ନେହାନାନାସ୍ତି ନୋ ନାନା ନ ନାସ୍ତିତ୍ଵଂ ନ ଚାସ୍ତିତା । ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ନୈଵାସ୍ତି ଯତ୍ର ତତ୍ର କୁତୋ ଽସ୍ତୁ କିମ୍
ଏଠାରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଭିନ୍ନତା ନଥିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁହିଁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଅଛି ବୋଲି ଭାବ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନାହିଁ—ତେବେ ଏଠାରେ କେଉଁ ଦିନ, କଣ ଅଛି?
ଅନୁଭୂତମ୍ ଅପୀଦଂ ସଦ୍ ଅହମିତ୍ଯାଦିଦୃଶ୍ଯକମ୍ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯଦି ଵାପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଜମ୍ ଅନାମକମ୍
ଏହି ଅନୁଭବ, ଯାହା 'ମୁଁ ଅଛି' ଭାବ ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ, ଏହା ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅଛି—ଏହି ଅଜନ୍ମ, ନାମହୀନ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଟେ।
ଯତ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁରମ୍ ଏଵେଦଂ ସର୍ଗାଦାଵ୍ ଏଵ ଵିନ୍ନଭଃ । ଅସ୍ତିତାନାସ୍ତିତେ ତତ୍ର କୀଦୃଶେ କ୍ଵ କୁତସ୍ ସ୍ଥିତେ
ଏହା ସ୍ୱପ୍ନର ଏକ ସହର ପରି, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଅଲଗା ଅଟେ; ଏଠାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ମିଶିଥିବା ଏହି ଅବସ୍ଥା କେମିତି, କେଉଁଠି, କେଉଁପରି ଅଟେ?
ଯଥାହଂ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ ତାନି ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵନିରୂପଧୃତ୍ । ତଥା ମଯା ଜଲୀଭୂଯ ଦୃଷ୍ଟଂ ତାଦୃଶମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଯେପରି ମୁଁ ପୃଥିବୀର ଆକୃତି ଧରିଥିବା ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେପରି ମୁଁ ଜଳର ଭଳି ହୋଇ ସେଇ ଜଗତକୁ ଏହି ଭାବରେ ଦେଖିଥିଲି।
ଵାରିଧାରଣଯା ଵାରି ଭୂତ୍ଵା ଜଡମ୍ ଇଵାଜଡମ୍ । ସମୁଦ୍ରମନ୍ଦିରେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚିରଂ ଗୁଲଗୁଲାଯିତମ୍
ଝରଣାର ଜଳ ଏକ ଅଜଡ଼ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୁଦ୍ରର ଗୁହାଗୁଡିକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଗୁଳିଗୁଳି ହେଇ ରହେ, ତଥାପି ସେ ଜଡ଼ ନୁହେଁ ।
ତୃଣଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଲ୍ମଵଲ୍ଲୀନାଂ ସ୍ତମ୍ଭନାଡିଷୁ । ମୃଦ୍ଵ୍ ଅଲକ୍ଷିତମ୍ ଆରୂଢଂ ତଵାଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଯୂକଯା
ଘାସ, ଗଛ, ଲତା ଓ ବେଳ ମାନଙ୍କର ନଳିକା ମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଜଳ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିନଥିବା ଭଳି ଶିଗ୍ର ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ଯୁକ୍ତି ତୁମର ଦେହରେ ଚୁପଚାପ ଚଢ଼ିଯାଏ ।
ସର୍ଵୋତ୍ଥାନୋପମା ସ୍ତମ୍ଭେ ତଚ୍ଛେଦେ ଵଲଯୋପମା । ମୃଦ୍ଵ୍ଯା କର୍ଣାହିଗତ୍ଯେଵ ରଚନାଭ୍ରେ କୃତୋଦରେ
ଏହାର ଉଦ୍ଭବ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଉଠିବା ପରି, ଛେଦ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଭଙ୍ଗିବା ପରି, ମୃଦୁ ଗତି ଏକ ସାପ ଚୁପଚାପ କାନ ମାନେ ମାଧ୍ୟରେ ଯିବା ପରି, ଏବଂ ଏହାର ଗଠନ ଏକ ମେଘର ଗୁହା ତିଆରି ହେବା ପରି ।
ଵଲ୍ଲୀତମାଲତାଲାଦିପଲ୍ଲଵେଷୁ ଫଲେଷୁ ଚ । ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ପୁଷ୍ଟଯାକୃତ୍ଯା ରେଖାଵିରଚନଂ କୃତମ୍
ବେଳ, ମାଲତୀ, ତାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ଫଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଏହା ପୋଷଣ ଦେଇ ରେଖା ଓ ଆକୃତି ତିଆରି କରେ ।
ମୁଖେନାଵିଶ୍ଯ ହୃଦଯମ୍ ଋତୁଵୈଧୁର୍ଯଧାରିଣା । ଵୃତା ଵିଧୁରିତା ଭୁକ୍ତା ଲୂନା ଦେହେଷୁ ଧାତଵଃ
ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଋତୁର ଅସମତା ବହନ କରି, ଶରୀରର ଧାତୁଗୁଡିକୁ ଘେରି, ବିଘ୍ନ କରି, ଭୋଗ କରି ଓ କାଟି ଦିଏ।
ସୁପ୍ତଂ ପଲ୍ଲଵତଲ୍ପେଷୁ ପ୍ରାଲେଯକଣରୂପିଣା । ତୁଲ୍ଯକାଲମ୍ ଅଶେଷେଷୁ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସ୍ଵ୍ ଅଖେଦିନା
ପତ୍ରର ଶୟନରେ ତୁଷାର କଣା ଭାବରେ ଶୁଇ ରହି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ ସମୟରେ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ।
ନାନାହ୍ରଦନଦୀଗେହଗାମିନାଵିରତାଧ୍ଵନା । ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସେତୁସୁହୃଦḫ ପ୍ରସାଦେନ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍
ବିଭିନ୍ନ ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଓ ଘର ମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଅବିରତ ଯାତ୍ରା କରି, କେବେ କେବେ ସେତୁ ଉପରେ ମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଦୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥାଏ।
ଵିଦା ଵିଦନୁସନ୍ଧାନାଜ୍ ଜଡେନ ତଦନାଶ୍ରଯାତ୍ । ଜଲାଶଯେଷୂଲ୍ଲସିତଂ ଜଲେନାଵର୍ତଵୃତ୍ତିନା
ତାହାର ବିଭାଗ ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ଜଡ ଆଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା, ଜଳାଶୟରେ ଜଳର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଚଳନ ସହ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।
ମଯା ଦୁଷ୍କୃତିନେଵୋର୍ଧ୍ଵାଚ୍ ଛିଲାସ୍ତମ୍ଭେନ ଭୂଭୃତାମ୍ । ସାଵର୍ତଵୃତ୍ତିନା ଶ୍ଵଭ୍ରପାତେଷୁ ଶତଧା ଗତମ୍
ମୁଁ ଯେପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଭାରି ପଥର ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ସେହିପରି ଏହା ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ଗଭୀର ଖାଦରେ ପଡ଼ି ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଧୂମରୂପେଣ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଦାରୁଭ୍ଯୋ ଗଗନାର୍ଣଵେ । କଣରତ୍ନେନ ନୀଲର୍କ୍ଷମଣାଵ୍ ଆଵର୍ତିନା ସ୍ଥିତମ୍
କାଠରୁ ଧୂଆଁ ଭାବେ ବାହାରି ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ, ନୀଳ ନୀଳମଣି ଗୋଟିଏ କଣା ଭାବେ ଘୂରି ଶେଷରେ ସେଠାରେ ରହିଗଲା।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅଭ୍ରପୀଠେଷୁ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵନିତଯା ସହ । ଭିନ୍ନେନ୍ଦ୍ରନୀଲନୀଲେନ ଶେଷାଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଶୌରିଣା
ମେଘର ଆସନରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ସହିତ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ନୀଳମଣିର ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଯେପରି ଶେଷ ନାଗଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।
ପରମାଣୁମଯେ ସର୍ଗେ ପିଣ୍ଡରୂପେଷ୍ଵ୍ ଅଲକ୍ଷିତମ୍ । ସ୍ଥିତମ୍ ଅନ୍ତḫ ପଦାର୍ଥେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣେଵାବିଲାତ୍ମନା
ଅଣୁଅଣୁ ରୂପ ନିର୍ମିତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଗଠିତ ଦେହର ଭିତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ, ସେ ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି, ଯେପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଅଛନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଜିହ୍ଵାଣୁଭିସ୍ ସଙ୍ଗମ୍ ଅନୁଭୂତିẖ କୃତୋତ୍ତମା । ଯା ନାତ୍ମନୋ ନ ଦେହସ୍ଯ ମନ୍ଯେ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ କେଵଲମ୍
ଜିହ୍ୱାର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ନ ଆତ୍ମାର, ନ ଦେହର, କେବଳ ଜ୍ଞାନର ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।
ନ ମଯା ନ ଚ ଦେହେନ ନାନ୍ଯେନାସ୍ଵାଦିତାତ୍ମ ଯତ୍ । ତଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଵିଧୃତଂ ଶୈତ୍ଯମ୍ ଅଜ୍ଞାନାଯ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସତ୍
ନ ମୋର ଦ୍ୱାରା, ନ ଦେହର ଦ୍ୱାରା, ନ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ସେ ମୂଳ ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ ହୋଇନାହିଁ; ଯେଉଁ ଶୀତଳତା ଭିତରେ ଧରିଥିଲା, ସେ ଅଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ।
ସର୍ଵର୍ତୁରସରୂପେଣ ନାନାମୋଦାନି ଦିକ୍ଷ୍ଵ୍ ଅଲମ୍ । ଭୁକ୍ତାନି ପୁଷ୍ପଜାଲାନି ପ୍ରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଦଦତାଲଯେ
ସମସ୍ତ ଋତୁର ସ୍ୱାଦ ନେଇ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ମିଶି, ଫୁଲର ମାଳା ଉପଭୋଗ କରାଗଲା, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଘରେ ରଖାଗଲା।
ଚତୁର୍ଦଶପ୍ରକାରାଣାଂ ଭୂତାନାମ୍ ଅଙ୍ଗସନ୍ଧିଷୁ । ଉଷିତଂ ଚେତନେନେଵ ଜଡେନାପ୍ଯ୍ ଅଜଡାତ୍ମନା
ଚଉଦ ଧରଣର ଉପାଦାନର ଅଂଗସନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ, ଜଡ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜଡ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ଭଳି ବାସ କରିଥିଲା।
ଶୀକରୋତ୍କରରୂପେଣ ରଥମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ମାରୁତମ୍ । ଆମୋଦେନେଵ ଵିହୃତଂ ଵିମଲଵ୍ଯୋମଵୀଥିଷୁ
ଶୀତଳ ତୁଷାର ଝୁଲିର ଆକୃତି ଧରି, ପବନ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେ ପବିତ୍ର ଆକାଶର ମାର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିଘୁରି ଫେରୁଥିଲା।
ରାମ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାଂ ପରମାଣୁକଣଂ ପ୍ରତି । ଅନୁଭୂତମ୍ ଅଶେଷେଣ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ହେ ରାମ, ସେଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅଜଡେନ ଜଡେନେଵ ମଯା ଜଲତଯା ତଯା । ଅନ୍ତସ୍ ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନାଂ ଜ୍ଞାତାଜ୍ଞାତେନ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜଡ଼ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଜଡ଼ ଭଳି, ଏବଂ ସେ ଜଳ ଭଳି, ଜଣାଯାଇଥିବା ଓ ଅଜଣା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଭିତରେ ଭିତରେ ବ୍ୟାପିଥିଲି।
ଜଗତାଂ ତତ୍ର ଲକ୍ଷାଣି ନାଶୋତ୍ପାଦଶତାନି ଚ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ରୂଢାନି କଦଲୀଦଲପୀଠଵତ୍
ସେଠି, ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଜଗତ ଓ ସେମାନଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖିଥିଲି, ସେସବୁ କଦଳୀ ଗଛର ପତ୍ର ଭଳି ଏକ ଉପରେ ଏକ ଥିଲା।
ଏଵଂ ଜଗଚ୍ ଚାଜଗଦ୍ ଵା ସାକାରଂ ଵା ନିରାକୃତି । ଚିନ୍ମାତ୍ରଗଗନଂ ସର୍ଵମ୍ ଆକାଶାଧିକନିର୍ମଲମ୍
ଏଭଳି, ଏହି ସଂସାର ଅଛି କି ନାହିଁ, ଆକାର ଅଛି କି ନିରାକାର, ସବୁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ବ୍ୟାପିଛି, ଏହା ପ୍ରକୃତ ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର।
ନ କଶ୍ଚନ ତ୍ଵଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚନେଦଂ ଶୁଦ୍ଧḫ ପରୋ ବୋଧ ଇଦଂ ଵିଭାତି । ସ ଚାପି ନୋ କିଞ୍ଚନ ନାପି ଶୂନ୍ଯମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵାସି ଵିଶଙ୍କମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ତୁମେ କେହି ନୁହଁ, ଏହି ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଏଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି। ଏହା ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ, ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ନିଜେ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ—ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ହୁଅ।
ତତୋ ଽହମ୍ ଅଭଵଂ ତେଜସ୍ ତେଜୋଧାରଣଯେଦ୍ଧଯା । ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକାଗ୍ନ୍ଯାଦିଵିଚିତ୍ରାଵଯଵାନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲି, ତେଜର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ।
ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରଧାନତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରକାଶାକୃତିରାଜଵତ୍ । ସର୍ଵଦୃଶ୍ଯମ୍ ଋତେ ସର୍ଵଚୌରାଦ୍ ଧ୍ଵାନ୍ତାତ୍ ପ୍ରତାପଯୁକ୍
ସଦା, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଆଲୋକର ଆକାର ରହିଲି, ରାଜା ପରି; ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ସବୁକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚୋର ପରି ଦୂର କରୁଥିଲି।
ଦୀପାଦିଭିଶ୍ ଚରୈସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧୈର୍ ଦଶାଶତଵିହାରିଭିଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୀକୃତସର୍ଵାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଗେହଂ ସୁରାଜଵତ୍
ଦୀପ ଓ ଏପରି ନରମ ଆଲୋକରେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କର ରାଜମହଳ।
ଲୋକାଲୋକେନ ହୃଷିତୈḫ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଦ୍ଯାଂଶୁରୋମଭିଃ । ପରପ୍ରକାଶୈକରତୈର୍ ଦୂରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତାସିତାମ୍ବରମ୍
ଜଗତର ନିଜ ଆଲୋକରେ, ଉଲ୍ଲାସିତ କିରଣ ଓ ଚମକରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାକୁ ମାତ୍ର ଲଗି ଥିବା, ଅନ୍ଧକାର ଆକାଶକୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇଦେଇଥିଲା।