ସାଵସ୍ଥିତା ଶିଲୈଵୈକରୂପା ନିବିଡମଣ୍ଡଲା । କଲଧୌତମଯୀ ସ୍ଫାରା ସନ୍ଧ୍ଯାଜଲଦସୁନ୍ଦରୀ
ସେଇ ପଥର ଏକାକାର ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଗଢ଼ିଆ, ଗୋଲାକାର ଓ ଘନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ଚାନ୍ଦ୍ରପାଷାଣ ପରି ଚମକୁଥାଏ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ବଦଳ ପରି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ।
ତତୋ ଽହଂ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟḫ ପ୍ରଵିଚାରିତଵାନ୍ ପୁନଃ । ଶିଲାଯାମ୍ ଅପରଂ ଭାଗଂ ତଥୈଵ ପରଯା ଦୃଶା
ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ସେଇ ପଥରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭଲଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲି।
ଯାଵତ୍ ତମ୍ ଅପି ପଶ୍ଯାମି ଜଗଦାରମ୍ଭମନ୍ଥରମ୍ । ତଥୈଵ ସୁଷିରାକାରମ୍ ଇଵ ନାନାର୍ଥସୁନ୍ଦରମ୍
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଠିକୁ ଦେଖିଲି, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଜଗତର ଆରମ୍ଭ ଦୀରେ-ଦୀରେ ହେଉଛି, ଏହା ଏକ ଖାଲି ଆକୃତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ରମ୍ୟ।
ପୁନର୍ ଅନ୍ଯଂ ତଥୈଵାହଂ ପ୍ରଦେଶଂ ପରିଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ସର୍ଗସଂରମ୍ଭଵଲିତଂ ତାଵନ୍ତମ୍ ଅପି ତାଦୃଶମ୍
ପୁଣି ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଲି ସୃଷ୍ଟିର ଚଞ୍ଚଳତା ଭରି ଅଛି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲି, ସେହିପରି।
ଯଂ ଯଂ ପ୍ରଦେଶଂ ପଶ୍ଯାମି ଶିଲାଯାସ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵୈ । ଜଗତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଵିକଲମ୍ ଆଦର୍ଶ ଇଵ ବିମ୍ବିତମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଶିଳାର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଜଗତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେଖିଲି, ଏକ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାମି ଜଗଚ୍ ଚେତ୍ ତତ୍ ପଶ୍ଯାମୀଦମ୍ ଇଵାଖିଲମ୍ । ଦୃଶ୍ଯଂ ନ ଚେଦ୍ ବହିସ୍ସ୍ଥସ୍ ତତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଆଦର୍ଶବିମ୍ବିତମ୍
ମୁଁ ଯଦି ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୁଁ ଏହି ସବୁକୁ ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖିବି; ଯଦି ପ୍ରବେଶ ନ କରି, ବାହାରେ ରହିବି, ତେବେ ଏହାକୁ ଆଇନାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଦେଖିବି।
ମଯାତିକୌତୁକେନାଥ ସର୍ଵାସ୍ ତସ୍ଯ ଗିରେଶ୍ ଶିଲାଃ । ଅନ୍ଵିଷ୍ଟା ଭୂମିଭାଗାଶ୍ ଚ ତୃଣଗୁଲ୍ମାଦଯସ୍ ତଥା
ମୁଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସେଇ ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ପଥର, ମାଟିର ଅଂଶ, ଘାସ, ଝାଡ଼ି ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲି।
ଯାଵତ୍ ସର୍ଵତ୍ର ତତ୍ ତାଦୃଗ୍ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ନାକ୍ଷ୍ଣା ପରଯା ଵିଵିଧାକୃତି
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅଛି; ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, କେବଳ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
କ୍ଵଚିତ୍ ପ୍ରଥମସର୍ଗାତ୍ମଜାଯମାନପ୍ରଜାପତି । କଲ୍ପ୍ଯମାନର୍କ୍ଷଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଦିନରାତ୍ର୍ଯର୍ତୁଵତ୍ସରମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତିଆରି ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିନ-ରାତି, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଗଠିତ ହେଉଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିନ୍ ମହୀପୀଠସମ୍ପନ୍ନଜନମଣ୍ଡଲମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅଖାତୋଗ୍ରଚତୁସ୍ସାଗରଖାତକମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ମାଟି ଓ ଲୋକେ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଚାରିପାଖରେ ସାଗର ଖାଳି ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସଞ୍ଜାତସୁରଂ ସଞ୍ଜାତଦାନଵମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କୃତଯୁଗାଚାରସଜ୍ଜନଭୂତକମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଦେବତା ନଥିଲେ ବା ଦାନବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ଲୋକ କୃତଯୁଗର ଆଚାର ଅନୁସରି ବହୁତ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଲିଯୁଗାଚାରଦୁର୍ଜନଭୂତକମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଲ୍ପକାଲମଧ୍ଯସଂସ୍ଥିତିସୁସ୍ଥିତମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଲୋକ କଳିଯୁଗର ଆଚାର ଅନୁସରି ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଅଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ସଂସାର କଳ୍ପର ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଭଲଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ପୁରଵ୍ଯୂହଦୈତ୍ଯସଙ୍ଗରଦୁସ୍ତରମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିନ୍ ମହାଶୈଲଜାଲନିର୍ଵିଵରାଵନି
କେଉଁଠି କିଛି ସହର ଦାନବମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ଭଳି ରହିଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜମି ଅଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସମ୍ପନ୍ନସର୍ଗମ୍ ଏକାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭଵମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜରାମୃତ୍ଯୁମୁକ୍ତଭୂତଲମାନଵମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ସୃଷ୍ଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ଭୂମିରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସଞ୍ଜାତଚନ୍ଦ୍ରଶୂନ୍ଯଶିରଶ୍ଶିଵମ୍ । ଅନିର୍ମଥିତଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିମୃତ୍ଯୁମତ୍ସୁରପୂରିତମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଶୁଭ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଜନ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ଅମଥିତ ଦୁଧର ସାଗର ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଛୁଅନ୍ତିନଥିବା ଦେବତାମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଅସଞ୍ଜାତାମୃତାଶ୍ଵେଭଵୈଦ୍ଯାଗକମଲାଵିଷମ୍ । ଶୁକ୍ରାମରମହାଵିଦ୍ଯାନାଶନୋତ୍କସୁରଵ୍ରଜମ୍
ସେଠାରେ ଅମୃତର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଔଷଧ ଲୋଟସର ବିଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଜ୍ଞାନକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ଗର୍ଭାଙ୍ଗକର୍ତନୋତ୍କସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ଅପରିମ୍ଲାନଧର୍ମତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵପ୍ରକାଶାଖିଲପ୍ରଜମ୍
ଅନ୍ୟଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ କାଟିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦାନବପତି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଧର୍ମର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ପୂର୍ଵାନ୍ଯସନ୍ନିଵେଶକ୍ରମସ୍ଥିତି । ଅପୂର୍ଵଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସମାଚାରଵିଚାରଣମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନୁସୂଚୀର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଓ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚନ କଲ୍ପାନ୍ତସଙ୍କ୍ଷୋଭାଶିଵସଂସ୍ଥିତି । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ଦୈତ୍ଯୌଘଵିଲୁଣ୍ଠିତସୁରାଲଯମ୍
କେଉଁଠି କେତେକ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ପାନ୍ତର ଭୟଙ୍କର ଉଥାନ-ପତନ ଚାଲିଛି; ଆଉ କେଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ ଦାନବମାନେ ଲୁଟି ନେଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ସୁରୋଦ୍ଯାନଗାଯଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ସମାରବ୍ଧଗୀର୍ଵାଣାସୁରସୌହୃଦମ୍
କେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଳି ନୂତନ ସଖ୍ୟତା ଆରମ୍ଭ କରୁଛନ୍ତି।
ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯତ୍ସ୍ଥଜଗଦାଡମ୍ବରଂ ମଯା । ତଦାନୁଭୂତଂ ଵପୁଷି ମହାଵିଶ୍ଵଗଣାତ୍ମନି
ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଜଗତର କଳହ ମୁଁ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଏକତ୍ର କଲ୍ପଵିକ୍ଷୁବ୍ଧପୁଷ୍କରାଵର୍ତମନ୍ଥରମ୍ । ଏକତ୍ର ସୋମ୍ଯସକଲଭୂତସନ୍ତତିସୁସ୍ଥିତମ୍
କେଉଁଠି କଳ୍ପର ଅସ୍ଥିରତାରେ ପଦ୍ମର ଗୁଛ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି; ଆଉ କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶାନ୍ତି ଓ ସମ୍ମିଳନରେ ରହୁଛନ୍ତି।
ଏକତ୍ର ସମରକ୍ଷୁବ୍ଧସୁରାସୁରନରେଶ୍ଵରମ୍ । ଏକତ୍ରାସମ୍ଭଵଦ୍ଭାନୁନିତ୍ଯାଭିନ୍ନତମୋଘନମ୍
କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇଥିଲେ, ଆଉ କେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇନଥିଲା, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରର ଘନ ଛାୟା ଅଖଣ୍ଡ ରହିଥିଲା।
ଏକତ୍ରାସମ୍ଭଵଦ୍ଧ୍ଵାନ୍ତଂ କାନ୍ତଜ୍ଵାଲୋଦରୋପମମ୍ । ଏକତ୍ର ନଲିନୀନାଲନିଲୀନମଧୁକୈଟଭମ୍
କେଉଁଠି ଏମିତି ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ଥିଲା, ଯାହା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଗ୍ନିର ଭିତର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଆଉ ଅନ୍ୟଠି ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଏକ ପଦ୍ମର ତଣ୍ଡରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ।
ଏକତ୍ର ପଦ୍ମମଞ୍ଜୂଷାସୁପ୍ତବାଲନଵାବ୍ଜଜମ୍ । ଏକତ୍ରୈକାର୍ଣଵୋଦଗ୍ରଵୃକ୍ଷଵିଶ୍ରାନ୍ତମାଧଵମ୍
କେଉଁଠି ଏକ ପଦ୍ମର ମଞ୍ଜୁଷାଭିତରେ ନବଜାତ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଅଁଥିଲେ, ଆଉ ଅନ୍ୟଠି ଏକ ମହା ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଠିଥିବା ବୃକ୍ଷରେ ମାଧବ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ଏକତ୍ର କଲ୍ପରଜନୀନିଶ୍ଶୂନ୍ଯତିମିରାକୁଲମ୍ । ଶିଲାଜଠରନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ଵ୍ଯୋମେଵ ଵିତତାକୃତି
କେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ରାତି ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଶିଳାର ପେଟ ଭଳି ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସୁଷୁପ୍ତଜଠରାକାରମ୍ ଅପ୍ରଜ୍ଞାତମ୍ ଅଲକ୍ଷଣମ୍ । ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମ୍ ଅଵିଜ୍ଞେଯଂ ସୁଷୁପ୍ତମ୍ ଇଵ ସର୍ଵତଃ
ସେଠାରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅଲକ୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ଅଜଣା ଅବସ୍ଥା ଥିଲା; ସେଠି କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥିଲା, ବୁଝିପାରିବା ନୁହେଁ, ସମସ୍ତଂକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲା।
ଏକତ୍ର ପକ୍ଷଵିକ୍ଷୁବ୍ଧଶୈଲକାକାକୁଲାମ୍ବରମ୍ । ଏକତ୍ର ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷଦ୍ରଵଦ୍ଭୂଧରଭାସୁରମ୍
କେଉଁଠି ଗିରିପର୍ବତର ପଖ ଡାହାଣି ହେବାରୁ ଆକାଶ ଦେଖିବାକୁ କାଉଁଡ଼ାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା; ଆଉ କେଉଁଠି ମହାବଜ୍ର ପଡ଼ି ଗିରିଗୁଡ଼ିକ ଗଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଏକତ୍ରୋଦ୍ଵୃତ୍ତମତ୍ତାବ୍ଧିହ୍ରିଯମାଣଧରାଚଲମ୍ । ଏକତ୍ର ସୁରଵୃତ୍ରାନ୍ଧବଡିସଙ୍ଗରସଙ୍କୁଲମ୍
କେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ ନିମ୍ନଲୋକର ହାତୀମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି ଶେଷ ଯୁଗରେ ଶେଷନାଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲା।
ଏକତ୍ର ମତ୍ତପାତାଲଗଜକମ୍ପିଵସୁନ୍ଧରମ୍ । ଏକତ୍ର ଶେଷଶିରସẖ କଲ୍ପାନ୍ତଲୁଠିତାଵନି
କେଉଁଠି ପାତାଳର ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ; ଆଉ କେଉଁଠି ଶେଷନାଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ଉଲଟିଯାଉଥିଲା।