ତତୋ ଽଭଵଦ୍ ଯଷ୍ଟିସମସ୍ ତତḫ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରକଃ । ତତẖ କାଚକଣାକାରୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟସ୍ ସ ତାଦୃଶଃ
ତାପରେ ସେ ଏକ ଲଠି ଭଳି ହେଲା, ତାପରେ ଏକ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ହେଲା; ପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେ ଏକ କାଚର ଗୁଣ୍ଡି ଭଳି ଆକାର ନେଲା, ଏମିତି।
ତତସ୍ ସୋ ଽଣୁର୍ ଭଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ଖାଦ୍ ଦିଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟିନା । ପରମାଣୁର୍ ଅଥୋ ଭୂତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଆଯଯୌ
ପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସେ ଏକ ଖଣ୍ଡ ଭଳି ଛୋଟ ହେଲା; ଏକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଖଣ୍ଡ ହେଇ, ସେ ସ୍ଥାନରେ ହରାଇଗଲା।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଶମମ୍ ଆଯାତଶ୍ ଶାରଦାମ୍ବୁଦଖଣ୍ଡଵତ୍ । ତାଦୃଶୋ ଽପି ମହାରମ୍ଭḫ ପୁରḫ ପଶ୍ଯତ ଏଵ ମେ
ଏଭଳି, ସେ ଶାରଦ ମେଘର ଖଣ୍ଡ ଭଳି ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲା; ତଥାପି, ଏମିତି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ଘଟିଗଲା।
ଇତି ସାଵରଣେ ତେନ ତେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକଵାଟକେ । ଵିନିଗୀର୍ଣେ କ୍ଷୁଧାର୍ତେନ ହରିଣେନେଵ ପର୍ଣକେ
ଏଭଳି, ସାବର୍ଣି ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଖୋଲରେ ଗଳିଗଲା, ଯେପରି ଭୋକା ହରିଣ ଏକ ପତ୍ରକୁ ଖାଇଯାଏ।
ଅଥାଭୂନ୍ ନିର୍ମଲଂ ଵ୍ଯୋମ ଶାନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ କେଵଲମ୍ । ଅନାଦିମଧ୍ଯପର୍ଯନ୍ତସଂଵିଦାକାଶମାତ୍ରକମ୍
ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ଆକାଶ ମାତ୍ର ଥିଲା—ସେଇ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅନନ୍ୟ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଶେଷ କିଛି ନଥିଲା, ସେ ଅନୁଭୂତିର ଅପାର ଆକାଶ ମାତ୍ର ରହିଗଲା।
ଇତ୍ଯ୍ ଅହଂ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ ତତ୍ର କଲ୍ପାନ୍ତମ୍ ଉରୁଵିଭ୍ରମମ୍ । ଦର୍ପଣପ୍ରତିବିମ୍ବାଭଂ ଶିଲାଶକଲକୋଟରେ
ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ମୁଁ ସେଠାରେ ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିଲି, ଯେଉଁପରି ଏକ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିମ୍ବା ପାଥର ଟୁକୁଡ଼ାର ଗହ୍ବରରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଛବି।
ଅଥ ତାମ୍ ଅଙ୍ଗନାଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତାଂ ଶିଲାଂ ତଂ ଚ ଵିଭ୍ରମମ୍ । ରାଜଦ୍ଵାରଗତୋ ଗ୍ରାମ୍ଯ ଇଵାହଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତଃ
ତାପରେ ସେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ, ସେଇ ପାଥର ଓ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ମନେପକାଇ, ମୁଁ ଏମିତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲି, ଯେପରି ଗ୍ରାମର ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିଲେ।
ତାମ୍ ଆଲୋକିତଵାନ୍ ଭୂଯẖ କଲଧୌତଶିଲାମ୍ ଅହମ୍ । ଯାଵତ୍ ସର୍ଵତ୍ର ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସର୍ଗାẖ କାଲ୍ଯା ଇଵାଙ୍ଗକେ
ପୁଣିଥରେ ମୁଁ ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଧୋଇଯାଇଥିବା ପାଥରକୁ ଦେଖିଲି; ଏଠାରେ ସବୁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲା, ଯେପରି ଦେହରେ ଚିହ୍ନ ରହିଥାଏ।
ବୁଦ୍ଧିନେତ୍ରେଣ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦିଵ୍ଯାକ୍ଷ୍ଣା ଵା ନ ତେ ଽନ୍ଯଥା । ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ତଥା ତଦା
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି, ସେସବୁକୁ ସବୁବେଳେ ଓ ସବୁଠାରେ ବୁଦ୍ଧିର ଦୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ।
ଦୂରତḫ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତେ ମାଂସଦୃଶା ଯଦି ଚ ସା ଶିଲା । ଦୃଶ୍ଯତେ ତଚ୍ ଛିଲୈଵୈକା ନ ତୁ ସର୍ଗାଦି କିଞ୍ଚନ
ଯଦି ଦୂରରୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ଏବଂ ସେଠାରେ ପଥର ଥିଲେ, ତେବେ କେବଳ ସେଇ ପଥରଟିଏ ଦେଖାଯିବ, ସୃଷ୍ଟି ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିହେବ ନାହିଁ।
ସାଵସ୍ଥିତା ଶିଲୈଵୈକରୂପା ନିବିଡମଣ୍ଡଲା । କଲଧୌତମଯୀ ସ୍ଫାରା ସନ୍ଧ୍ଯାଜଲଦସୁନ୍ଦରୀ
ସେଇ ପଥର ଏକାକାର ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଗଢ଼ିଆ, ଗୋଲାକାର ଓ ଘନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ଚାନ୍ଦ୍ରପାଷାଣ ପରି ଚମକୁଥାଏ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ବଦଳ ପରି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ।
ତତୋ ଽହଂ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟḫ ପ୍ରଵିଚାରିତଵାନ୍ ପୁନଃ । ଶିଲାଯାମ୍ ଅପରଂ ଭାଗଂ ତଥୈଵ ପରଯା ଦୃଶା
ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ସେଇ ପଥରର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭଲଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲି।
ଯାଵତ୍ ତମ୍ ଅପି ପଶ୍ଯାମି ଜଗଦାରମ୍ଭମନ୍ଥରମ୍ । ତଥୈଵ ସୁଷିରାକାରମ୍ ଇଵ ନାନାର୍ଥସୁନ୍ଦରମ୍
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଠିକୁ ଦେଖିଲି, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଜଗତର ଆରମ୍ଭ ଦୀରେ-ଦୀରେ ହେଉଛି, ଏହା ଏକ ଖାଲି ଆକୃତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ରମ୍ୟ।
ପୁନର୍ ଅନ୍ଯଂ ତଥୈଵାହଂ ପ୍ରଦେଶଂ ପରିଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ସର୍ଗସଂରମ୍ଭଵଲିତଂ ତାଵନ୍ତମ୍ ଅପି ତାଦୃଶମ୍
ପୁଣି ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଲି ସୃଷ୍ଟିର ଚଞ୍ଚଳତା ଭରି ଅଛି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲି, ସେହିପରି।
ଯଂ ଯଂ ପ୍ରଦେଶଂ ପଶ୍ଯାମି ଶିଲାଯାସ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ଵୈ । ଜଗତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଵିକଲମ୍ ଆଦର୍ଶ ଇଵ ବିମ୍ବିତମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଶିଳାର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଜଗତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେଖିଲି, ଏକ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାମି ଜଗଚ୍ ଚେତ୍ ତତ୍ ପଶ୍ଯାମୀଦମ୍ ଇଵାଖିଲମ୍ । ଦୃଶ୍ଯଂ ନ ଚେଦ୍ ବହିସ୍ସ୍ଥସ୍ ତତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଆଦର୍ଶବିମ୍ବିତମ୍
ମୁଁ ଯଦି ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୁଁ ଏହି ସବୁକୁ ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖିବି; ଯଦି ପ୍ରବେଶ ନ କରି, ବାହାରେ ରହିବି, ତେବେ ଏହାକୁ ଆଇନାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଦେଖିବି।
ମଯାତିକୌତୁକେନାଥ ସର୍ଵାସ୍ ତସ୍ଯ ଗିରେଶ୍ ଶିଲାଃ । ଅନ୍ଵିଷ୍ଟା ଭୂମିଭାଗାଶ୍ ଚ ତୃଣଗୁଲ୍ମାଦଯସ୍ ତଥା
ମୁଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସେଇ ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ପଥର, ମାଟିର ଅଂଶ, ଘାସ, ଝାଡ଼ି ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲି।
ଯାଵତ୍ ସର୍ଵତ୍ର ତତ୍ ତାଦୃଗ୍ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ନାକ୍ଷ୍ଣା ପରଯା ଵିଵିଧାକୃତି
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅଛି; ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, କେବଳ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
କ୍ଵଚିତ୍ ପ୍ରଥମସର୍ଗାତ୍ମଜାଯମାନପ୍ରଜାପତି । କଲ୍ପ୍ଯମାନର୍କ୍ଷଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଦିନରାତ୍ର୍ଯର୍ତୁଵତ୍ସରମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତିଆରି ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିନ-ରାତି, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଗଠିତ ହେଉଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିନ୍ ମହୀପୀଠସମ୍ପନ୍ନଜନମଣ୍ଡଲମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅଖାତୋଗ୍ରଚତୁସ୍ସାଗରଖାତକମ୍
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ମାଟି ଓ ଲୋକେ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଚାରିପାଖରେ ସାଗର ଖାଳି ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସଞ୍ଜାତସୁରଂ ସଞ୍ଜାତଦାନଵମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କୃତଯୁଗାଚାରସଜ୍ଜନଭୂତକମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଦେବତା ନଥିଲେ ବା ଦାନବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ଲୋକ କୃତଯୁଗର ଆଚାର ଅନୁସରି ବହୁତ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଲିଯୁଗାଚାରଦୁର୍ଜନଭୂତକମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଲ୍ପକାଲମଧ୍ଯସଂସ୍ଥିତିସୁସ୍ଥିତମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଲୋକ କଳିଯୁଗର ଆଚାର ଅନୁସରି ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଅଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ସଂସାର କଳ୍ପର ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଭଲଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ପୁରଵ୍ଯୂହଦୈତ୍ଯସଙ୍ଗରଦୁସ୍ତରମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିନ୍ ମହାଶୈଲଜାଲନିର୍ଵିଵରାଵନି
କେଉଁଠି କିଛି ସହର ଦାନବମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମରେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ଭଳି ରହିଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜମି ଅଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସମ୍ପନ୍ନସର୍ଗମ୍ ଏକାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭଵମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜରାମୃତ୍ଯୁମୁକ୍ତଭୂତଲମାନଵମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ସୃଷ୍ଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କିଛି ଭୂମିରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସଞ୍ଜାତଚନ୍ଦ୍ରଶୂନ୍ଯଶିରଶ୍ଶିଵମ୍ । ଅନିର୍ମଥିତଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିମୃତ୍ଯୁମତ୍ସୁରପୂରିତମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଶୁଭ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଜନ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ଅମଥିତ ଦୁଧର ସାଗର ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଛୁଅନ୍ତିନଥିବା ଦେବତାମାନେ ରହିଛନ୍ତି।
ଅସଞ୍ଜାତାମୃତାଶ୍ଵେଭଵୈଦ୍ଯାଗକମଲାଵିଷମ୍ । ଶୁକ୍ରାମରମହାଵିଦ୍ଯାନାଶନୋତ୍କସୁରଵ୍ରଜମ୍
ସେଠାରେ ଅମୃତର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଔଷଧ ଲୋଟସର ବିଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଜ୍ଞାନକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ଗର୍ଭାଙ୍ଗକର୍ତନୋତ୍କସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ଅପରିମ୍ଲାନଧର୍ମତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵପ୍ରକାଶାଖିଲପ୍ରଜମ୍
ଅନ୍ୟଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ କାଟିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦାନବପତି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଧର୍ମର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ପୂର୍ଵାନ୍ଯସନ୍ନିଵେଶକ୍ରମସ୍ଥିତି । ଅପୂର୍ଵଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସମାଚାରଵିଚାରଣମ୍
କେଉଁଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନୁସୂଚୀର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଓ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚନ କଲ୍ପାନ୍ତସଙ୍କ୍ଷୋଭାଶିଵସଂସ୍ଥିତି । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ଦୈତ୍ଯୌଘଵିଲୁଣ୍ଠିତସୁରାଲଯମ୍
କେଉଁଠି କେତେକ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ପାନ୍ତର ଭୟଙ୍କର ଉଥାନ-ପତନ ଚାଲିଛି; ଆଉ କେଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ ଦାନବମାନେ ଲୁଟି ନେଉଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ସୁରୋଦ୍ଯାନଗାଯଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରମ୍ । କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ସମାରବ୍ଧଗୀର୍ଵାଣାସୁରସୌହୃଦମ୍
କେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଳି ନୂତନ ସଖ୍ୟତା ଆରମ୍ଭ କରୁଛନ୍ତି।