ନିତ୍ଯଂ କୃଷୀଵଲୈẖ କୃଷ୍ଟଂ ଵୀଜିତଂ ଶିଶିରାନିଲୈଃ । ତାପିତଂ ତପନୈସ୍ ତପ୍ତୈର୍ ଉକ୍ଷିତଂ ପ୍ରାଵୃଡମ୍ବୁଭିଃ
ଏହି ଭୂମିଟି ସବୁବେଳେ ଚାଷୀମାନେ ଚାଷ କରନ୍ତି, ବିଆ ଛିଟନ୍ତି, ଶୀତଳ ପବନରେ ଶିତଳ ହୁଏ, ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳିଯାଏ, ବର୍ଷାରେ ଜଳରେ ଭିଜିଯାଏ।
ଵିପୁଲାଗ୍ରସ୍ଥଲୋରସ୍କଂ ପଦ୍ମାକରଶତେକ୍ଷଣମ୍ । ସିତାସିତଘନୋଷ୍ଣୀଷଂ ଦଶାଶୋଦରମନ୍ଦିରମ୍
ଏହାର ଛାତି ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚ, ଆଖି ଶତଶ ଅମଳ ଲୋଟସ୍ ପୋଖରୀ ପରି, ଧଳା ଓ କଳା ପଗଡ଼ି ପିନ୍ଧିଛି, ଏହି ଦଶ ଦିଗର ନିବାସସ୍ଥାନ।
ଲୋକାଲୋକମହାଖାତଵଲଯୋଗ୍ରାସ୍ଯଭୀଷଣମ୍ । ଅନନ୍ତଭୂତସଙ୍ଘାତପରିସ୍ପନ୍ଦୈକଚେତନମ୍
ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ଭୟଙ୍କର ଗହ୍ବର ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭୟଭୀତ କରୁଥାଏ, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେତନା ଏକାଟିଏ ଏହାକୁ ଚଳାଏ।
ଵ୍ଯାପ୍ତମ୍ ଅନ୍ତର୍ ବହିଶ୍ ଚୈଵ ନାନାଭୂତଗଣୈḫ ପୃଥକ୍ । ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ବହିର୍ ଅନ୍ତସ୍ ତୁ କୀଟକୈଃ
ଏହି ଭୂମି ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥାନ୍ତି; ବାହାରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ଭିତରେ କୀଟପତଙ୍ଗମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ପାତାଲେନ୍ଦ୍ରିଯରନ୍ଧ୍ରେଷୁ ନାଗାସୁରକ୍ରିମିଵ୍ରଜୈଃ । ସପ୍ତସ୍ଵ୍ ଅର୍ଣଵକୋଶେଷୁ ନାନାଜାତିଜଲେଚରୈଃ
ପାତାଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକରେ ବହୁ ସାପ, ଦାନବ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜଳଚର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ନଦୀଵନସମୁଦ୍ରଦିଗନ୍ତଶୈଲଦ୍ଵୀପାବ୍ଦଜନ୍ତୁଵିଜଯସ୍ଥଲଜଙ୍ଗଲୌଘୈଃ । ନାନାଵନାଵଲିତମଣ୍ଡଲକୋଟ୍ଟଷଣ୍ଡଵଲ୍ଲୀସରସ୍ସରିଦରାତିରଣାବ୍ଜଷଣ୍ଡୈଃ
ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ସମୁଦ୍ର, ଦିଗନ୍ତ, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି; ନାନା ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ ଚକ୍ର, ଗଛମାଳା, ବେଳ, ପୋଖରୀ, ନଦୀ, ମରୁଭୂମି ଓ ପଦ୍ମମାଳା ଏହି ବୃହତ୍ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛି।
ଭୂପୀଠେନ ସତା ତତ୍ର ମଯା ତଦନୁ ମାନଦ । ଅନୁଭୂତଂ ନଦନଦୀନାଦିନେଦଂ ଦିନେ ଦିନେ
ମାଟିକୁ ଆସନ କରି, ମୁଁ ଏହି ସବୁକୁ ଦିନେଦିନ ଅନୁଭବ କରିଛି, ମୋ ମହାନ ମାନ୍ୟବ୍ୟ, ନଦୀ ଓ ନାଲାର ଶବ୍ଦ, ଏହି ସଂସାରର ରବ।
କ୍ଵଚିନ୍ ମରଣସାକ୍ରନ୍ଦନାରୀକରୁଣଵେଦନମ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଉତ୍ତାଣ୍ଡଵସ୍ତ୍ରୈଣମହୋତ୍ସଵମହାସୁଖମ୍
କେବେ କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟିରେ ନାରୀମାନଙ୍କର କରୁଣ ଆକ୍ରନ୍ଦନ, କେବେ କେବେ ଉତ୍ସବର ମହାନ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କର ସୁଖ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଦୁର୍ଵାରଦୁର୍ଭିକ୍ଷଦୁରାକ୍ରନ୍ଦଦୁରୀହିତମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ସକଲସସ୍ଯୌଘସମ୍ପନ୍ନଘନସୌହୃଦମ୍
କେଉଁଠି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଫସଲ ଭଲ ହୋଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ମିତ୍ରତା ରହିଥାଏ।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଅଗ୍ନିମହାଦାହଦଗ୍ଧଦେଶୋଗ୍ରରୋଦନମ୍ । କ୍ଵଚିଜ୍ ଜଲପ୍ଲଵାଲୂନପୁରପତ୍ତନଖଣ୍ଡକମ୍
କେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଭୂମିକୁ ନେଇ ଉତ୍ତାଳ କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣାଯାଏ; ଆଉ କେଉଁଠି ଭୟାନକ ବନ୍ୟାରେ ସହର ଓ ପଟ୍ଟନା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
କ୍ଵଚିଚ୍ ଚପଲସାମନ୍ତକୃତଲୁଣ୍ଠନମଣ୍ଡଲମ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଉଦ୍ଦାମଦୌରାତ୍ମ୍ଯରକ୍ଷḫପୈଶାଚମଣ୍ଡଲମ୍
କେଉଁଠି ଅସ୍ଥିର ସାମନ୍ତମାନେ ଲୁଟି ନେଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ କେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ-ପିଶାଚମାନେ ଦେଶକୁ ଉପଦ୍ରବ କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିଜ୍ ଜଲାଶଯୋଲ୍ଲାସଵେଲ୍ଲନୋତ୍ପୁଲକାଙ୍ଗକମ୍ । କନ୍ଦରୋଦରନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଵାତଵେଲ୍ଲିତଵାରିଦମ୍
କେଉଁଠି ଝିଲିକ ଓ ତାଳାବର ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୁଏ; ଆଉ କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ବାୟୁ ବେରି ଆସି ମେଘକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଛି।
ସଂଵିଦ୍ବୋଧୋନ୍ନମତ୍ସ୍ଵାଙ୍ଗକୋଶୋତ୍ଥାଙ୍କୁରଲୋମକମ୍ । ଵାରିଵାରଣଵିକ୍ଷୋଭନତୋନ୍ନତଲସତ୍ତଲମ୍
ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭୂତିରୁ ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣିର ହାତୀମାନେ ଭୂମିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି ଉଠାଇଦେଉଛନ୍ତି।
ସଶୃଙ୍ଗଭୈରଵଶ୍ଵଭ୍ରପୁରାଦ୍ରିଵନଝମ୍ପନମ୍ । ସନ୍ଧିମଣ୍ଡଲସଞ୍ଚାଲଲେଖାଙ୍କମୃଦୁକମ୍ପନମ୍
ସେଠାରେ ସିଂହ, ନିଆଳି ଓ ମୃଗମାନେ ସହର, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦୌଡ଼ିବା ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ଭୂମିର ସୀମାନ୍ତରେ ରେଖା ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ହଳକା କମ୍ପନ ହୁଏ।
କ୍ଵଚିତ୍ ସାମନ୍ତସଙ୍କ୍ଷୁବ୍ଧସୈନ୍ଯସଂହରଣଂ ରଣେ । କ୍ଵଚିତ୍ ସୋମ୍ଯସୁଖାସୀନସର୍ଵସାମନ୍ତମଣ୍ଡଲମ୍
କେଉଁଠି ରଣଭୂମିରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି; ଆଉ କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ରାଜା ଶାନ୍ତିରେ ଏକଠି ବସିଛନ୍ତି।
ଅରଣ୍ଯଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଆଶୂନ୍ଯମ୍ ଉଲ୍ଲସଦ୍ଵାତଭାଙ୍କୃତି । ଜଙ୍ଗଲଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଆଲୂନଵ୍ଯୁପ୍ତସମ୍ପନ୍ନସସ୍ଯକମ୍
କେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଚଞ୍ଚଳ ପବନରେ ତାହାର ଆକୃତି ତିଆରି ହେଉଛି; ଆଉ କେଉଁଠି ମାଟି ଜଳରେ ଭରିଯାଇଛି, ଅନେକ ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣସରḫ ଫୁଲ୍ଲାମ୍ବୁଜଂ କ୍ଵଚିତ୍ । କ୍ଵଚିନ୍ ମରୁସ୍ଥଲଂ ସ୍ଥୂଲସ୍ତମ୍ଭାଭାର୍ଜୁନମାରୁତମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିକ, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ; ଆଉ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମାଟିଆ ମରୁଭୂମି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଝଞ୍ଜାବାତ୍ୟା ପରି ଜୋର ହାବା ବହୁଛି।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଧ୍ରଦନଦୀଵାହହେଲାନିକଷଘର୍ଘରମ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଅଙ୍କୁରକାର୍ଯଙ୍ଗସିକ୍ତବୀଜାସ୍ଯଜୃମ୍ଭଣମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଖେଳି ଖେଳି ମେଘକୁ ଘସି, ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଭିଜିଥିବା ମାଟିରେ ଚାଷ ହେଉଥିବା ଦାଣା ମୃଦୁ ଅଙ୍କୁର ମାଡ଼ୁଛି।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥକୀଟାସ୍ଯମୃଦୁସ୍ପନ୍ଦନଵେଦନମ୍ । ମାଂ ତ୍ଵମ୍ ଏଵାଶୁ ବୁଦ୍ଧ୍ଵେହ ତ୍ରାଯସ୍ଵେତୀଵ ବୋଧନମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଭିତରେ ରହୁଥିବା ପୋକମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ମୃଦୁ କମ୍ପନ ଅନୁଭବ ହେଉଛି; ଏବଂ ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି, ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ କରି ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।
ଶାଖାପରିକରାଭୋଗମୃଦ୍ଭାଗାଙ୍ଗନିପୀଡନୈଃ । ମୂଲଜାଲମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ କ୍ଵଚିଦ୍ ଵିଟପିଧାରଣମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଗଛର ଡାଳି ଓ ତାହାର ଗୁଛ ମାଟିକୁ ଦବାଇ, ମୂଳ ଜାଲ ଭଲଭାବେ ଧରି ରଖିଛି, ଏହିପରି ଭାବରେ ଗଛର ଛାୟାକୁ ସମ୍ଭାଳିଛି।
ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଅଲମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଦିକ୍ତଟାଙ୍ଗନିପୀଡନୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଅଦ୍ର୍ଯସ୍ଥିନିବିଡୈର୍ ଅର୍ଣଵୋଲ୍ଲାସଵେଲ୍ଲିତମ୍
ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଗଛମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଭଲି ଗାଢ଼ ଡାଳି ଦ୍ୱାରା ଏକାଅପରକୁ ଚାପି ରହିଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ମାଗ୍ଧାନ୍ତର ଗଢ଼ ହାଡ଼ମାନେ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଉଠି ଚାଲିଯାଉଛି।
ଶୁଷ୍କପଲ୍ଲଵସଙ୍କୋଚନିବିଡାଙ୍ଗନିପୀଡନମ୍ । ଅମର୍ଷଣୈẖ କରୈର୍ ଆର୍କୈସ୍ ସ୍ଵରସାକର୍ଷଣଂ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ଶୁଷ୍କ ପତ୍ରମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଚିପି ଗଢ଼ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି; କେବେ କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ହାତରେ ଗଛର ରସକୁ ଉଣାଇ ନେଉଛି।
ଶୃଙ୍ଗମନ୍ଦିରମାତଙ୍ଗପ୍ରହାରାଶନିଭୂରୁହାମ୍ । ନିବିଡାଙ୍ଗୋତ୍କଟସ୍ଥୈର୍ଯପରୁଷଂ ପତନଂ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ଗଛକୁ ଜୋରରେ ଆଘାତ କରି ଗଛମାନେ ଗଢ଼ ଦେହରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି, ତାହାର ଧ୍ୱନି ମଧୁର ନୁହେଁ, ବହୁତ କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର।
ନିମୀଲିତେକ୍ଷଣାମନ୍ଦତନୂନ୍ନାମସମକ୍ରମମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମରସୋଲ୍ଲେଖମ୍ ଅଙ୍କୁରୋଲ୍ଲସନଂ ନଵମ୍
କେଉଁଠି ନିମିଳିତ ଦୃଷ୍ଟି ଭଳି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ହଳୁକ ଦେହ ଧୀରେ ଧୀରେ ଝୁକୁଛି; କେବେ କେବେ ନୂଆ କିଶଳୟ ମାନେ ହଳୁକ ଚମକରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ମକ୍ଷିକାଯୌକମଷକନିକାଷସଦୃଶଂ କ୍ଵଚିତ୍ । କୁଦ୍ଦାଲଶଙ୍କୁତୁଙ୍ଗାରିହଲହେଲାନିକର୍ଷଣମ୍
କେଉଁଠି ମକି, ମୌମାଛି କିମ୍ବା ମଶାର ଅବଶେଷ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ କେଉଁଠି କୁଦାଳ, ହଳ କିମ୍ବା ଧାର ଉପକରଣର ଖେଳାଳି ଦ୍ୱାରା ଚିରା ଓ ଚିହ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି।
ଶୀତଂ ଶୀତଵିଶୀର୍ଣାଙ୍ଗଜର୍ଜରତ୍ଵଗ୍ଵିକୀର୍ଣମୃତ୍ । ପାଷାଣୀଭୂତସଲିଲଂ କ୍ଵଚିତ୍ ପରୁଷମାରୁତମ୍
କେଉଁଠି ଜମି ଏତେ ଠଣ୍ଡା ଯେ, ଠଣ୍ଡାରେ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଚର୍ମ ଚିରା ହୋଇ ଛିଟିଯାଇଛି, ପାଣି ପଥର ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ କଠିନ ପବନ ବହୁଛି।
ଉଦ୍ଗାଲୀଭୂତମୃଦ୍ଵଙ୍ଗମଜ୍ଜଦନ୍ତẖକ୍ରିମିଵ୍ରଜମ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଉଦ୍ଭଵଦବ୍ଜାଦିମୂଲଂ ଜଲନିମଜ୍ଜନମ୍
ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ମୃଦୁ ଓ ଦଳଦଳା ମାଟି ମଧ୍ୟରେ ପୋକାମାକଡ଼ା ଭରିଛି; କେଉଁଠି ଜଳ ମଧ୍ୟରୁ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳବିହାରୀ ଗଛର ମୂଳ ବାହାରିଆସୁଛି।
ଶନୈର୍ ଅନ୍ତର୍ନିଲୀନାମ୍ବୁକୃତାହ୍ଲାଦଂ ବହିẖଖରମ୍ । ସୋନ୍ନାମାଙ୍କୁରରୋମୌଘଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଧର୍ଷଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
କେଉଁଠି ଜଳ ଭିତରେ ଲୁଚି ଥିବାରୁ ଭିତରେ ଶିତଳତା ଦେଉଛି, ବାହାରେ କଠିନ ଲାଗୁଛି; ଆଉ କେଉଁଠି ନୂଆ ଅଙ୍କୁର ଗଛର ରୋମ ଭଳି ଗଛିଉଠି ଦେଖାଯାଉଛି।
ତନୁତରପଵନଵିକମ୍ପିତକୋମଲନଲିନୀଦଲାସ୍ତରଣୈଃ । ଵିରହିଣ ଇଵ ମେ ଵିହିତଂ ସରୋଭିର୍ ଅଙ୍ଗେଷୁ ନିର୍ଵାଣମ୍
ସୁକୁମାର ପଦ୍ମପତ୍ର ଶଯ୍ୟା, ଯାହାକୁ ହଳୁକା ପବନ ଛୁଇଁଲେ କମ୍ପିଉଛି, ଏହି ପଦ୍ମସରୋବରମାନେ ମୋ ଦେହରେ ଏମିତି ଶାନ୍ତି ଆଣିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଜଣେ ବିୟୋଗୀ ପ୍ରେମିକ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଠାରୁ ଦୂରେ ଥିଲେ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ।
ପାର୍ଥିଵୀଂ ଧାରଣାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଜଗନ୍ତି ସମଵେକ୍ଷିତୁମ୍ । ସମ୍ପନ୍ନସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଯଂ ଭୂମେର୍ ଲୋକẖ କିମ୍ ଉତ ମାନସଃ
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖିପାରୁଛ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏପରି ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜଗତକୁ ଦେଖିବା କେତେ ସହଜ।