ତଥା ଚଲନ୍ତ୍ଯା ଲୁଠିତଂ ତସ୍ଯା ଦେହଗତଂ ଜଗତ୍ । ନ ଲୁଠତ୍ଯ୍ ଏଵ ମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତଂ
ସେ ଚଳିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ସହିତ ଯୋଡାଯାଇଥିବା ଏହି ଜଗତଟି ଗୁଡିଏ ଲୁଟିଯାଉଛି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତରେ ଏହା ଲୁଟିଯାଉନାହିଁ—ଏହା ଏକ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଯେପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି।
ସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମହାରମ୍ଭସ୍ ସତ୍ଯୋ ଽପି ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରକମ୍ । ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରସ୍ଯ କେ ନାମ ଲୁଠନାଲୁଠନେ ଵଦ
ଏହି ତିନି ଜଗତର ଏତେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଭ୍ରମ ଛଡା କିଛି ନୁହେଁ; ଏହି ଭ୍ରମର ପାଇଁ, କେଉଁ ଲୁଟିଯିବା କିମ୍ବା ଲୁଟିନଥିବା ଅଛି? କହ।
କଦା ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ସତ୍ଯଂ କଦା ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ମୁଧା । କଦା ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ଭଗ୍ନଂ କଦା ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ସ୍ଥିତଂ
କେବେ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ସତ୍ୟ? କେବେ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ମିଥ୍ୟା? କେବେ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ଭଙ୍ଗା? କେବେ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ଅଟୁଟ?
ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ନ କେଵଲଂ ସୈଵ ଦୃଶ୍ଯଶ୍ରୀର୍ ଯାଵଦ୍ ଅଗ୍ରଗାମ୍ । ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧୀମାମ୍ ଅପି ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ଜଗଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍ ଅଵାସ୍ତଵୀମ୍
ଭ୍ରମ କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାହ୍ୟ ଶ୍ରୀ ନୁହେଁ, ଏହା ସହିତ ଜାଣ—ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭ୍ରମ, ଏହି ଜଗତର ଅସଲି ଭାଗ୍ୟ।
ସଙ୍କଲ୍ପନେ ମନୋରାଜ୍ଯେ ସ୍ଵପ୍ନେ ସଙ୍କଥନେ ଭ୍ରମେ । ଯଥା ପୁରାନୁଭଵନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାନୁଭଵସ୍ ତଥା
କଳ୍ପନା, ମନରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ନ, କଥା କିମ୍ବା ଭ୍ରମାଭିମାନରେ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲୁ, ସେପରି ଏହି ତିନି ଲୋକର ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ଅହମ୍ ଇତି ଜଗଦ୍ ଇତି ସ୍ଵାନ୍ତର୍ ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଇଯଂ ପ୍ରକଚତୀଵ ଚିତେଃ । ପରମାକାଶକୃଶାଙ୍ଗ୍ଯାଶ୍ ଶାମ୍ଯତି ନିପୁଣଂ ପରିଜ୍ଞାତା
‘ମୁଁ’ ଏବଂ ‘ଏହା ସଂସାର’ ବୋଲି ମନରେ ଯେଉଁ ଭ୍ରମା ଆସେ, ଏହି ଭ୍ରମା ଚେତନାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝାଯାଏ, ଏହା ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାଶ ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଇତି ନୃତ୍ଯତି ସା ଦେଵୀ ଦୀର୍ଘୈର୍ ଦୋର୍ଦଣ୍ଡମଣ୍ଡଲୈଃ । ପରିସ୍ପନ୍ଦାତ୍ମକୈର୍ ଵ୍ଯୋମ କୁର୍ଵାଣା ଘନକାନନମ୍
ସେ ଦେବୀ ଦୀର୍ଘ ହସ୍ତମୁଡ଼ିକୁ ଚକ୍ରାକାରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ନିଜ ଚଳନର କମ୍ପନରେ ଆକାଶରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ତିଆରି କରି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ରିଯାସୌ ନୃତ୍ଯତି ତଥା ଚିତିଶକ୍ତିର୍ ଅନାମଯା । ଅସ୍ଯା ଵିଭୂଷଣଂ ଶୂର୍ପକୁଣାଲପଟଲାଦିକମ୍
ସେଇ କ୍ରିୟା ଅର୍ଥାତ୍ ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଯାହା କେବଳ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି ଏବଂ କେଉଁସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ହେଉଛି ଝାଲି, ପକ୍ଷୀର ପାଖ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ।
ଶରଶକ୍ତିଗଦାପ୍ରାସମୁସୁଲାସିଶିଲାଦି ଚ । ଭାଵାଭାଵପଦାର୍ଥୌଘକଲାକାଲକ୍ରମାଦି ଚ
ବାଣ, ବେଣ୍ତ, ଗଦା, ଭାଲ, ମୁସଳ, ତଳୱାର, ପଥର ଓ ଏହାପରି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ଏହିପରି ଅନେକ ଥିବା ଓ ନଥିବା ଜିନିଷ, ସମୟ ଓ ଖ୍ଷଣର ଅନୁକ୍ରମ—
ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽନ୍ତର୍ ଜଗଦ୍ ଧତ୍ତେ କଲ୍ପନେଵ ପୁରଂ ହୃଦି । ସୈଵ ଵା ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କଲ୍ପନୈଵ ଯଥା ପୁରଂ
ଚେତନାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉତ୍ସାହ ହୃଦୟରେ ଯେପରି କଳ୍ପନା ଏକ ସହର ତିଆରି କରେ, ସେପରି ଏହି ଜଗତ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଆଭାସ ମାତ୍ର। ଏହି ଜଗତ କେବଳ କଳ୍ପନା, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି।
ପଵନସ୍ଯ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତଥୈଵେଚ୍ଛା ଶିଵସ୍ଯ ସା । ଯଥାସ୍ପନ୍ଦୋ ଽନିଲଶ୍ ଶାନ୍ତḫ ପ୍ରଶାନ୍ତେଚ୍ଛସ୍ ତଥା ଶିଵଃ
ଯେପରି ପବନର ଗତି ତାହାର ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ଶିବଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ। ପବନ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଚଳନ ବନ୍ଦ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶିବଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଶିବ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ।
ଅମୂର୍ତୋ ମୂର୍ତମ୍ ଆକାଶେ ଶବ୍ଦାଡମ୍ବରମ୍ ଆନିଲଃ । ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତନୋତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଶିଵେଚ୍ଛା କୁରୁତେ ଜଗତ୍
ଯେପରି ନିରାକାର ପବନ ଆକାଶରେ ଚଳିଲେ ଶବ୍ଦ ଓ ଶବ୍ଦର ହଳଚଳ ତିଆରି କରେ, ସେପରି ଶିବଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଥ ଯଦା ତତ୍ର ତଯା ତସ୍ମିନ୍ ପରାମ୍ବରେ । କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ସଂରମ୍ଭଵଶତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ସେଇ ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୂନ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ସବୁ କିଛି ଘଟିଗଲା।
ନିକଟସ୍ଥଶ୍ ଶିଵସ୍ ସ୍ପୃଷ୍ଟସ୍ ସ ମନାଙ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅନ୍ତିକାତ୍ । ଵାଡଵୋ ଽଗ୍ନିସ୍ ସ୍ଵନାଶାଯ ଵହନ୍ତ୍ଯେଵାମ୍ବୁଲେଖଯା
ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅତି ସାନ୍ନିକଟରୁ ମାତ୍ର ଛୁଇଁଲା, ଯେପରି ଜଳ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି।
ସ୍ପୃଷ୍ଟମାତ୍ରେ ଶିଵେ ତସ୍ମିଂସ୍ ତତḫ ପରମକାରଣେ । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପ୍ରକୃତିର୍ ଗନ୍ତୁଂ ସା ଶନୈସ୍ ତନୁତାଂ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ସେ ଶିବଙ୍କୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣକୁ, ଛୁଇଁଯାଏ, ତାହାପରେ ପ୍ରକୃତି ଚଳିତ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଦେହ ଦେଖାଯିବାରୁ ଦେଖାଯିବା ହେଉଛି।
ଅନନ୍ତାକାରତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପନ୍ନା ଗିରିମାତ୍ରିକା । ତତୋ ନଗରମାତ୍ରାସୌ ତତଶ୍ ଚ ଦ୍ରୁମସୁନ୍ଦରୀ
ଅନେକ ଆକାର ଛାଡ଼ି, ସେ ପ୍ରଥମେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ହୁଏ, ତାପରେ ସେ ଏକ ସହର ଦରକାର ହୁଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗଛ ଭଳି ହୁଏ।
ତତୋ ଵ୍ଯୋମସମାକାରା ଶିଵସ୍ଯୈଵାକୃତିଂ ତତଃ । ସା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ସରିଚ୍ ଛାନ୍ତସଂରମ୍ଭେଵ ମହାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ ସେ ଆକାଶ ଭଳି ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ଆକୃତି ନେଲେ। ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତିହୀନ ନଦୀ ଯେପରି ମହାସାଗରରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେଉଁପରି ସେ ଶିବଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏକ ଏଵାଭଵଦ୍ ଅଥୋ ଶିଵଯା ପରିଵର୍ଜିତଃ । ଶିଵ ଏଵ ଶିଵେ ଶାନ୍ତେ ଆକାଶେ ଶମଶୋଭିତଃ
ତାପରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ଭିନ୍ନତା ରହିଲା ନାହିଁ, କେବଳ ଏକ ଅବସ୍ଥା ରହିଗଲା। ଶିବ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଭଗଵଞ୍ ଶିଵସଂସ୍ପୃଷ୍ଟା ସା ଶିଵା ପରମେଶ୍ଵରୀ । କିମର୍ଥମ୍ ଆଗତା ଶାନ୍ତିମ୍ ଇତି ମେ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ଭଗବନ୍ତ, ଶିବଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଶିବା, ସେ ପରମେଶ୍ୱରୀ କିଏଁକି ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ସା ରାମ ପ୍ରକୃତିḫ ପ୍ରୋକ୍ତା ଶିଵେଚ୍ଛା ପରମେଶ୍ଵରୀ । ଜଗନ୍ମାଯେତି ଵିଖ୍ଯାତା ସ୍ପନ୍ଦଶକ୍ତିର୍ ଅକୃତ୍ରିମା
ହେ ରାମ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରକୃତି, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାର ମୂଳ ଶକ୍ତି। ସେ ଜଗତ୍ମାୟା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଅନୁସ୍ପନ୍ଦିତ ଶକ୍ତି।
ସ ପରḫ ପ୍ରକୃତେḫ ପ୍ରୋକ୍ତḫ ପୁରୁଷḫ ପାଵନାକୃତିଃ । ଶିଵରୂପଧରଶ୍ ଶାନ୍ତḫ ପରମାକାଶଶକ୍ତିମାନ୍
ସେ ପରମ ପୁରୁଷ, ସଫା ଆକୃତିର ଧାରୀ। ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି, ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ପରମ ଆକାଶର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଭ୍ରମତି ପ୍ରକୃତିସ୍ ତାଵତ୍ ସଂସାରେ ଭ୍ରମରୂପିଣୀ । ସ୍ପନ୍ଦମାତ୍ରାତ୍ମିକା ସେଚ୍ଛା ଚିଚ୍ଛକ୍ତିḫ ପରମେଶ୍ଵରୀ
ପ୍ରକୃତି ମଧୁମକ୍ଷୀ ରୂପେ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ତରଙ୍ଗ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି।
ଯାଵନ୍ ନ ପଶ୍ଯତି ଶିଵଂ ନିତ୍ଯତୃପ୍ତମ୍ ଅନାମଯମ୍ । ଅଜଡଂ ପଦମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତଵର୍ଜିତଂ ତର୍ଜିତଦ୍ଵଯମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି—ଯିଏ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦୁଃଖରହିତ, ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି—
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରୈକଧର୍ମତ୍ଵାତ୍ କାକତାଲୀଯଯୋଗତଃ । ସଂଵିଦ୍ଦେଵୀ ଶିଵଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତନ୍ମଯ୍ଯ୍ ଏଵ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଚେତନା ମାତ୍ର ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଥିବାରୁ, ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଂଯୋଗରେ, ଚେତନା ଦେବୀ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେଠିଏ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରକୃତିḫ ପୁରୁଷଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରକୃତିତ୍ଵଂ ସମୁଜ୍ଝତି । ତଦନ୍ତର୍ ଏକତାଂ ଗତ୍ଵା ନଦୀ ରୂପମ୍ ଇଵାର୍ଣଵେ
ପ୍ରକୃତି ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏହିଭଳି ଦୁହେଁ ମିଶିଯାଇ, ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ଆକୃତି ହରାଇଦିଏ।
ଆପଗା ହି ପଯୋମାତ୍ରା ସଙ୍ଗତାର୍ଣଵ ଏଵ ସା । ଯଦା ତଦା ତମ୍ ଏଵାଶୁ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ଲୀଯତେ
ନଦୀ ତ ଜଳ ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେ ତୁରନ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେଠାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ଚିତିଶ୍ ଶିଵେଚ୍ଛା ସା ଦେଵଂ ତମ୍ ଏଵାସାଦ୍ଯ ଶାମ୍ଯତି । ଜନ୍ମସ୍ଥାନଂ ଶିଲାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଧାରା ଯଥାଯସୀ
ଚେତନା, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ସେଇ ଦିବ୍ୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରି ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଝରଣା ତାହାର ଶିଳା ମୂଳକୁ ଛୁଇଁଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ପୁଂସଶ୍ ଛାଯା ନିଜା ଛାଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଶରୀରକମ୍ । ଯଥାଶୁ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରକୃତିḫ ପୁରୁଷଂ ତଥା
ମଣିଷ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ତାଙ୍କର ଛାୟା ତୁରନ୍ତ ଶରୀରରେ ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଚେତିତ୍ଵା ଚିନ୍ ନିଜଂ ଭାଵଂ ପୁରୁଷାଖ୍ଯଂ ସନାତନମ୍ । ଭୂଯୋ ଭ୍ରମତି ସଂସାରେ ନେହ ତତ୍ତାଂ ପ୍ରଯାତି ହି
ନିଜର ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱରୂପ, ଯାହାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଥିରେ ଚେତନା ଅନୁଭବ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଣି ସେ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ; କାରଣ, ଏଠାରେ ସେ ପରମ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ସାଧୁର୍ ଵସତି ଚୌରୌଘେ ତାଵଦ୍ ଯାଵଦ୍ ଅସୌ ନ ତମ୍ । ପରିଜାନାତି ଵିଜ୍ଞାଯ ନ ତତ୍ର ରମତେ ପୁନଃ
ଏକ ସଜ୍ଜନ ଲୋକ ଚୋରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କୁ ଚୋର ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଜାଣିଯାଏ, ସେଠାରେ ପୁଣି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ।