ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁହରଵହ୍ନିରଵୀନ୍ଦୁପୂର୍ଵା ଦେଵାସୁରାḫ ପରିଵିଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଆପତନ୍ତଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଵିଧା ଉପଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଵାତାଵଧୂତମଷକାଶନିଵିଭ୍ରମେଣ
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ — ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତହୀନ ଚକ୍ରରେ ଏକାଉଁଠିଏ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଏକାଉଁଠିଏ ସହ ମିଶିବା ଓ ଛାଡିବା କରନ୍ତି, ଯେପରି ହାବାରେ ଉଡ଼ିଯିବା ମାଛିମାନେ ଭଳି।
ସଂହାରସର୍ଗସୁଖଦୁẖଖଭଵାଭଵେହାନୀହାନିଷେଧଵିଧିଜନ୍ମମୃତିଭ୍ରମାଦ୍ଯାଃ । ସାର୍ଧଂ ପୃଥକ୍ ଚ ଵିଲସନ୍ତି ସଦୈଵ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାମିଶ୍ରତାମ୍ ଉପଗତା ଅପି ତତ୍ର ଭାଵାଃ
ବିନାଶ, ସୃଷ୍ଟି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଉଦ୍ୟମ, ନିଷ୍କ୍ରିୟତା, ନିଷେଧ, ବିଧି, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭ୍ରମ ଏବଂ ଏମିତି ଅନେକ — ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଓ ଅଲଗା ଭାବେ ସଦା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏମାନେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ଅଲଗା ରହିଥାଏ।
ଭାଵୋଦ୍ଭଵସ୍ଥିତିଵିପତ୍କରଣଭ୍ରମାଣାଂ ସଂହାରସର୍ଗଭୁଵନାଵନିଵିଭ୍ରମାଣାମ୍ । ମିଥ୍ଯୈଵ ଖେ ପ୍ରକଚତାଂ ଖଶରୀରକାଣାଂ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଽତ୍ର ନ ମନାଗ୍ ଅପି ନାମ ସଙ୍ଖ୍ଯା
ଭାବର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଟିକି ରହିବା, ବିନାଶ, କାରଣର ଭ୍ରମ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ, ଜଗତର ଭ୍ରମ — ଏସବୁ କେବଳ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଗଣନା ବା ନାମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ପାତଶାନ୍ତିମରଣୋତ୍ସଵଯୁଦ୍ଧସାମ୍ଯଵିଦ୍ଵେଷରାଗଭଯଵିଶ୍ଵସନାଦି ତତ୍ର । ଏକତ୍ର କୋଶ ଇଵ ରତ୍ନଚଯୋ ଵିଭାତି ନାନାରସାପ୍ରତିଘସର୍ଗପରମ୍ପରଂ ତତ୍
ବିପଦ, ଶାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ, ଉତ୍ସବ, ଯୁଦ୍ଧ, ସମତା, ଶତ୍ରୁତା, ଆସକ୍ତି, ଭୟ, ଭରସା ଓ ଏମିତି ଅନେକ — ସମସ୍ତେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର ଭଳି ଚମକେ; ଏହି ନାନା ପ୍ରକାର ରସର ଅବିରତ ଧାରା କୌଣସି ବାଧା ବିନା ଚାଲିଥାଏ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚିଦମ୍ବରମଯେ ଵପୁଷି ସ୍ଵଭାଵଭୂତାସ୍ ସ୍ଫୁଟାନୁଭଵଭାଵଜଗଦ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଃ । ସର୍ଗକ୍ଷଯା ମଲିନଦୃକ୍କଲିତାମ୍ବରସ୍ଥକେଶୋଣ୍ଡୁକସ୍ଫୁରଣଵତ୍ ପରିତସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତି
ସେଇ ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଗଠିତ ଦେହରେ, ଏହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ, ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡିକ ଏକାଏକି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଚମକୁଛି; ଯେପରି ତିଆରି ଓ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ମଲିନ ହୋଇଥିବା ଆକାଶରେ, ଧୂଳିକଣା ଝଲମଲାଏ ।
ଜଗତ୍ ସଙ୍କ୍ସୁବ୍ଧମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽସ୍ଥିତିସଂସ୍ଥିତି । ସଞ୍ଚାଲ୍ଯମାନମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସଂସାର କେବେ କମ୍ପିତ, କେବେ ଅକମ୍ପିତ ଦେଖାଯାଏ; ଚଳାଚଳ ଓ ନିର୍ଜନ ଦୁହିଁ ଅଛି । ଏହା, ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ବାନରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣରେ ଯେପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଏ ।
ନୃତ୍ତସ୍ଥପୂତା ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଜଗଦର୍ଥାḫ ପ୍ରତିକ୍ଷଣମ୍ । ସ୍ଥିତିଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ବାଲସଙ୍କଲ୍ପସର୍ଗଵତ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପାଦାନଗୁଡିକ ଭିତରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଦଢ଼ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି ନବୀନ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷମାନେ ।
କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଶରୀରେ ଽନ୍ତḫ ପୂଯମାନା ଅନାରତମ୍ । ରାଶୀଭୂଯ ଵିଶୀର୍ଯନ୍ତେ ଜଗନ୍ମୁଦ୍ଗକଣୋତ୍କରାଃ
କ୍ରିୟା ଓ ଶକ୍ତିର ଦେହ ଭିତରେ, ଯାହା ସଦା ପବିତ୍ର ହେଉଛି, ସଂସାରର ଗୁଛାଗୁଡିକ ଧାନର ଗୋଡ଼ା ଭଳି ଏକଠା ହେଉଛି ଓ ପୁଣି ପୁଣି ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି ।
କ୍ଷଣମ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ସା କ୍ଷଣମ୍ । କ୍ଷଣମ୍ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରୈଵ କ୍ଷଣମ୍ ଆକାଶପୂରିଣୀ
ସେ କେବେ କେବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, କେବେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; କେବେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, କେବେ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ।
ଯସ୍ମାତ୍ ସା କଲନା ଦେଵୀ ସଂଵିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ ଜଗନ୍ମଯୀ । ଅନନ୍ତା ପରମାକାଶକୋଶଶୁଦ୍ଧଶରୀରିଣୀ
ଯେହেতୁ ସେ ହେଉଛି ମାପିବା ଶକ୍ତି, ଦେବୀ, ସଚେତନତାର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି—ଅନନ୍ତ, ପରମ ଆକାଶ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଥିବା।
କାଲତ୍ରଯସ୍ଥିତଜଗତ୍ତ୍ରିତଯାମ୍ବରାଙ୍ଗୀ ଚିତ୍ ସା ତଥା କଚତି ତେନ ତଥାସ୍ଥିତେନ । ରୂପେଣ ଚିତ୍ରକୃଦୁଦାରମନସ୍ସ୍ଥଚିତ୍ରସଂସାରଜାଲସଦୃଶେନ କଚଜ୍ଜଵେନ
ଚେତନା ଏଭଳି ତିନି କାଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ତିନି ଜଗତର ଆକାଶବସ୍ତ୍ର ପରି ରହେ; ଏହି ଭାବରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଚିତ୍ରକାରଙ୍କ ମନର ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ର ପରି, ସଂସାରର ଜାଲର ଦ୍ରୁତ ଖେଳ ପରି।
ସର୍ଗାତ୍ମକଂ ଵପୁର୍ ଅନେକଚିଦାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ସଂଶାନ୍ତଖୈକଵପୁର୍ ଏକଵିଦାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ । ଏକଂ ନିମେଷଣସମୁନ୍ମିଷିତୈକରୂପଂ ସା ବିଭ୍ରତୀ ଵପୁର୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅନାଦି ଭାତି
ତାଙ୍କର ଦେହ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚେତନା ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତ ଆକାଶ ପରି ଏକ ଦେହ ଥାଏ; ସେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା-ବନ୍ଦ କରିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅନନ୍ତ ଓ ଆଦିହୀନ ରୂପରେ ଉଜ୍ୱଳ।
ତସ୍ଯାଂ ଵିଭାତି ତଦ୍ ଅନନ୍ତଶିଲାତ୍ମକୋଶଲେଖାବ୍ଜଚକ୍ରରଚନାଦିଵଦ୍ ଏଵ ଦୃଶ୍ଯମ୍ । ଵ୍ଯୋମାତ୍ମକଂ ଗଗନମାତ୍ରଶରୀରଵତ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଦ୍ରଵାଜ୍ ଜଲଧିକୋଶ ଇଵୋର୍ମିଲେଖାଃ
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସେ ଅନନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ମଣିର ନିମ୍ନ, ଲାଇନ୍, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ରୂପରେ ଚମକୁଛି । ଯେଉଁଠାରେ ଦେହଟି ଖାଲି ଆକାଶ, ସେଠି ଚେତନା ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗର ଚିହ୍ନ, ଆକାଶରେ ଆକାର ଭଳି ।
ମହତୀ ଭୈରଵୀ ଦେଵୀ ନୃତ୍ଯତḫ ପୂରିତାମ୍ବରା । ତସ୍ଯ କଲ୍ପାନ୍ତରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସା ପୁରୋ ଭୈରଵାକୃତେଃ
ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଦେବୀ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ପୂରିଦେଇ । ସେ କଳିଯୁଗର ଶେଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଭୟଭୀତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି ।
ସିରାମର୍ମାଶ୍ରିତୋଗ୍ରାଗ୍ନିଦଗ୍ଧସ୍ଥାଣୁଵନାଵନିଃ । କଲ୍ପାନ୍ତଵାତଵ୍ଯାଧୂତା ଵନମାଲେଵ ନୃତ୍ଯତି
ତାଙ୍କ ଶିରା ଓ ମର୍ମସ୍ଥଳୀ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଛି, ସେ ଏମିତି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ବନ ଧୂଳି ଓ ଗଛ ମାଟି ହୋଇଯାଏ, ବିନାଶର ପବନରେ ହଲିଯାଏ ।
କୁଣାଲୋଲୂଖଲବୃସୀହଲଶୂର୍ପକରଣ୍ଡକୈଃ । ମୁସୁଲୋଦଞ୍ଚନସ୍ଥାଲୀକୁମ୍ଭସ୍ରଗ୍ଦାମଧାରିଣୀ
ସେ ଭଙ୍ଗା ଉଖଳ, ମୁସଳ, ହଳ, ଚାଲନି, ଡାଲା ଓ ଥାଳି ଧରିଛନ୍ତି; ମୁସଳ, ଥାଳି, ଘଡ଼ା ଓ ଭାରି ଭାରି ପାତ୍ରର ମାଳା ଧରି ରହିଛନ୍ତି ।
ଏଵଂଵିଧାନାଂ ସ୍ରଗ୍ଦାମଜାଲାନାଂ କୁସୁମୋତ୍କରମ୍ । କିରନ୍ତୀ ସଂସୃଜନ୍ତୀ ଚ ନୃତ୍ତକ୍ଷୁବ୍ଧାକ୍ଷଯଂ ତତମ୍
ଏପରି ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ମାଳାଗୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲର ଗୁଛା ଛିଟିଯାଉଛି ଓ ଗଠିଯାଉଛି, ନୃତ୍ୟର ଉତ୍ତେଜନାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି।
ଵନ୍ଦ୍ଯମାନସ୍ ତଯା ସୋ ଽପି ତଥୈଵାକାଶଭୈରଵଃ । ତଥୈଵ ଵିତତାକାରସ୍ ତଦୋଚ୍ଚୈḫ ପରିନୃତ୍ଯତି
ସେ ଯେପରି ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେପରି ଆକାଶର ଭୟଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବିସ୍ତୃତ କରି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଡିମ୍ବଂ ଡିମ୍ବଂ କୁଡିମ୍ବଂ ପଚ ମନ ଡୁହ ମା ଝମ୍ ପ୍ରଝମ୍ ପ୍ରଂ ପ୍ରଝମ୍ ପ୍ରଂ ତୃଲ୍ଲଂ ତୃଲ୍ଲଂ ତୃତୃଲ୍ଲଂ ତୃଖଲୁ ଖଲୁମଯଂ ଖଙ୍ଖମଂ ଖଙ୍ଖମଙ୍ଖମ୍ । ଗୁଂ ହଂ ଗୁଂ ହଂ ତୁ ଗୁଂ ହଂ ଗୁଡୁଲଡୁଡୁମୁଡଂ ଡାଡିମାଡିଂ ଡୁଡେତି ନୃତ୍ଯନ୍ତୀ ଶବ୍ଦଵାଦ୍ଯୈḫ ପ୍ରଲଯପିତୃଵନେ ଶ୍ରେଯସେ ଵୋ ଽସ୍ତୁ କାଲୀ
ଡିମ୍ବ ଡିମ୍ବ କୁଡିମ୍ବ, ରନ୍ଧ ମନ, ଦୁହ ନକର, ଝମ ନକର, ପ୍ରଝମ ପ୍ରମ୍ ପ୍ରଝମ ପ୍ରମ୍, ତ୍ରିଲ୍ଲ ତ୍ରିଲ୍ଲ ତ୍ରିତ୍ରିଲ୍ଲ, ତ୍ରଖଲୁ ଖଲୁମୟ, ଖଂଖମଂ ଖଂଖମଂଖମ୍; ଗୁଁ ହଁ ଗୁଁ ହଁ, ଏବଂ ଗୁଁ ହଁ ଗୁଡୁଲଡୁଡୁମୁଡ଼, ଡାଡିମାଡି ଡୁଡେତି—ଏଭଳି ଶବ୍ଦ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଳୟ ଓ ପିତୃବନରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; କାଳୀ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗେ କପିଲମ୍ ଉରୁଜଟାମଣ୍ଡଲଂ ପଦ୍ମଯୋନେẖ କୃତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯୋତ୍ତମାଙ୍ଗୈସ୍ ସ୍ରଜମ୍ ଉରସି ଶିରଶ୍ଶେଖରଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯପକ୍ଷୈଃ । ପୂର୍ଣଂ ରକ୍ତାସଵାନାଂ ଯମମହିଷମହାଶୃଙ୍ଗମ୍ ଆଦାଯ ପାଣୌ ପାଯାଦ୍ ଵୋ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନḫ ପ୍ରଲଯମୁଦିତଯା ଭୈରଵẖ କାଲରାତ୍ର୍ଯା
ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଶିଖରରେ କପିଳ ଯଟାଗୁଛି ବାନ୍ଧି, ଦେବୀ ଚେଷ୍ଟରେ ଦାନବମୁଣ୍ଡ ମାଳା ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଗରୁଡ଼ ପଖାର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ରକ୍ତମଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯମର ମହିଷର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ପ୍ରଳୟରେ ଆନନ୍ଦିତ କାଳରାତ୍ରୀ ସହିତ ପୂଜିତ ଭୟଙ୍କର ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
କିମ୍ ଏତଦ୍ ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵନାଶେ ନୃତ୍ଯତି କେଵ ସା । କିଂ ଶୂର୍ପହଲକୁମ୍ଭାଦ୍ଯୈସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ସ୍ରଗ୍ଦାମଧାରଣମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ନାଶ ହେବାବେଳେ କିଏ ଏହିପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି? ସେ କିଏ? ସେ କାହିଁକି ଝାଲା, ଢାଲ, ଘଡ଼ା ଓ ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି?
କିଂ ନଷ୍ଟଂ ତ୍ରିଜଗଦ୍ ଭୂଯẖ କିଂ କାଲ୍ଯା ଦେହସଂସ୍ଥିତମ୍ । ପରିନୃତ୍ଯତି ନିର୍ଵାଣଂ କଥଂ ପୁନର୍ ଉପାଗତମ୍
ତିନି ଜଗତ୍ ପୁଣି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା କି? କଳି ଦେହରେ ବସିଛି କି? ସେ କିପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତି କିପରି ପୁଣି ଫେରି ଆସିଛି?
ନାସୌ ପୁମାନ୍ ନ ଚାସୌ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ତନ୍ ନୃତ୍ତଂ ନ ତାଵ୍ ଉଭୌ । ତଥାଭୂତେ ତଥାଚାରେ ଆକୃତୀ ନ ଚ ତେ ତଯୋଃ
ସେ ପୁରୁଷ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଏହା କୌଣସି ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହି ଦୁହିଁଜଣେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଓ ଆଚରଣରେ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅନାଦି ଚିନ୍ମାତ୍ରନଭୋ ଯତ୍ ତତ୍ କାରଣକାରଣମ୍ । ଅନନ୍ତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆଭାସମାତ୍ରମ୍ ଆତତମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ଯାହା ଆଦିହୀନ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ଅନନ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ମାତ୍ର, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଅବିନାଶୀ।
ଶିଵଂ ତତ୍ ସ ଶିଵସ୍ ସାକ୍ଷାଲ୍ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଭୈରଵାକୃତିଃ । ତଥାସ୍ଥିତୋ ଜଗଚ୍ଛାନ୍ତୌ ପରମାକାଶ ଏଵ ସଃ
ଯାହା ଶୁଭ, ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଭୈରବ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ; ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଇ ପରମ ଆକାଶ।
ଚେତନତ୍ଵାତ୍ ତଥାଭୂତସ୍ ସ୍ଵଭାଵଵିଭଵାଦ୍ ଋତେ । ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଯଥା ହେମ୍ନୋ ନିରାକୃତେଃ
ଚେତନା ଓ ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଅଲଗା ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଆକୃତି ଛାଡ଼ି ସୁନା ରହିପାରେ ନାହିଁ।
କଥମ୍ ଆସ୍ତାଂ ଵଦ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଚେତନଂ ଵିନା । କଥମ୍ ଆସ୍ତାଂ ଵଦ ପ୍ରାଜ୍ଞ ମରିଚଂ ତିକ୍ତତାଂ ଵିନା
ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ, ଚେତନା ଛାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ କିପରି ରହିପାରିବ? କହ। ଝାଲ ନଥିବା ଲଙ୍କାରେ କିପରି ତୀକ୍ତତା ରହିପାରିବ?
କଟକାଦି ଵିନା ହେମ କଥମ୍ ଆସ୍ତାଂ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍ । କଥଂ ସ୍ଵଭାଵେନ ଵିନା ପଦାର୍ଥସ୍ଯ ଭଵେତ୍ ସ୍ଥିତିଃ
କଠି ବା ଅନ୍ୟ ଗହଣା ଛାଡ଼ି ସୁନା କିପରି ଦେଖାଯିବ? ଏହାକୁ ଦେଖ। ଯେପରି ଜିନିଷର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ି ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।
ଵିନା ତିଷ୍ଠତି ମାଧୁର୍ଯଂ କଥଯେକ୍ଷୁରସẖ କଥମ୍ । ନିର୍ମାଧୁର୍ଯଶ୍ ଚ ଯଶ୍ ଚେକ୍ଷୁରସୋ ନ ହି ସ ତଦ୍ରସଃ
ମୁଁ ପଚାରେ, ଚିନି କାଠର ରସ ଛଡ଼ି ମିଠାସ କେମିତି ରହିପାରିବ? ଏବଂ ଯେଉଁ ରସରେ ମିଠାସ ନାହିଁ, ସେଠି ତାହା ଏହି ରସ ନୁହେଁ।
ଅଚେତନଂ ଯଚ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ନ ତଚ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ନ ଚ ଚିନ୍ମାତ୍ରନଭସୋ ନଷ୍ଟଂ କ୍ଵଚନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜଡ ଅଟୁଟିଥାଏ, ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା କୁହାଯାଏ ନାହିଁ। ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଇପାରେ ନାହିଁ।