ୍ୟାପିଛି, ଏହା ପ୍ରକୃତ ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର।
ନ କଶ୍ଚନ ତ୍ଵଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚନେଦଂ ଶୁଦ୍ଧḫ ପରୋ ବୋଧ ଇଦଂ ଵିଭାତି । ସ ଚାପି ନୋ କିଞ୍ଚନ ନାପି ଶୂନ୍ଯମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵାସି ଵିଶଙ୍କମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ତୁମେ କେହି ନୁହଁ, ଏହି ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଏଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି। ଏହା ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ, ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ନିଜେ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ—ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୁଅ।
ତତୋ ଽହମ୍ ଅଭଵଂ ତେଜସ୍ ତେଜୋଧାରଣଯେଦ୍ଧଯା । ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକାଗ୍ନ୍ଯାଦିଵିଚିତ୍ରାଵଯଵାନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲି, ତେଜର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ।
ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରଧାନତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରକାଶାକୃତିରାଜଵତ୍ । ସର୍ଵଦୃଶ୍ଯମ୍ ଋତେ ସର୍ଵଚୌରାଦ୍ ଧ୍ଵାନ୍ତାତ୍ ପ୍ରତାପଯୁକ୍
ସଦା, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଆଲୋକର ଆକାର ରହିଲି, ରାଜା ପରି; ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ସବୁକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚୋର ପରି ଦୂର କରୁଥିଲି।
ଦୀପାଦିଭିଶ୍ ଚରୈସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧୈର୍ ଦଶାଶତଵିହାରିଭିଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୀକୃତସର୍ଵାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗେହଂ ସୁରାଜଵତ୍
ଦୀପ ଓ ଏପରି ନରମ ଆଲୋକରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କର ରାଜମହଳ।
ଲୋକାଲୋକେନ ହୃଷିତୈḫ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଦ୍ଯାଂଶୁରୋମଭିଃ । ପରପ୍ରକାଶୈକରତୈର୍ ଦୂରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତାସିତାମ୍ବରମ୍
ଜଗତର ନିଜ ଆଲୋକରେ, ଉଲ୍ଲାସିତ କିରଣ ଓ ଚମକରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାକୁ ମାତ୍ର ଲଗି ଥିବା, ଅନ୍ଧକାର ଆକାଶକୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇଦେଇଥିଲା।
ଅନ୍ଧକାରସ୍ଯ ଦୈନ୍ଯସ୍ଯ ସମସ୍ତଗୁଣନାଶିନଃ । ଅଦୃଶ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅନିଶଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଗୁଣଶାଲିନଃ
ଅନ୍ଧକାରର ଦୁଃଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଦେଖିବାକୁ ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠି ଥାଏ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁଣବତୀ ଜିନିଷରେ ସଦା ରହିଥାଏ।
ତମସ୍ତମାଲପରଶୁḫ ପରଶୁଦ୍ଧିକରଂ ପଦମ୍ । ସୁଵର୍ଣମଣିମାଣିକ୍ଯମୁକ୍ତାଦିଜନଜୀଵିତମ୍
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ କାଟିଦେବା ପାରଶୁ ଭଳି ଉତ୍ତମ ପଦ, ସଫା ଓ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ; ଏହିଏ ସୁନା, ମଣି, ମାଣିକ୍ୟ, ମୁକ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷର ଜୀବନ।
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାରୁଣାଦୀନାଂ ଭିତ୍ତ୍ଯଙ୍ଗୋତ୍ସଙ୍ଗଶାଯିନାମ୍ । ପୁତ୍ରାଣାମ୍ ଇଵ ଵର୍ଣାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦେହଦḫ ପିତା
ସଫେଦ, କଳା, ଲାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗମାନେ ଦେହ, ଦେହର ଅଂଗ ଓ ଆଳିଙ୍ଗନରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି । ଯେପରି ଦେହ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ପିତା, ସେପରି ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ହେଉଛି ପିତା ସମାନ ।
ଘନସ୍ନେହଦଶଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯା ରକ୍ଷିତାନିଲଵେଧନମ୍ । ଗୃହଂ ପ୍ରତି ଘନାନନ୍ଦୈର୍ ଧୃତଦୀପକପୁତ୍ରକମ୍
ପୃଥିବୀର ଘନ ଓ ପୋଷକ ଆର୍ଦ୍ରତା, ବାୟୁର ଝଟକାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଗଭୀର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଦୀପମାନେ ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନ ସମାନ ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ପାତାଲକେଷ୍ଵ୍ ଈଷତ୍ ତମୋରୂପିଷୁ ପାଵନମ୍ । ଅର୍ଧଦୃଷ୍ଟଂ ରଜୋରୂପେ ଭୂତଲେ ଭୂତମାଲିତେ
ଅଧୋଲୋକରେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ଧକାର ରୂପରେ ଏହା ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା; ଧୂଳି ରୂପରେ ଅର୍ଧଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ଭୂମି ଓ ସେଥିରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା ।
ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ମସୁ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯସ୍ଥଂ ଦେଵସଦ୍ମସୁ । ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣକୁଟୀଦୀପẖ କୂପୋ ଽନ୍ଧତମସୋ ମହାନ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ସତ୍ତ୍ୱ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିଥାଏ; ସେହିପରି, ଏହା ସଂସାରର ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଝୋପଡ଼ିରେ ଏକ ଦୀପ ଭଳି, ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରର ଏକ ବଡ଼ କୁଆଁ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ।
ଦିଗ୍ଵଧୂଵିମଲାଦର୍ଶୋ ନିଶାନୀହାରମାରୁତଃ । ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଵହ୍ନୀନାଂ କୁଙ୍କୁମାଲେପନଂ ଦିଵଃ
ଦିଗ୍ଗଜନୀର ନିର୍ମଳ ଆଇନା, ରାତିର କୁହୁଡ଼ି ଉଡ଼ାଇଦେଇଥିବା ପବନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ସାର, ଆକାଶର କୁଙ୍କୁମ ଲେପ—
କେଦାରଂ ଦିନସସ୍ଯାନାଂ ତମୋଽମ୍ବୂନାମ୍ ଅଵଗ୍ରହଃ । ନଭẖକାଚବୃହତ୍ପାତ୍ରକ୍ଷାଲନାମ୍ବୁ ସମୁଲ୍ଲସତ୍
ଦିନର ଫସଲ ପାଇଁ ଖେତ, ଅନ୍ଧାର ମେଘମାନେ ଏକଠା ହେବା, ଆକାଶର ବଡ଼ ପାତ୍ର ଉପରେ ବର୍ଷା ପାଣି ଝରି ଧୁଅଯିବା—
ସତ୍ତାପ୍ରଦତଯାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରକାଶକତଯାପି ଚ । ଚିନ୍ମାତ୍ରପରମାର୍ଥସ୍ଯ ସହୋଦର ଇଵାନୁଜଃ
ସବୁ ଜିନିଷକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଇ, ସେମାନେକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସଂଗୀ, ସେହି ପରମ ସତ୍ୟର ଛୋଟ ଭାଇ ପରି—
କ୍ରିଯାକମଲିନୀଭାନୁର୍ ଭୂତଲୋଦରଜୀଵିତମ୍ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରଚମତ୍କାରେ ଚିତିର୍ ଯଥା
କ୍ରିୟାର ପଦ୍ମର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭୂମିର ଗର୍ଭର ଜୀବନ, ରୂପ, ଆଲୋକ ଓ ମନର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଏଭଳି ହେଉଛି ଚେତନା।