ଏତସ୍ମାତ୍ ପରମାଚ୍ ଛାନ୍ତାତ୍ ପଦାତ୍ ପରମପାଵନାତ୍ । ଯଥେଦମ୍ ଉତ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତଚ୍ ଛୃଣୂତ୍ତମଯା ଧିଯା
ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶୁଣ।
ସୁଷୁପ୍ତଂ ସ୍ଵପ୍ନଵଦ୍ ଭାତି ଭାତି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସର୍ଗଵତ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଏକଂ ଚ ତଚ୍ ଛାନ୍ତଂ ତତ୍ର ତାଵତ୍ କ୍ରମଂ ଶୃଣୁ
ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ଏହାର କ୍ରମ ଏବେ ଶୁଣ।
ତସ୍ଯାନନ୍ତପ୍ରକାଶାତ୍ମରୂପସ୍ଯାତତଚିନ୍ମଣେଃ । ସତ୍ତାମାତ୍ରାତ୍ମ କଚନଂ ଯଦ୍ ଅଜସ୍ରଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ଅସୀମ ଆଲୋକମୟ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ମଣିର ନିଜ ଗୁଣରେ ଏକ ଅବିରତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଛି।
ତଦ୍ ଆତ୍ମନି ସ୍ଵଯଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯତାମ୍ ଇଵ ଗଚ୍ଛତି । ଅଗୃହୀତାର୍ଥକଂ ସଂଵିଦୀହାମର୍ଶନସୂଚକମ୍
ସେଇ ଆତ୍ମାରେ କିଛି ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାପଡ଼ୁଥିବା ପରି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ଚେତନାର ହଲଚଲର ଚିହ୍ନ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ।
ଭାଵିନାମାର୍ଥକଲନୈଃ କିଞ୍ଚିଦୂହିତରୂପକମ୍ । ଆକାଶାଦ୍ ଅଣୁ ଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ଭାଵିବୋଧନମ୍
ଭବିଷ୍ୟତ୍ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା, ଏହା କିଛି ଅଳ୍ପ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହା ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ବସ୍ତୁକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ତତସ୍ ସା ପରମା ସତ୍ତା ସତୀତଶ୍ ଚେତନୋନ୍ମୁଖୀ । ଚିନ୍ନାମଯୋଗ୍ଯା ଭଵତି କିଞ୍ଚିଲ୍ଲଭ୍ଯତଯା ତଯା
ତାହାଠାରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ତା, ଯାହା ସତ୍ତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଚେତନା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ହୁଏ; ଏହିପରି ଭାବେ, ଏହା କିଛି ଅନୁଭବ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହା କିଛି ଅନୁଭବ ଯୋଗ୍ୟତା ପାଏ।
ଘନସଂଵେଦନାତ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭାଵିଜୀଵାଦିନାମିକା । ସା ଭଵତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମକଲନା ଯଦା ଯାନ୍ତୀ ପରାତ୍ ପଦାତ୍
ପରେ, ଗଢ଼ିତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଏହାକୁ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଜୀବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମ ମିଳେ; ଏହା ଆତ୍ମାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଧାରଣା, ଯେତେବେଳେ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅବତରଣ କରେ।
ସ୍ଵତୈକଭାଵନାମାତ୍ରସାରା ସଂସରଣୋନ୍ମୁଖୀ । ତଦା ଵସ୍ତୁସ୍ଵଭାଵେନ ତନ୍ଵସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତାମ୍ ଇମାଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହା ନିଜ ଏକମାତ୍ର ଭାବନାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବାସ୍ତବ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହଗୁଡ଼ିକ ତାହାରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ସମନନ୍ତରମ୍ ଏତସ୍ଯାଃ ଖସତ୍ତୋଦେତି ଶୂନ୍ଯତା । ଶବ୍ଦାଦିଗୁଣବୀଜଂ ସା ଭଵିଷ୍ଯଦଭିଧାର୍ଥଦା
ଏହା ପରେ ଆକାଶର ଶୂନ୍ୟତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହି ଶୂନ୍ୟତା ହେଉଛି ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣର ବୀଜ, ଯାହା ଆଗାମୀରେ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ।
ଅହନ୍ତୋଦେତି ତଦନୁ ସହ ଵୈ କାଲସତ୍ତଯା । ଭଵିଷ୍ଯଦଭିଧାର୍ଥେ ତେ ବୀଜଂ ମୁଖ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତେଃ
ତାପରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଏବଂ ସମୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏକାସାଥିରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇଟି ହେଉଛି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଆଗାମୀ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ମୂଳ ବୀଜ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଶକ୍ତେଃ ପରାଯାସ୍ ତୁ ସ୍ଵସଂଵେଦନମାତ୍ରକମ୍ । ଏତଜ୍ ଜାଲମ୍ ଅସଦ୍ରୂପଂ ସଦ୍ ଇଵୋଦେତି ଵିସ୍ଫୁରତ୍
ସେଇ ଶକ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱ-ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏହି ଶକ୍ତି ଏମିତି ଏକ ଜାଲ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯାତ୍ମିକା ସା ଚିଦ୍ ବୀଜଂ ସଙ୍କଲ୍ପଶାଖିନଃ । ତତ୍ରାପ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କାରକରସ୍ ସ ତତ୍ସ୍ପନ୍ଦତଯା ମରୁତ୍
ଏହି ପ୍ରକାରର ଚେତନା ହେଉଛି ଇଚ୍ଛାର ଗଛର ବୀଜ; ଏଠାରେ ଅହଂକାରର ସାର ତାହାର କମ୍ପନ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଚିଦ୍ ଅହନ୍ତାଵତୀ ଵ୍ଯୋମଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରଭାଵନାତ୍ । ସ୍ଵତୋ ଘନୀଭୂଯ ଶନୈଃ ଖତନ୍ମାତ୍ରଂ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଚେତନା ଯେଉଁଥିରେ ଅହଂଭାବ ରହିଛି, ସେ ଯେତେବେଳେ ଆକାଶର ଶବ୍ଦ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭାବନା କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜେ ନିଜେ ଦୀରେ ଦୀରେ ଘନ ହୋଇ, ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶକ୍ତିକୁ ଗଢ଼ି ତୋରେ।
ଭାଵିନାମାର୍ଥରୂପଂ ତଦ୍ ବୀଜଂ ଶବ୍ଦୌଘଶାଖିନଃ । ପଦଵାକ୍ଯପ୍ରମାଣାଢ୍ଯଵେଦଵୃନ୍ଦଵିକାରି ତତ୍
ଯାହା ପରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବସ୍ତୁ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ସେହି ହେଉଛି ଅନେକ ଶବ୍ଦର ଗଛର ମୂଳ। ଏହା ପଦ, ବାକ୍ୟ, ମାପ ଓ ବେଦର ଗୁଚ୍ଛ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ନେଇଥାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଉଦେଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଖିଲା ଜଗଚ୍ଛ୍ରୀଶ୍ ଶବ୍ଦରୂପିଣଃ । ଶବ୍ଦୌଘନିର୍ମିତାର୍ଥୌଘପରିଣାମଵିସାରିଣୀ
ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମହିମା, ଯାହା ଶବ୍ଦର ରୂପରେ ଅଛି, ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହା ଅନେକ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ଚିଦ୍ ଏଵମ୍ପରିଵାରା ସା ଜୀଵଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ । ଭାଵିଶବ୍ଦାର୍ଥଜାଲେନ ବୀଜଂ ଭୂତୌଘଶାଖିନଃ
ଏଭଳି ଚେତନା ଏବଂ ତାହାର ସହଚରମାନେ, 'ଜୀବ' ନାମରେ ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ। ଏହା ଭବିଷ୍ୟତର ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ଭୂତମାନଙ୍କର ଗଛର ମୂଳ ହୋଇଥାଏ।
ଚତୁର୍ଦଶଵିଧଂ ଭୂତଜାତମ୍ ଆଵଲିତାମ୍ବରମ୍ । ଜଗଜ୍ଜଠରଯନ୍ତ୍ରୌଘଂ ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି ଵୈ ତତଃ
ଚୌଦ ଧରଣର ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ, ସେମାନେ ପରେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଭରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରମାନେ ପରି ଚାଲିବେ ।
ଅସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଭିଧାସାରା ଚିଜ୍ ଜୀଵତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ଵପୁଃ । ଯା ସୈଵ ସ୍ପର୍ଶତନ୍ମାତ୍ରଂ ଭାଵନାଦ୍ ଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍
ଯେ ସଚେତନତା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାମ ଓ ରୂପର ସାର ନ ପାଇଛି, ସେଇ ସଚେତନତା ଜୀବନ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଏହି ସଚେତନତା, ସ୍ପର୍ଶ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ।
ପଵନସ୍କନ୍ଧଵିସ୍ତାରଂ ବୀଜଂ ସ୍ପର୍ଶୈକଶାଖିନଃ । ସର୍ଵଭୂତକ୍ରିଯାସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମ୍ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି
ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱର ବିସ୍ତାର ହେଉଛି ସେଇ ଗଛର ମୂଳ, ଯାହାର ଏକମାତ୍ର ଶାଖା ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ; ଏଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କ୍ରିୟା ଓ ଚଳନ ଚାଲିଯିବ ।
ତତ୍ର ଯଶ୍ ଚିଦ୍ଵିଲାସେନ ପ୍ରକାଶୋ ଽନୁଭଵାଦ୍ ଭଵେତ୍ । ତେଜସ୍ତନ୍ମାତ୍ରକଂ ତତ୍ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯଦଭିଧାର୍ଥଦମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସଚେତନତା ତାହାର ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତିରେ ଆଲୋକ ହିସାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହି ଆଲୋକ ତତ୍ତ୍ୱ ଆଗ୍ନିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଇ, ଭବିଷ୍ୟତର ନାମର ଅର୍ଥକୁ ଦେଇଥାଏ ।
ତତ୍ ସୂର୍ଯାଦିଵିଜୃମ୍ଭାଭିର୍ ବୀଜମ୍ ଆଲୋକଶାଖିନଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ରୂପଵିଭେଦେନ ସଂସାରଃ ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଲୋକମୟ ଜଗତ୍ର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା, ଏହିଠି ଆଲୋକର ଶାଖା ଥିବା ଗଛର ବୀଜ ହେଉଛି। ଏହିଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସଂସାର ପ୍ରସାରିତ ହେବ।
ଭଵଚ୍ ଚତୁର୍ଣାମ୍ ଅଵତସ୍ ତତସ୍ ସତ ଇଵାସତଃ । ସ୍ଵଦନଂ ତସ୍ଯ ସଙ୍ଘସ୍ଯ ରସତନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଚାରି ପ୍ରକାର ଉପାଦାନର ଅସ୍ତିତ୍ୱରୁ, ସତ ଓ ଅସତ ମିଶିଥିବା ପରି, ସେଇ ସମୂହର ରସ ହେଉଛି ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସତତ୍ତ୍ୱ।
ଭାଵିଵାରିଵିଲାସାତ୍ମ ତଦ୍ ବୀଜଂ ରସଶାଖିନଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାସ୍ଵଦନେନାସ୍ମାତ୍ ସଂସାରଃ ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି
ଭବିଷ୍ୟତ ଜଳର ଖେଳାର ମୂଳ ସାର ଯାହା, ସେଇ ରସର ଗଛର ବୀଜ ଅଟୁଟ ଅଛି। ପରସ୍ପର ଆସ୍ୱାଦନ ଦ୍ୱାରା, ଏହିଠାରୁ ସଂସାର ପ୍ରସାରିତ ହେବ।
ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ଗନ୍ଧସଙ୍କଲ୍ପନାମାସୌ କଲନାତ୍ମକା । ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମା ସସୌଗନ୍ଧତନ୍ମାତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଭବିଷ୍ୟତ ସୁଗନ୍ଧର ଧାରଣା ଯାହା, ସେଠି କଳ୍ପନାର ସ୍ୱରୂପ ଅଛି। ଏହି କଳ୍ପନା ନିଜେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।
ଭାଵିଭୂଗୋଲକତ୍ଵେନ ବୀଜମ୍ ଆକୃତିଶାଖିନଃ । ସର୍ଵାଧାରାତ୍ମନସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସଂସାରଃ ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି
ଭବିଷ୍ୟତ୍ ପୃଥିବୀର ଆକାର ହେବାକୁ ଯେଉଁ ବିଜ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଆକାରର ଗଛ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଯେଉଁ ଆତ୍ମା, ସେଠାରୁ ଏହି ସଂସାର ଚାଉଡ଼ିଯିବ।
ଚିତା ଵିଭାଵ୍ଯମାନାନି ତନ୍ମାତ୍ରାଣି ପରସ୍ପରମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ପରିଣତାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅମ୍ବୁନୀଵ ନିରନ୍ତରମ୍
ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଭାବିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ନିଜେ ଅନ୍ତରେ ଅବିରତ ରୂପାନ୍ତର ହୁଏ, ଯେପରି ଜଳ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁସ୍ୱରୂପ ରୂପାନ୍ତର ହୁଏ।
ତଥୈତାନି ଵିମିଶ୍ରାଣି ଵିଵିକ୍ତାନି ପୁନର୍ ଯଥା । ନ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ଯ୍ ଉପଲଭ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵନାଶାନ୍ତମ୍ ଏଵ ହି
ଏହିପରି, ଏହି ମିଶ୍ରିତ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣିଥରେ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, କେବଳ ସମସ୍ତ କିଛି ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଛାଡ଼ି।
ସଂଵିତ୍ତିମାତ୍ରରୂପାଣି ସ୍ଥିତାନି ଗଗନୋଦରେ । ଭଵନ୍ତି ଵଟଜାଲାନି ଯଥା ବୀଜକଣାନ୍ତରେ
ଆକାଶର ଅନ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ରୂପରେ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ବଟବୃକ୍ଷର ଗୁଛ ଭଳି ବିଜର ଅନ୍ତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରସଵଂ ପରିପଶ୍ଯନ୍ତି ଶତଶାଖଂ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ଚ । ପରମାଣ୍ଵନ୍ତରେ ମାନ୍ତି କ୍ଷଣାତ୍ କଲ୍ପୀଭଵନ୍ତି ଚ
ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସେମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତଶଖା ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅଣୁ ଭିତରେ ଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କଳ୍ପ ପରି ବିଶାଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଵିଵର୍ତମ୍ ଏଵ ଧାଵନ୍ତି ନିର୍ଵିଵର୍ତାନି ସନ୍ତି ଚ । ଚିଦ୍ଵେଦିତାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷଣାତ୍ ପିଣ୍ଡୀଭଵନ୍ତି ହି
ସେମାନେ ରୂପାନ୍ତର ଭାବେ ଚଳନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ହୋଇଯାନ୍ତି।