ଆଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ଭୂତାନୀହ ଭଵଭ୍ରମୈଃ । ତାନ୍ଯ୍ ଏଵାନ୍ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ସମାନି ଵିଷମାଣି ଚ
ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ସଂସାରର ଭ୍ରମଣରେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ କେବେ କେବେ ସେଇ ପୁରୁଣା, କେବେ ନୂଆ, କେବେ ସମାନ, କେବେ ଅସମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଆଵୃତ୍ତିମନ୍ତି ତାନ୍ଯ୍ ଏଵ ତଥୈଵାନ୍ଯାନି ଚାଭିତଃ । ଵିଦ୍ଧି ଶୀକରଜାଲାନି ଭୂତାନି ଜଗଦମ୍ବୁଧେଃ
ସେଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି, ଏଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରର ଜଳବିନ୍ଦୁ ଝୁରି ଭଳି ବୋଲି ଜାଣ।
ଵିତ୍ତବନ୍ଧୁଵଯẖକର୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଜ୍ଞାନଚେଷ୍ଟିତୈଃ । ତୈର୍ ଏଵ କେଚିଜ୍ ଜାଯନ୍ତେ ଭୂଯୋ ଭୂଯଶ୍ ଶରୀରିଣଃ
ଧନ, ପରିବାର, ସନ୍ତାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଜୀବ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେହ ନେଇ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ଅର୍ଧୈସ୍ ତୈସ୍ ସଦୃଶାẖ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ପାଦେନ ତୈସ୍ ସମାଃ । ତଜ୍ଜୀଵାସ୍ ତୈର୍ ଵିସଦୃଶା ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ଶରୀରିଣଃ
କିଛି ଲୋକ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆଧାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସଦୃଶ ହୁଅନ୍ତି, କିଛି ଅଂଶରେ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସର୍ଵୈର୍ ଏଭିସ୍ ସମାẖ କେଚିତ୍ କାଲେନୈଵ ଵିଲକ୍ଷଣାଃ । କାଲେନ ସଦୃଶାẖ କେଚିତ୍ ତୈର୍ ଏଵ ଚ ଵିଲକ୍ଷଣାଃ
କିଛି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି, କିଛିମାନେ କେବଳ କାଳରେ ଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; କିଛି କାଳ ଅନୁସାରେ ସଦୃଶ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଆଉ କିଛି ଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
କାଲେନାକୁଲଚେଷ୍ଟିତାନ୍ଯ୍ ଅଧ ଇତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥୋର୍ଧ୍ଵଂ ପୁନର୍ ଦେହାଲେଖନଖେଦିତାନ୍ଯ୍ ଅଗଣିତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଚାନ୍ଯେ ନ ଚ । ଭୂତାମ୍ବୂନି ଵହନ୍ତି ସଂସୃତିମଯେ ଯାନ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁଧୌ ଚଞ୍ଚଲେ ଚକ୍ରାଵୃତ୍ତିମଯାନି ସଙ୍କଲଯିତୁଂ ଶକ୍ନୋତି କସ୍ ତାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
କାଳର ଅସ୍ଥିର ଚଳନରେ କିଛି ଏଠାରୁ ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିଛି ପୁନି ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେହର ଚିହ୍ନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜଳ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ବହିଯାଉଛି—ଏହି ଅସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣିର ଭଳି ଏମିତି ଅନେକ ଜୀବକୁ କିଏ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିପାରିବ?
ତତଶ୍ ଚିଦାକାଶଵପୁର୍ ଵ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତୋ ନିରାମଯଃ । ଦତ୍ତାଵଧାନୋ ଵପୁଷି ତଦାପଶ୍ଯମ୍ ଅହଂ କ୍ଵଚିତ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ମୋର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗାଇ ଦେଖିଲି, କେଉଁଠି ଏକ ଅସୀମ, ନିର୍ମଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହାର ରୂପ ହେଉଛି ଚେତନାର ଆକାଶ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।
ଯାଵଦ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତସ୍ ସର୍ଗସ୍ ସଂସ୍ଥିତୋ ଽଙ୍କୁରିତୋ ମମ । କୁସୂଲସ୍ଥସ୍ଯ ବୀଜସ୍ଯ ସିକ୍ତସ୍ଯେଵାଙ୍କୁରୋ ହୃଦି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ମୋର ଭିତରେ ଲୁଚିଥିଲା, ସେଟି ମନରେ ଏକ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ରହିଥିଲା, ଯେପରି ତୁଷ ଭିତରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ଚାଷ ମାଟିକୁ ଜଳ ଦେଲେ ଅଙ୍କୁର ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଉଦ୍ବୁଭୂଷୁର୍ ଇଵାସ୍ତେ ଽନ୍ତସ୍ ସେକାଦ୍ ବୀଜେ ଯଥାଙ୍କୁରଃ । ଆକାରଵତ୍ଯ୍ ଅନାକାରଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚିତ୍ତେ ତଥା ଜଗତ୍
ଯେପରି ଜଳ ଦେଲେ ବିଉରୁ ଅଙ୍କୁର ବାହାରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେପରି ମନ ଭିତରେ ଏହି ସଂସାର ଚେତନାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅରୂପ, କାରଣ ଏହା ଚେତନାର ଗୁଣ।
ଯଥୋନ୍ମିଷତି ଦୃଶ୍ଯଶ୍ରୀସ୍ ସୁଷୁପ୍ତାଦ୍ ବୋଧମ୍ ଏଯୁଷଃ । ଜାଗ୍ରଦ୍ ଵା ଵିଗତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵଚେତନାତ୍
ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଶେଷ ହେଲେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୃଶ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେପରି ନିଜ ଚେତନାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ତଥୈଵାତ୍ମନି ସର୍ଗାଦାଵ୍ ଅନୁଭୂତẖ ଖରୂପିଣି । ହୃଦି ସର୍ଗୋଦଯୋ ଽନନ୍ଯରୂପସ୍ ସ୍ଵାକାରରୂପତଃ
ଏହିପରି, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଶସ୍ବରୂପ ଆତ୍ମାର ମନରେ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦୟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଯାହା ନିଜ ଆକାରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଆକାଶରୂପ ଆକାଶେ ପରମାକାଶ କଥ୍ଯତାମ୍ । ଭୂଯୋ ନିପୁଣବୋଧାଯ କଥଂ ସର୍ଗḫ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ହେ ଆକାଶସ୍ବରୂପ, ଆକାଶରେ ଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ, ଆଉ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ତାହା ପୁଣିଥରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଶୃଣୁ ରାମ ଯଥା ତତ୍ର ସ୍ଵଯମ୍ଭୂତ୍ଵଂ ମଯା ତଦା । ଅନୁଭୂତମ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ଵଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ଵପ୍ନନରୋପମମ୍
ହେ ରାମ, ଶୁଣ, ସେ ସମୟରେ ସେଠାରେ ମୁଁ କିପରି ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଅନୁଭବ କଲି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅସତ୍ୟ ହେବା ସତ୍ୟ ପରି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ମଣିଷ ପରି ଦେଖାଗଲା।
ତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ମହାକଲ୍ପସଂରମ୍ଭଂ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣା । ଭାଗେ ଽନ୍ଯତ୍ର ଶରୀରସ୍ଯ ସଂଵିଦ୍ ଉନ୍ମେଷିତା ମଯା
ସେ ବିଶାଳ କାଳପରିଚାଳନାକୁ ଆକାଶସ୍ବରୂପ ଦେଖି, ମୋର ଜ୍ଞାନ ଦେହଠାରୁ ଅଲଗା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଜାଗୃତ ହେଲା।
ଯଦୈଵ ସାମଲା ସଂଵିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଉନ୍ମେଷିତା ସ୍ଥିତା । ତଦୈଵାହଂ କ୍ଵଚିତ୍ ତତ୍ର ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଆଶ୍ଯାନତାମ୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଳ୍ପ ପାପରେ ମିଶିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ରହିଯାଏ, ସେହି ସମୟରେ ମୁଁ ମନେ କରେଁ ଯେ, ମୁଁ ଏହାର ଭିତରେ କେଉଁଠି ଶୁଏଇ ଅଛି।
ଗତସ୍ ସ୍ଵଭାଵଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ଯଥା ତ୍ଵଂ ରାମ ନିଦ୍ରଯା । ଜାଗ୍ରଦ୍ ଵା ସ୍ଵପ୍ନଲୋକଂ ଵା ଵିଶନ୍ ଵେତ୍ସି ମନାଗ୍ ଘନମ୍
ହେ ରାମ, ଯେପରି ତୁମେ ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ହରାଇଥିବା ଜ୍ଞାନର ଆକାଶକୁ ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରି, ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଜଗତକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ସେପରି।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାକାଶମ୍ ଏଵାଦୌ ତତୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵେଦନମ୍ । ତଦ୍ ଘନଂ କଥ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଧିଃ ସା ଘନା ମନ ଉଚ୍ଯତେ
ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଆକାଶ ଥାଏ; ତାପରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଘନ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଘନତା ହେଉଛି ମନ।
ତଦ୍ ଵେତ୍ତି ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରଂ ତନ୍ମାତ୍ରାଣୀତରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ । ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତତ୍ସ୍ଥୌଲ୍ଯାଦ୍ ଇତୀନ୍ଦ୍ରିଯଗଣୋଦଯଃ
ଏହି ମନ ଶବ୍ଦର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ତାପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକର ଦୃଢତା ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଗୋଷ୍ଠୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ସୁଷୁପ୍ତାଦ୍ ଵିଶତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଜଗଦ୍ଦୃଶ୍ଯଵନୋଦଯଃ । ଯଥା ତଥୈଵ ସର୍ଗାଦୌ ଦୃଶ୍ଯଂ ଭାତି ନିମେଷତଃ
ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରୁ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏହି ସଂସାରର ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ତୁଲ୍ଯକାଲମ୍ ଅନନ୍ତେ ଽସ୍ମିନ୍ ଦୃଶ୍ଯଜାଲାଵଭାସନେ । କଥଯନ୍ତି କ୍ରମଂ କେଚିତ୍ କେଚିନ୍ ନ କଥଯନ୍ତି ଚ
ଏହି ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଏକାସାଥି ଦୃଶ୍ୟମାନ ବିଶ୍ୱର ଖେଳରେ କେହି କେହି ଏହାର କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି କେହି କୌଣସି କ୍ରମ ନାହିଁ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ପରମାଣୁକଣଂ କାନ୍ତଂ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅନୁଭୂତଵାନ୍ । ଅହଂ ଚେତନମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵସ୍ତୁତୋ ଽମଲମ୍ ଏଵ ଖମ୍
ମୁଁ ନିଜ ଚେତନାକୁ, ଆତ୍ମାକୁ, ସତ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଯଥା ସ୍ଵଭାଵତୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଚଲତ୍ଯ୍ ଏଵାନିଶଂ ମରୁତ୍ । ତଥା ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ସର୍ଵତ୍ର ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵପୁଶ୍ ଚିତିଃ
ଯେପରି ପବନ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଆକାଶରେ ସଦା ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ଚେତନା ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ସବୁଠାରେ ଏହି ଦେହକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ଯାଦୃଶଂ ଚେତିତଂ ରୂପଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ପରମଯାନଯା । ତଚ୍ ଛକ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ନୈଷା ଯତ୍ନେନ ଭୂଯସା
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଭାବନା କରେ, ସେହି ରୂପକୁ ଚାହିଲେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାନେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିହେବ ନାହିଁ।
ତତḫ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଯାଵତ୍ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଣୁରୂପକଃ । ଚିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚେତଂସ୍ ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ତଥାଭୂତୋ ଽସ୍ମି ସଂସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ମିଳେ; ମନରେ ଯେମିତି ଭାବିଲି, ସେହିପରି ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ତତୋ ଽହଂ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ରୂପଂ ତନୁ ତେଜẖକଣାକୃତି । ତଦ୍ ଏଵ ଭାଵଯନ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଗତୋ ଽହଂ ସ୍ଥୂଲତାମ୍ ଇଵ
ତାପରେ, ମୁଁ ଏକ ରୂପକୁ ଜଣାଇଲି—ଏହା ଆଲୋକର କଣିକା ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ସେହି ଭାବନା କରି, ପରେ ମୁଁ ମନେ କଲି ଯେ ମୁଁ ଦେହୀ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରେକ୍ଷେ ତାଵଦ୍ ଅହଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇତି ବୋଧାଲ୍ ଲଘୋସ୍ ତତଃ । ମନାଗ୍ ଆଲୋକନାଯେଵ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଽନୁଭୂତଵାନ୍ । ଯନ୍ ନାମ ତତ୍ର ତତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ତସ୍ଯେହାଦ୍ଯ ରଘୂଦ୍ଵହ
ତାପରେ, ଅଲ୍ପ ଜ୍ଞାନ ସହିତ, ମୁଁ କିଛି ଦେଖେ; ସେଇ ଜ୍ଞାନରୁ ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଅଛି, ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ସେହିକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଶୃଣୁ ନାମାନି ମୁଖ୍ଯାନି କଲ୍ପିତାନି ଭଵାଦୃଶୈଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ରନ୍ଧ୍ରେଣ ଯେନ ତଚ୍ ଚକ୍ଷୁର୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପ୍ରମୁଖ ନାମଗୁଡ଼ିକ କହୁଛି, ଯାହା ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଭାବିଛନ୍ତି । ଯେ ଚିରକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ, ସେହି ରନ୍ଧ୍ରକୁ ଆଖି କୁହାଯାଏ ।
ଯଚ୍ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯଂ ଦର୍ଶନଂ ତୁ ଫଲଂ ତତଃ । ଯଦା ପଶ୍ଯାମି କାଲୋ ଽସୌ ଯଥା ପଶ୍ଯାମି ସ କ୍ରମଃ
ମୁଁ ଯାହାକୁ ଦେଖୁଛି, ସେହି ହେଉଛି ଦୃଶ୍ୟ; ଦେଖିବା କାମଟି ହେଉଛି ତାହାର ଫଳ । ଯେ ସମୟରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେହି ହେଉଛି ସମୟ; ଯେପରି ଦେଖୁଛି, ସେହି ହେଉଛି କ୍ରମ ।
ପ୍ରୌଢା ନିଯତିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ଯତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ତନ୍ ନଭଃ । ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ଯତ୍ର ଦେଶୋ ଽସାଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯୈଷା ପ୍ରକଲ୍ପନା
ଆଜି ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି — ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେଉଁଠି ହେଉଛି ଆକାଶ; ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ସେଉଁଠି ହେଉଛି ସ୍ଥାନ । ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଧାରଣା ।
ତଦା ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ଵିଦୁନ୍ମେଷମାତ୍ରମ୍ ଏତସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ପଶ୍ଯାମୀତି ତତସ୍ ତତ୍ର ମନାଗ୍ ବୋଧୋ ମମୋଦଭୂତ୍
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୁଝିଲି, ଏହାର କାରଣ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ ହେବା ଅଟେ । ଏହିପରି ଭାବି, ସେଠାରେ ମୋର ଅଳ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ।