ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯତ୍ସ୍ଥଜଗଦାଡମ୍ବରଂ ମଯା । ତଦାନୁଭୂତଂ ଵପୁଷି ମହାଵିଶ୍ଵଗଣାତ୍ମନି
ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଜଗତର କଳହ ମୁଁ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଏକତ୍ର କଲ୍ପଵିକ୍ଷୁବ୍ଧପୁଷ୍କରାଵର୍ତମନ୍ଥରମ୍ । ଏକତ୍ର ସୋମ୍ଯସକଲଭୂତସନ୍ତତିସୁସ୍ଥିତମ୍
କେଉଁଠି କଳ୍ପର ଅସ୍ଥିରତାରେ ପଦ୍ମର ଗୁଛ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି; ଆଉ କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶାନ୍ତି ଓ ସମ୍ମିଳନରେ ରହୁଛନ୍ତି।
ଏକତ୍ର ସମରକ୍ଷୁବ୍ଧସୁରାସୁରନରେଶ୍ଵରମ୍ । ଏକତ୍ରାସମ୍ଭଵଦ୍ଭାନୁନିତ୍ଯାଭିନ୍ନତମୋଘନମ୍
କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇଥିଲେ, ଆଉ କେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇନଥିଲା, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରର ଘନ ଛାୟା ଅଖଣ୍ଡ ରହିଥିଲା।
ଏକତ୍ରାସମ୍ଭଵଦ୍ଧ୍ଵାନ୍ତଂ କାନ୍ତଜ୍ଵାଲୋଦରୋପମମ୍ । ଏକତ୍ର ନଲିନୀନାଲନିଲୀନମଧୁକୈଟଭମ୍
କେଉଁଠି ଏମିତି ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ଥିଲା, ଯାହା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଗ୍ନିର ଭିତର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଆଉ ଅନ୍ୟଠି ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଏକ ପଦ୍ମର ତଣ୍ଡରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ।
ଏକତ୍ର ପଦ୍ମମଞ୍ଜୂଷାସୁପ୍ତବାଲନଵାବ୍ଜଜମ୍ । ଏକତ୍ରୈକାର୍ଣଵୋଦଗ୍ରଵୃକ୍ଷଵିଶ୍ରାନ୍ତମାଧଵମ୍
କେଉଁଠି ଏକ ପଦ୍ମର ମଞ୍ଜୁଷାଭିତରେ ନବଜାତ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଅଁଥିଲେ, ଆଉ ଅନ୍ୟଠି ଏକ ମହା ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଠିଥିବା ବୃକ୍ଷରେ ମାଧବ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ଏକତ୍ର କଲ୍ପରଜନୀନିଶ୍ଶୂନ୍ଯତିମିରାକୁଲମ୍ । ଶିଲାଜଠରନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ଵ୍ଯୋମେଵ ଵିତତାକୃତି
କେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ରାତି ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଶିଳାର ପେଟ ଭଳି ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସୁଷୁପ୍ତଜଠରାକାରମ୍ ଅପ୍ରଜ୍ଞାତମ୍ ଅଲକ୍ଷଣମ୍ । ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମ୍ ଅଵିଜ୍ଞେଯଂ ସୁଷୁପ୍ତମ୍ ଇଵ ସର୍ଵତଃ
ସେଠାରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅଲକ୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ଅଜଣା ଅବସ୍ଥା ଥିଲା; ସେଠି କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥିଲା, ବୁଝିପାରିବା ନୁହେଁ, ସମସ୍ତଂକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲା।
ଏକତ୍ର ପକ୍ଷଵିକ୍ଷୁବ୍ଧଶୈଲକାକାକୁଲାମ୍ବରମ୍ । ଏକତ୍ର ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷଦ୍ରଵଦ୍ଭୂଧରଭାସୁରମ୍
କେଉଁଠି ଗିରିପର୍ବତର ପଖ ଡାହାଣି ହେବାରୁ ଆକାଶ ଦେଖିବାକୁ କାଉଁଡ଼ାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା; ଆଉ କେଉଁଠି ମହାବଜ୍ର ପଡ଼ି ଗିରିଗୁଡ଼ିକ ଗଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଏକତ୍ରୋଦ୍ଵୃତ୍ତମତ୍ତାବ୍ଧିହ୍ରିଯମାଣଧରାଚଲମ୍ । ଏକତ୍ର ସୁରଵୃତ୍ରାନ୍ଧବଡିସଙ୍ଗରସଙ୍କୁଲମ୍
କେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ ନିମ୍ନଲୋକର ହାତୀମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି ଶେଷ ଯୁଗରେ ଶେଷନାଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲା।
ଏକତ୍ର ମତ୍ତପାତାଲଗଜକମ୍ପିଵସୁନ୍ଧରମ୍ । ଏକତ୍ର ଶେଷଶିରସẖ କଲ୍ପାନ୍ତଲୁଠିତାଵନି
କେଉଁଠି ପାତାଳର ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି ଶେଷନାଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ଉଲଟିଯାଉଥିଲା।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଅନ୍ଯେନ ରାମେଣ ହତରାଵଣରାକ୍ଷସମ୍ । ରକ୍ଷସା ରାଵଣେନୈଵ କ୍ଵଚିନ୍ ନିହତରାଘଵମ୍
କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ଦାନବ ସେନା ହତ ହେଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କୁ ହତ କରାଯାଇଥିଲା।
ଭୂସ୍ଥପାଦେନ ଦେଵାଦ୍ରିଶିରସ୍ସ୍ଥଶିରସା ପରମ୍ । ପଶ୍ଯତା ପାରମ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଵୈ କାଲନେମିନା
କେଉଁଠି କାଳନେମି ଜମିନ ଉପରେ ପା ରଖି ଏବଂ ଦେବତା ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ଦୂର ପାରକୁ ଦେଖିଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଚ୍ ଚାପସୁରୈର୍ ନିତ୍ଯଂ ଦାନଵୈର୍ ଏଵ ପାଲିତମ୍ । କ୍ଵଚିଚ୍ ଚାମୃଷ୍ଟଦନୁଜୈର୍ ଅମରୈର୍ ଏଵ ପାଲିତମ୍
କେଉଁଠି ସବୁବେଳେ ଦାନବ ଓ ଅସୁରମାନେ ସଂସାରକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି ଦାନବମାନେ ଦମିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ରାଜ କରୁଥିଲେ।
ଜିଷ୍ଣୁଯୁକ୍ତେନ ଗୁପ୍ତେନ ଵିଷ୍ଣୁପାଣ୍ଡଵକୌରଵୈଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଭାରତଯୂଥେନ ନିହତାକ୍ଷୌହିଣୀଗଣମ୍
କେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ, ବିଷ୍ଣୁ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ଭାରତ ବଂଶର ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ବିଭାଗକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଚ୍ ଚ ଦାଶରଥିନା ତ୍ଵଯୈଵ ହତରାଵଣମ୍ । ରାମେଣ ରଣମତ୍ତେନ ନିଶ୍ଶେଷୀକୃତରାକ୍ଷସମ୍
ଅନ୍ୟେଠି, ଦାଶରଥୀ ତୁମେ ନିଜେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ—ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
କିମ୍ ଅହଂ ଭଗଵନ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭଵଂ କଥଯେତି ମେ । ଅଭଵଂ ଚେଦ୍ ଅନେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ତତ୍ କଥମ୍
ଭଗବନ୍, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ—ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କିଏ ଥିଲି? ଯଦି ଏହି ଆକାରରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅଛିଥାଏ, ତେବେ ସେହିପରି କିପରି ସମ୍ଭବ?
ସର୍ଵ ଏଵ ଵିଵର୍ତନ୍ତେ ରାମ ଭାଵାḫ ପୁନḫ ପୁନଃ । ପୂଯମାନା ଯଥା ମାଷାẖ କ୍ରମେଣାନ୍ଯେନ ତେନ ଚ
ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ ପୁନିପୁନି ଘୁରି ଆସେ, ଯେପରି ଡାଲିରେ ରସାଉଥିବା ମାଟି ଦାଳ ଏକ ପରେ ଏକ ଉପରକୁ ଆସେ।
ସର୍ଵକ୍ରମସମାẖ କେଚିତ୍ ତ ଏଵାନ୍ଯେ ଽଥ ଵା ମିଥଃ । ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍ଧସମା ଭାଵାẖ କେଚିଦ୍ ଅବ୍ଧିତରଙ୍ଗଵତ୍
କିଛି ଘଟଣା ସେହି କ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଏ, କିଛି ଅନ୍ୟ କ୍ରମରେ, ଆଉ କିଛି ଅଧା ଅଧା ଭାବେ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ପୁନସ୍ ତ୍ଵଂ ପୁନର୍ ଏଵାହଂ ପୁନḫ ପୁନର୍ ଇମେ ଜନାଃ । ନ କଦାଚନ ନୈଵାନ୍ଯେ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ପରେ
ପୁଣି ତୁମେ, ପୁଣି ମୁଁ, ପୁଣି ଏହି ଲୋକମାନେ—ଏଭଳି ପୁନିପୁନି ଘଟେ। କେବେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ପରମ ସତ୍ୟରେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତ ଏଵାନ୍ଯେ ଽଥ ଵାମ୍ଭୋଧୌ ତରଙ୍ଗା ଇତି ନିର୍ଣଯଃ । ଯଦ୍ଵନ୍ ନ ଜାଯତେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଭୂତାନାଂ ଭ୍ରମତାଂ ଭଵେ
ସେଇ ଲୋକମାନେ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି—ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ। ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ପ୍ରକୃତରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ଆଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ଭୂତାନୀହ ଭଵଭ୍ରମୈଃ । ତାନ୍ଯ୍ ଏଵାନ୍ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ସମାନି ଵିଷମାଣି ଚ
ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ସଂସାରର ଭ୍ରମଣରେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ କେବେ କେବେ ସେଇ ପୁରୁଣା, କେବେ ନୂଆ, କେବେ ସମାନ, କେବେ ଅସମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଆଵୃତ୍ତିମନ୍ତି ତାନ୍ଯ୍ ଏଵ ତଥୈଵାନ୍ଯାନି ଚାଭିତଃ । ଵିଦ୍ଧି ଶୀକରଜାଲାନି ଭୂତାନି ଜଗଦମ୍ବୁଧେଃ
ସେଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି, ଏଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରର ଜଳବିନ୍ଦୁ ଝୁରି ଭଳି ବୋଲି ଜାଣ।
ଵିତ୍ତବନ୍ଧୁଵଯẖକର୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଜ୍ଞାନଚେଷ୍ଟିତୈଃ । ତୈର୍ ଏଵ କେଚିଜ୍ ଜାଯନ୍ତେ ଭୂଯୋ ଭୂଯଶ୍ ଶରୀରିଣଃ
ଧନ, ପରିବାର, ସନ୍ତାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଜୀବ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେହ ନେଇ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ଅର୍ଧୈସ୍ ତୈସ୍ ସଦୃଶାẖ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ପାଦେନ ତୈସ୍ ସମାଃ । ତଜ୍ଜୀଵାସ୍ ତୈର୍ ଵିସଦୃଶା ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ଶରୀରିଣଃ
କିଛି ଲୋକ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆଧାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସଦୃଶ ହୁଅନ୍ତି, କିଛି ଅଂଶରେ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସର୍ଵୈର୍ ଏଭିସ୍ ସମାẖ କେଚିତ୍ କାଲେନୈଵ ଵିଲକ୍ଷଣାଃ । କାଲେନ ସଦୃଶାẖ କେଚିତ୍ ତୈର୍ ଏଵ ଚ ଵିଲକ୍ଷଣାଃ
କିଛି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି, କିଛିମାନେ କେବଳ କାଳରେ ଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; କିଛି କାଳ ଅନୁସାରେ ସଦୃଶ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଆଉ କିଛି ଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
କାଲେନାକୁଲଚେଷ୍ଟିତାନ୍ଯ୍ ଅଧ ଇତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥୋର୍ଧ୍ଵଂ ପୁନର୍ ଦେହାଲେଖନଖେଦିତାନ୍ଯ୍ ଅଗଣିତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଚାନ୍ଯେ ନ ଚ । ଭୂତାମ୍ବୂନି ଵହନ୍ତି ସଂସୃତିମଯେ ଯାନ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁଧୌ ଚଞ୍ଚଲେ ଚକ୍ରାଵୃତ୍ତିମଯାନି ସଙ୍କଲଯିତୁଂ ଶକ୍ନୋତି କସ୍ ତାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
କାଳର ଅସ୍ଥିର ଚଳନରେ କିଛି ଏଠାରୁ ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିଛି ପୁନି ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେହର ଚିହ୍ନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜଳ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ବହିଯାଉଛି—ଏହି ଅସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣିର ଭଳି ଏମିତି ଅନେକ ଜୀବକୁ କିଏ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିପାରିବ?
ତତଶ୍ ଚିଦାକାଶଵପୁର୍ ଵ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତୋ ନିରାମଯଃ । ଦତ୍ତାଵଧାନୋ ଵପୁଷି ତଦାପଶ୍ଯମ୍ ଅହଂ କ୍ଵଚିତ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ମୋର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗାଇ ଦେଖିଲି, କେଉଁଠି ଏକ ଅସୀମ, ନିର୍ମଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହାର ରୂପ ହେଉଛି ଚେତନାର ଆକାଶ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି।
ଯାଵଦ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତସ୍ ସର୍ଗସ୍ ସଂସ୍ଥିତୋ ଽଙ୍କୁରିତୋ ମମ । କୁସୂଲସ୍ଥସ୍ଯ ବୀଜସ୍ଯ ସିକ୍ତସ୍ଯେଵାଙ୍କୁରୋ ହୃଦି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ମୋର ଭିତରେ ଲୁଚିଥିଲା, ସେଟି ମନରେ ଏକ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ରହିଥିଲା, ଯେପରି ତୁଷ ଭିତରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ଚାଷ ମାଟିକୁ ଜଳ ଦେଲେ ଅଙ୍କୁର ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଉଦ୍ବୁଭୂଷୁର୍ ଇଵାସ୍ତେ ଽନ୍ତସ୍ ସେକାଦ୍ ବୀଜେ ଯଥାଙ୍କୁରଃ । ଆକାରଵତ୍ଯ୍ ଅନାକାରଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚିତ୍ତେ ତଥା ଜଗତ୍
ଯେପରି ଜଳ ଦେଲେ ବିଉରୁ ଅଙ୍କୁର ବାହାରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେପରି ମନ ଭିତରେ ଏହି ସଂସାର ଚେତନାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅରୂପ, କାରଣ ଏହା ଚେତନାର ଗୁଣ।
ଯଥୋନ୍ମିଷତି ଦୃଶ୍ଯଶ୍ରୀସ୍ ସୁଷୁପ୍ତାଦ୍ ବୋଧମ୍ ଏଯୁଷଃ । ଜାଗ୍ରଦ୍ ଵା ଵିଗତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵଚେତନାତ୍
ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଶେଷ ହେଲେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୃଶ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେପରି ନିଜ ଚେତନାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।