ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମୈଵ ପରଂ ଶୂନ୍ଯଂ ସନ୍ନିଵେଶେନ ନେତରତ୍ । ତଥା ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ରାମ ଭୈରଵାକାରତାଂ ଗତମ୍
ଚେତନାର ଆକାଶ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୂନ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଭାବରେ, ରାମ, ଏହାକୁ ଭୈରବ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵାଚ୍ଯଵାଚକସମ୍ବନ୍ଧଂ ଵିନା ବୋଧୋ ନ ଜାଯତେ । ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଯି ମଯା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ଣିତମ୍
ବାକ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ସମ୍ପର୍କ ଛଡ଼ି ଜ୍ଞାନ ହୁଏନାହିଁ; ତେଣୁ, ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଛି, ସେଥିପାଇଁ ଏଭଳି ଭାବରେ ତୋତେ କହିଛି।
ଯଦ୍ ଏଵ ଵାଚ୍ଯ୍ ଉପାରୂଢମ୍ ଏତଦ୍ ରାମ ତଦ୍ ଏଵ ତେ । ରୂଢାଧିଭୌତିକଦୃଶẖ କ୍ଷଣାତ୍ ସତ୍ଯାତ୍ମତାଂ ଗତମ୍
ହେ ରାମ, ଯେଉଁଠି ଯାହାକୁ ଭାବିବାକୁ ଆମେ ଠିକ୍ କରିଦେଉଛୁ, ସେହି ଜିନିଷଟି ତୁମ ପାଇଁ ତାହାର ଦୃଢ଼ ଭୌତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ସତ୍ୟର ରୂପ ନେଇଯାଏ।
ନ ଭୈରଵୀ ସା ନୈଵାସୌ ଭୈରଵୋ ନୈଵ ସ କ୍ଷଯଃ । ସମସ୍ତମ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ଭାସତେ
ସେଟି ନୁହେଁ ଭୈରବୀ, ଏହା ନୁହେଁ ରୁଦ୍ର, ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ କିଛି କେବଳ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର, ଏବଂ ଚେତନା ମାତ୍ର ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି।
ସ୍ଵପ୍ନନିର୍ମାଣପୁରଵତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପରଣଵେଗଵତ୍ । କଥାର୍ଥସାର୍ଥରସଵନ୍ ମନୋରାଜ୍ଯଵିଲାସଵତ୍
ଏହା ସ୍ୱପ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ସହର ଭଳି, ଚିନ୍ତାର ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ବହୁଥିବା ଏକ ତିରି ଭଳି, କାହାଣୀର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଭଳି, ମନରେ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ଭଳି।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ମୌକ୍ତିକଧୀର୍ ଯଥା । ଯଥା କେଶୋଣ୍ଡୁକଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତଥା ଚିଦ୍ ଭାତି ଚିଦ୍ଘନେ
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ମଣିମାଳା ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି କେଶର ଗୋଲା ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ଚେତନାର ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାକାଶମ୍ ଏଵାଚ୍ଛଂ କଚତି ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ମନି । ଯଥା ନାମ ତଥାଭାତି ତଦାତ୍ମୈଵ ଜଗତ୍ତଯା
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଆତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଅଛି—ଏହିପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମା ହିଁ।
ଯଥା ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନି କଚତି ସ୍ଵ ଏଵାତ୍ମା ଜଗତ୍ତଯା । ତଥା କଚତି ତତ୍ ତତ୍ର କଲ୍ପାନ୍ତଶିଵନର୍ତନମ୍
ଯେପରି ଚେତନାର ଆକାଶରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ସଂସାର ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେପରି ସେଠାରେ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ଘଟେ।
ଶିଵଯୋର୍ ଏଵମ୍ ଆକାରୋ ନିରାକାରୋ ଽଙ୍ଗ ଵର୍ଣିତଃ । ଅଧୁନା ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତେ ନୃତ୍ତସ୍ଯାନୃତ୍ତତାସ୍ଥିତିମ୍
ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶିବଙ୍କ ନିରାକାର ଆକାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ଏବେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ନୃତ୍ୟର ଅସତ୍ୟତା ବିଷୟରେ କହିବି।
ଚେତନଂ ଚେତନାଦ୍ ଧେତୋẖ କିଞ୍ଚିତ୍ ସଂସ୍ପନ୍ଦନଂ ଵିନା । କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ତୁତଯା ଯଥା
ଚେତନା ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କୌଣସି ଚଳନ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ରହିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଅବସ୍ତୁ ଭାବେ ଅଛିପାରେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଭାଵାଚ୍ ଚେତନଂ ତସ୍ମାଦ୍ ରୁଦ୍ରତ୍ଵେନ ତଥା ସ୍ଥିତମ୍ । ହେମେଵ ରୂପକତ୍ଵେନ ସନ୍ନିଵେଶଵିଲାସିନା
ସ୍ୱଭାବରୁ, ଚେତନା ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ଯେପରି ହେମ ତାରା ରୂପ ଧରି ନାନା ପ୍ରକାର ଗଠନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ।
ଯନ୍ ନାମ ଚେତନଂ ଯତ୍ର ତଦ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ସ୍ପନ୍ଦଧର୍ମି ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵସ୍ତୁତା ହି ସ୍ଵଭାଵଜା
ଯେଉଁଠାରେ ଚେତନା ନାମକ କିଛି ଅଛି, ସେଠାରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ୱଭାବତଃ କମ୍ପନ ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ; କାରଣ ଯେକୌଣସି ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟତା ତାହାର ସ୍ୱଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଚିଦ୍ଘନସ୍ଯ ସ୍ଵଶ୍ ଶିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ସ ଏଵ ନଃ । ସ୍ଵଵାସନାଵେଶଵଶାନ୍ ନୃତ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ରାଜତେ
ଏହି ଘନ ଚେତନାର କମ୍ପନ, ଯାହା ଶିବଙ୍କର, ଆମ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ଏହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଭିନିବେଶର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଅତସ୍ ସ କଲ୍ପାନ୍ତଶିଵୋ ରୁଦ୍ରୋ ରୌଦ୍ରାକୃତିର୍ ଦ୍ରୁତମ୍ । ଯନ୍ ନୃତ୍ଯତି ହି ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଚିଦ୍ଘନସ୍ପନ୍ଦନଂ ନିଜମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ଥିବା ଶିବ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୁଦ୍ର, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏହା ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର କମ୍ପନ ବୋଲି ଜାଣ।
ପ୍ରାମାଣିକଦୃଶା ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵସ୍ତୁତଃ । ଯଦି ଵାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କଲ୍ପାନ୍ତେ ପ୍ରଵିନଶ୍ଯତି
ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରପଞ୍ଚ ପ୍ରକୃତରେ ଅଛି ନାହିଁ; ଯଦି ଥିଲା ବି, ସମସ୍ତ କିଛି କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ କଲ୍ପାନ୍ତମହାଶୂନ୍ଯେ ଏତସ୍ମିନ୍ ପରମାମ୍ବରେ । କଥଂ କିଂ ନାମ ଵା ଚେତ୍ଯଂ ଚେତ୍ତା ଚେତତି ଚିଦ୍ଘନଃ
ସେଇ କଳିଯୁଗ ଶେଷର ବିଶାଳ ଶୂନ୍ୟତାରେ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମନ ଥିଲେ କିଏ କିଛି ଭାବିପାରିବ, କିମ୍ବା କଣ ଭାବିବାଯିବ?
ଏତଦ୍ ଏଵ ତଦାପ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ଵୈତୈକ୍ଯାମ୍ଭୋଦଶାନ୍ତଯେ । ଯଦି ଚିନ୍ମାତ୍ରନଭସଶ୍ ଚେତ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ନ କିଞ୍ଚନ
ହେ ପ୍ରିୟ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଏକତାର ମେଘ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଯଦି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶରେ କିଛି ଅବଜେକ୍ଟ ଥାଏ, ସେଠାରେ କିଛି ନାହିଁ।
ନ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚେତତି ତତẖ କ୍ଵଚିତ୍ କଶ୍ଚିତ୍ କଦାଚନ । ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତଂ ଦୃଷନ୍ମୌନଂ ଵିଜ୍ଞାନଘନମ୍ ଅମ୍ବରମ୍
ଯଦି କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତେବେ କେଉଁଠି, କେଉଁଠିଏ, କେବେବି କିଛି ଭାବିଯାଏନି; ସମସ୍ତ କିଛି ଶାନ୍ତ, ଦୃଷ୍ଟି ନିରବ, ଆକାଶ ପ୍ରକାଶମୟ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯଚ୍ ଚେଦଂ ଚେତ୍ଯତେ ନାମ ତତ୍ ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ଯ ଵଲ୍ଗତି । ଚିତ୍ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ ଶାନ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵସତ୍ତାଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥିତେଃ
ଯେଉଁଠି କିଛି ଅନୁଭବ କୁହାଯାଏ, ସେଟା ତାହାର ନିଜର ସ୍ୱଭାବର ଖେଳ ମାତ୍ର; କାରଣ, ଶାନ୍ତ ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବ ସେ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅବିଚଳିତ ରହିଥାଏ।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ଚିଦ୍ ଏଵାନ୍ତḫ ପୁରପତ୍ତନଵଦ୍ ଭଵେତ୍ । ପୁରାଦି ନ ତୁ ତତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଜ୍ଞାନାକାଶମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭିତରେ କେବଳ ଚେତନା ଏକ ସହର ବା ଗାଁ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ସହର ଆଦି କିଛି ନୁହେଁ—ସେଠାରେ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଆକାଶ ଅଛି।
ଆତ୍ମନାତ୍ମନି ଚିଚ୍ ଛୂନ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତାରଂ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତଥାଦିସର୍ଗାଦ୍ ଆରଭ୍ଯ ଵେତ୍ତି ସ୍ଵଂ କଚନଂ ଚ ତତ୍
ଆତ୍ମାରେ, ଆତ୍ମା ଭିତରେ, କେବଳ ଚେତନାର ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି—ଏଠାରେ ଜାଣିଥିବା ବା ଜଣାଯାଉଥିବା କିଛି ନାହିଁ; ତଥାପି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜକୁ କିଛି ଭାବେ ଜାଣେ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଅନ୍ତẖ କଚତ୍କାନ୍ତିଶ୍ ଚିଦାକାଶସ୍ ସ୍ଵଭାଵଖେ । ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଅଯଂ ଚ ତ୍ଵଂ କରୋତୀତ୍ଯ୍ ଆଦିକଲ୍ପନମ୍
ନିଜର ଭିତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା, ଚେତନାର ଆକାଶ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଏଭଳି କଳ୍ପନା କରେ—'ମୁଁ ଏହି, ତୁମେ ସେହି' ଭାବରେ ନାନା ଧାରଣା ତିଆରି କରେ।
ତସ୍ମାନ୍ ନ ଦ୍ଵୈତମ୍ ଅସ୍ତୀହ ନ ଚୈକ୍ଯଂ ନ ଚ ଶୂନ୍ଯତା । ନ ଚେତ୍ତା ଚେତନଂ ଚୈଵ ମୌନମ୍ ଏଵ ନ ତଚ୍ ଚ ଵା
ଏଠାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ, ଏକତା ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଜଣେ ଜାଣିବାଳା ବି ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନ ବି ନୁହେଁ, ମୌନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହାର ଅଭାବ ବି ନାହିଁ।
ନ ଚେତତି କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଶ୍ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯାଦ୍ଯଭାଵତଃ । ତେନ ଚେତ୍ତାପି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ମୌନମ୍ ଏଵେତି ଶିଷ୍ଯତେ
କେହି କେଉଁଠି କେବେ କିଛି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଜିନିଷ ଓ ଜ୍ଞାନର ଅଭାବ ଅଛି; ଏହିପରି, ଜଣେ ଜାଣିବାଳା ବି ନିଜେ ନାହିଁ—କେବଳ ମୌନ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିର୍ ହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତସ୍ ସର୍ଵଵାଙ୍ମଯେ । ତଚ୍ ଚ ଜୀଵଦ୍ଦୃଷନ୍ମୌନଂ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଏଵାତ ଆସ୍ଯତାମ୍
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି—ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ଭାବନା ନାହିଁ; ଏହା ହେଉଛି ଜୀବନ୍ତ ମୌନ। ଏହିପରି ଶାନ୍ତ ରୁହ।
କୁର୍ଵନ୍ ନିଜଂ ପ୍ରକୃତମ୍ ଏଵ ଯଥାପ୍ରଵାହମ୍ ଆଚାରଜାଲମ୍ ଅଚଲḫ ପରମାର୍ଥମୌନାତ୍ । ନିର୍ମାନମୋହମଦଭେଦମ୍ ଅନଙ୍ଗଜୀଵମ୍ ଆକାଶକୋଶଵିଶଦାଶଯ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ନିଜର ସ୍ୱାଭାବିକ ଆଚରଣକୁ ଯେପରି ଚାଲିଛି, ସେପରି କର; ସତ୍ୟର ଶାନ୍ତିରୁ ଅଚଳ ରୁହ। ଅହଂକାର, ଭ୍ରମ, ମଦ ଓ ଭେଦ ଛାଡ଼, ଆଶା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ଆକାଶ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ମନ ନେଇ ଶାନ୍ତ ରୁହ।
ଅନନ୍ତରଂ ମୁନେ ବ୍ରୂହି କାଲୀ କିମ୍ ଇଵ ନୃତ୍ଯତି । କିଂ ଶୂର୍ପହଲକୁଦ୍ଦାଲମୁସୁଲାଦିସ୍ରଜାଂ ଧୃତିଃ
ଏହିବେଳେ, ମୁନି, ମୋତେ କହ, କାଳୀ କିପରି ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି? ତାଙ୍କର ଝାଲି, ଢାଳ, କୁଦାଳ, ମୁସଳ ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଳାର ଅର୍ଥ କଣ?
ସ ଭୈରଵଶ୍ ଚିଦାକାଶଶ୍ ଶିଵ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ । ଅନନ୍ଯାଂ ତସ୍ଯ ତାଂ ଵିଦ୍ଧି ସ୍ପନ୍ଦଶକ୍ତିମ୍ ଅନାମଯାମ୍
ସେ ଭୈରବ ହେଉଛନ୍ତି ଚେତନାର ଆକାଶ, ଯାହାକୁ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର, ନିର୍ମଳ କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ହେଉଛି କାଳୀ—ଏହି କଥା ଜାଣ।
ଯଥୈକଂ ପଵନସ୍ପନ୍ଦାଵ୍ ଏକମ୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯାନଲୌ ଯଥା । ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ସ୍ପନ୍ଦଶକ୍ତିଶ୍ ଚ ତଥୈଵୈକାତ୍ମ ସର୍ଵଦା
ଯେପରି ହବାକୁ ତାହାର ଚଳନରେ, ଆଗ୍ନିକୁ ତାହାର ତାପରେ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ଏବଂ ତାହାର କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ସଦା ଏକାତ୍ମ।
ସ୍ପନ୍ଦେନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵାଯୁର୍ ଵହ୍ନିର୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯେନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ତତ୍ ସ୍ପନ୍ଦମଯ୍ଯା ଶକ୍ତ୍ଯୈଵଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ନାନ୍ଯଥା କିଲ
ହବା ଚଳନରେ, ଆଗ୍ନି ତାପରେ ଚିହ୍ନାଯାଏ; ଏହିପରି, କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ତାହାର ଚଳନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ।