ତଥୈଵାତ୍ମନି ସର୍ଗାଦାଵ୍ ଅନୁଭୂତẖ ଖରୂପିଣି । ହୃଦି ସର୍ଗୋଦଯୋ ଽନନ୍ଯରୂପସ୍ ସ୍ଵାକାରରୂପତଃ
ଏହିପରି, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଶସ୍ବରୂପ ଆତ୍ମାର ମନରେ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦୟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଯାହା ନିଜ ଆକାରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଆକାଶରୂପ ଆକାଶେ ପରମାକାଶ କଥ୍ଯତାମ୍ । ଭୂଯୋ ନିପୁଣବୋଧାଯ କଥଂ ସର୍ଗḫ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ହେ ଆକାଶସ୍ବରୂପ, ଆକାଶରେ ଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ, ଆଉ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ତାହା ପୁଣିଥରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଶୃଣୁ ରାମ ଯଥା ତତ୍ର ସ୍ଵଯମ୍ଭୂତ୍ଵଂ ମଯା ତଦା । ଅନୁଭୂତମ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ଵଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ଵପ୍ନନରୋପମମ୍
ହେ ରାମ, ଶୁଣ, ସେ ସମୟରେ ସେଠାରେ ମୁଁ କିପରି ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଅନୁଭବ କଲି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅସତ୍ୟ ହେବା ସତ୍ୟ ପରି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମଣିଷ ପରି ଦେଖାଗଲା।
ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ମହାକଲ୍ପସଂରମ୍ଭଂ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣା । ଭାଗେ ଽନ୍ଯତ୍ର ଶରୀରସ୍ଯ ସଂଵିଦ୍ ଉନ୍ମେଷିତା ମଯା
ସେ ବିଶାଳ କାଳପରିଚାଳନାକୁ ଆକାଶସ୍ବରୂପ ଦେଖି, ମୋର ଜ୍ଞାନ ଦେହଠାରୁ ଅଲଗା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଜାଗୃତ ହେଲା।
ଯଦୈଵ ସାମଲା ସଂଵିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଉନ୍ମେଷିତା ସ୍ଥିତା । ତଦୈଵାହଂ କ୍ଵଚିତ୍ ତତ୍ର ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଆଶ୍ଯାନତାମ୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଳ୍ପ ପାପରେ ମିଶିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ରହିଯାଏ, ସେହି ସମୟରେ ମୁଁ ମନେ କରେଁ ଯେ, ମୁଁ ଏହାର ଭିତରେ କେଉଁଠି ଶୁଏଇ ଅଛି।
ଗତସ୍ ସ୍ଵଭାଵଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ଯଥା ତ୍ଵଂ ରାମ ନିଦ୍ରଯା । ଜାଗ୍ରଦ୍ ଵା ସ୍ଵପ୍ନଲୋକଂ ଵା ଵିଶନ୍ ଵେତ୍ସି ମନାଗ୍ ଘନମ୍
ହେ ରାମ, ଯେପରି ତୁମେ ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ହରାଇଥିବା ଜ୍ଞାନର ଆକାଶକୁ ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରି, ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଜଗତକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ସେପରି।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାକାଶମ୍ ଏଵାଦୌ ତତୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵେଦନମ୍ । ତଦ୍ ଘନଂ କଥ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଧିଃ ସା ଘନା ମନ ଉଚ୍ଯତେ
ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଆକାଶ ଥାଏ; ତାପରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଘନ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଘନତା ହେଉଛି ମନ।
ତଦ୍ ଵେତ୍ତି ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରଂ ତନ୍ମାତ୍ରାଣୀତରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ । ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତତ୍ସ୍ଥୌଲ୍ଯାଦ୍ ଇତୀନ୍ଦ୍ରିଯଗଣୋଦଯଃ
ଏହି ମନ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ତାପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକର ଦୃଢତା ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଗୋଷ୍ଠୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ସୁଷୁପ୍ତାଦ୍ ଵିଶତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଜଗଦ୍ଦୃଶ୍ଯଵନୋଦଯଃ । ଯଥା ତଥୈଵ ସର୍ଗାଦୌ ଦୃଶ୍ଯଂ ଭାତି ନିମେଷତଃ
ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରୁ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏହି ସଂସାରର ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ତୁଲ୍ଯକାଲମ୍ ଅନନ୍ତେ ଽସ୍ମିନ୍ ଦୃଶ୍ଯଜାଲାଵଭାସନେ । କଥଯନ୍ତି କ୍ରମଂ କେଚିତ୍ କେଚିନ୍ ନ କଥଯନ୍ତି ଚ
ଏହି ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଏକାସାଥି ଦୃଶ୍ୟମାନ ବିଶ୍ୱର ଖେଳରେ କେହି କେହି ଏହାର କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି କେହି କୌଣସି କ୍ରମ ନାହିଁ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ପରମାଣୁକଣଂ କାନ୍ତଂ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅନୁଭୂତଵାନ୍ । ଅହଂ ଚେତନମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵସ୍ତୁତୋ ଽମଲମ୍ ଏଵ ଖମ୍
ମୁଁ ନିଜ ଚେତନାକୁ, ଆତ୍ମାକୁ, ସତ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଯଥା ସ୍ଵଭାଵତୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଚଲତ୍ଯ୍ ଏଵାନିଶଂ ମରୁତ୍ । ତଥା ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ସର୍ଵତ୍ର ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵପୁଶ୍ ଚିତିଃ
ଯେପରି ପବନ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଆକାଶରେ ସଦା ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ଚେତନା ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ସବୁଠାରେ ଏହି ଦେହକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ଯାଦୃଶଂ ଚେତିତଂ ରୂପଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ପରମଯାନଯା । ତଚ୍ ଛକ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ନୈଷା ଯତ୍ନେନ ଭୂଯସା
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଭାବନା କରେ, ସେହି ରୂପକୁ ଚାହିଲେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାନେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିହେବ ନାହିଁ।
ତତḫ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଯାଵତ୍ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଣୁରୂପକଃ । ଚିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚେତଂସ୍ ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ତଥାଭୂତୋ ଽସ୍ମି ସଂସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ମିଳେ; ମନରେ ଯେମିତି ଭାବିଲି, ସେହିପରି ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ତତୋ ଽହଂ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ରୂପଂ ତନୁ ତେଜẖକଣାକୃତି । ତଦ୍ ଏଵ ଭାଵଯନ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଗତୋ ଽହଂ ସ୍ଥୂଲତାମ୍ ଇଵ
ତାପରେ, ମୁଁ ଏକ ରୂପକୁ ଜଣାଇଲି—ଏହା ଆଲୋକର କଣିକା ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ସେହି ଭାବନା କରି, ପରେ ମୁଁ ମନେ କଲି ଯେ ମୁଁ ଦେହୀ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରେକ୍ଷେ ତାଵଦ୍ ଅହଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇତି ବୋଧାଲ୍ ଲଘୋସ୍ ତତଃ । ମନାଗ୍ ଆଲୋକନାଯେଵ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଽନୁଭୂତଵାନ୍ । ଯନ୍ ନାମ ତତ୍ର ତତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ତସ୍ଯେହାଦ୍ଯ ରଘୂଦ୍ଵହ
ତାପରେ, ଅଲ୍ପ ଜ୍ଞାନ ସହିତ, ମୁଁ କିଛି ଦେଖେ; ସେଇ ଜ୍ଞାନରୁ ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଅଛି, ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ସେହିକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଶୃଣୁ ନାମାନି ମୁଖ୍ଯାନି କଲ୍ପିତାନି ଭଵାଦୃଶୈଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ରନ୍ଧ୍ରେଣ ଯେନ ତଚ୍ ଚକ୍ଷୁର୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପ୍ରମୁଖ ନାମଗୁଡ଼ିକ କହୁଛି, ଯାହା ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଭାବିଛନ୍ତି । ଯେ ଚିରକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ, ସେହି ରନ୍ଧ୍ରକୁ ଆଖି କୁହାଯାଏ ।
ଯଚ୍ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯଂ ଦର୍ଶନଂ ତୁ ଫଲଂ ତତଃ । ଯଦା ପଶ୍ଯାମି କାଲୋ ଽସୌ ଯଥା ପଶ୍ଯାମି ସ କ୍ରମଃ
ମୁଁ ଯାହାକୁ ଦେଖୁଛି, ସେହି ହେଉଛି ଦୃଶ୍ୟ; ଦେଖିବା କାମଟି ହେଉଛି ତାହାର ଫଳ । ଯେ ସମୟରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେହି ହେଉଛି ସମୟ; ଯେପରି ଦେଖୁଛି, ସେହି ହେଉଛି କ୍ରମ ।
ପ୍ରୌଢା ନିଯତିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ଯତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ତନ୍ ନଭଃ । ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ଯତ୍ର ଦେଶୋ ଽସାଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯୈଷା ପ୍ରକଲ୍ପନା
ଆଜି ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି — ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେଉଁଠି ହେଉଛି ଆକାଶ; ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ସେଉଁଠି ହେଉଛି ସ୍ଥାନ । ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଧାରଣା ।
ତଦା ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ଵିଦୁନ୍ମେଷମାତ୍ରମ୍ ଏତସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ପଶ୍ଯାମୀତି ତତସ୍ ତତ୍ର ମନାଗ୍ ବୋଧୋ ମମୋଦଭୂତ୍
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୁଝିଲି, ଏହାର କାରଣ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ ହେବା ଅଟେ । ଏହିପରି ଭାବି, ସେଠାରେ ମୋର ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ।
ତତୋ ରନ୍ଧ୍ରଦ୍ଵଯେନାହମ୍ ଅପଶ୍ଯଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଖମ୍ । ଯାଭ୍ଯାମ୍ ଅପଶ୍ଯଂ ରନ୍ଧ୍ରାଭ୍ଯାଂ ତ ଇମେ ଲୋଚନେ ସ୍ଥିତେ
ତାପରେ, ଦୁଇଟି ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲି; ଏହି ଦୁଇଟି ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦେଖିଲି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଏହି ଦୁଇଟି ଆଖି।
ତତẖ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଛୃଣୋମୀତି ସଂଵିଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତା ମମ । ତତẖ କିଞ୍ଚିନ୍ ମନାଙ୍ମାତ୍ରଝାଙ୍କାରଂ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ ଅହମ୍
ତାପରେ, ମୁଁ କିଛି ଶୁଣିଲି; ମୋ ଭିତରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହେଲା। ପୁନି, ମୁଁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏକ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲି, ମାତ୍ର ଏକ ହାଲୁକା ଶବ୍ଦ।
ଆଧ୍ମାତସ୍ଯେଵ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଶବ୍ଦଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନସ୍ ସ୍ଵଭାଵଜମ୍ । ଯାଭ୍ଯାମ୍ ଅହମ୍ ଅଥାଶ୍ରୌଷଂ ତ ଇମେ ଶ୍ରଵଣଵ୍ରଣେ
ଫୁଙ୍କା ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ପରି, ଆକାଶର ନିଜସ୍ୱ ଶବ୍ଦ, ସେଇ ଦୁଇଟି ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଣିଲି; ଏହି ଦୁଇଟି ହେଉଛି କାନର ରନ୍ଧ୍ର।
ପ୍ରଦେଶାଭ୍ଯାଂ ଵିଚରତା ମରୁତାଵିରତସ୍ଵନମ୍ । ସ୍ପର୍ଶସଂଵେଦନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅହମ୍ ଅତ୍ରାନୁଭୂତଵାନ୍
ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ବାତାସ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ଅବିରତ ଶବ୍ଦ ଥିଲା; ସେଠାରେ ମୁଁ କିଛି ସ୍ପର୍ଶର ଅନୁଭୂତି ପାଇଲି।
ତତ୍ସଂଵେଦନମାତ୍ରାତ୍ମ ସୋ ଽଯଂ ଵାଯୁର୍ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ସ୍ପର୍ଶନେନ୍ଦ୍ରିଯତନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅସଦ୍ ଏଵେତି ସତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ଅନୁଭୂତିର ମାତ୍ର ଜାଣିବାରୁ, ଏହିଟିକୁ 'ବାୟୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଛୁଅଁବାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଟି ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା।
ଆସ୍ଵାଦସଂଵିଦ୍ ଯାଭୂନ୍ ମେ ତଦ୍ ଆସ୍ଵାଦ୍ଯରସେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ଘ୍ରାଣାନ୍ ମେ ଘ୍ରାଣତନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଉଦିତଂ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣଃ । ଇତ୍ଥଂ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ସମ୍ପନ୍ନଂ ସର୍ଵଂ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅତ୍ର ମେ
ରୁଚିର ଅନୁଭୂତି ମୋ ଭିତରେ ଉପଜିଲା, ଏହା ରସ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଲା। ମୋ ନାକରୁ, ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ଯାହା ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବର। ଏଭଳି, କିଛି ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସବୁ କିଛି ମୋ ପାଇଁ ସଫଳ ହେଲା।
ଏଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯତନ୍ମାତ୍ରଜାଲଂ ଚେତନ୍ନ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତଃ । ଯାଵତ୍ ତାଵଦ୍ ଵିଦḫ ପଞ୍ଚ ବଲାଦ୍ ଇଵ ମମୋଦିତାଃ
ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଜାଲରେ ମୁଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏଭଳି ଥିଲି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ମୋ ଭିତରେ ଉପଜିଲା।
ଶବ୍ଦରୂପରସସ୍ପର୍ଶଗନ୍ଧମାତ୍ରଶରୀରିକାଃ । ଅନାକାରାସ୍ ତଥାନାମ୍ନ୍ଯẖ ଖରୂପିଣ୍ଯୋ ଭ୍ରମାତ୍ମିକାଃ
ଶବ୍ଦ, ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧର ମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ ଯେଉଁ ଦେହଗୁଡ଼ିକ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନା ଆକାର ଅଛି, ନା ନାମ ଅଛି, ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବର ଓ ମାୟାରେ ଭିତ୍ସିତ।
ଏଵଂରୂପମ୍ ଅହଂ ଜାଲଂ ଭାଵଯନ୍ ଯତ୍ ତଦା ସ୍ଥିତଃ । ତଦ୍ ଅହଙ୍କାର ଇତ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ କଥ୍ଯତେ ତ୍ଵାଦୃଶୈର୍ ଜନୈଃ
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ 'ମୁଁ' ବୋଲି ଭାବିବାର ଏହି ଜାଲକୁ ଚିନ୍ତା କରେଁ ଏବଂ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେଁ, ସେଇଥିକୁ ଆଜି ତୁମେମାନେ 'ଅହଂକାର' ବୋଲି କହୁଛ।
ଏଷ ଏଵ ଘନୀଭୂତୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ । ସାଥ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଘନୀଭୂତା ମନ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଏହି ଜିନିଷଟି ଯେତେବେଳେ ଗଢ଼ିଯାଏ, ତାକୁ 'ବୁଦ୍ଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଆଉ ଗଢ଼ିଯାଏଲେ, ତାକୁ 'ମନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।