ଵିଶଦାକାଶସଙ୍କାଶେ ସ୍ଵପ୍ନାଞ୍ଜନପୁରୋପମେ । ଅଙ୍ଗେ ତସ୍ଯା ବୃହଜ୍ଜଙ୍ଘେ ପିଣ୍ଡାଦର୍ଶସମତ୍ଵିଷି
ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଜଂଘା ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସ୍୵ପ୍ନ ନଗରୀ ପରି ଅନ୍ଧକାର ରଙ୍ଗରେ ରୂପାନ୍ତରିତ, ସେଠାରେ ଗୋଳାକାର ମଣିମାନେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନୃତ୍ଯତି କାଞ୍ଚନାଚଲଵନେ ସହ୍ଯଶ୍ ଚ ମହ୍ଯାଂ ଗିରିẖ କୈଲାସୋ ମଲଯୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଶିଖରେ କ୍ରୌଞ୍ଚାଚଲେ ମନ୍ଦରଃ । ଗୋକର୍ଣୋ ଗଗନାଙ୍ଗନେ ଵସୁମତୀ ଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ପୁରେ ସର୍ଵା ଜଙ୍ଗମତାଂ ଗତା ଵନଭୁଵସ୍ ତସ୍ଯାଶ୍ ଶରୀରେ ତଦା
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସୁନା ପର୍ବତ ଜଙ୍ଗଲରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ଭୂମିରେ ଚଳିଛି, କୈଳାଶ, ମଲୟ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ତାଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି, ପୃଥିବୀ ଦେବମାନେ ବସୁଥିବା ସହରରେ ଅଛି—ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଭୂମି ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ସେ ସମୟରେ ଚେତନାଶୀଳ ହୋଇଗଲା।
ଅବ୍ଧିର୍ ନୃତ୍ଯତି ପର୍ଵତେ ଗିରିର୍ ଅପି ପ୍ରୋଚ୍ଚୈର୍ ନଭẖକୋଟରେ ଵ୍ଯୋମାପୀନ୍ଦୁଦିଵାକରର୍କ୍ଷଵଲିତଂ ଭୂମେର୍ ଅଧସ୍ତାଦ୍ ଗତମ୍ । ସଦ୍ଵୀପାଚଲପତ୍ତନୋ ଵନଗଣḫ ପ୍ରୋତ୍କୀର୍ଣପୁଷ୍ପୋ ଦିଵି ଵ୍ଯାଲୋଲଂ ଜଗଦ୍ ଅମ୍ବୁଧାଵ୍ ଇଵ ତୃଣଂ ଦିକ୍ଚକ୍ରକେ ଭ୍ରାମ୍ଯତି
ସମୁଦ୍ର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନାଚୁଛି, ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଆକାଶର ଗଭୀରତାରେ ବହୁ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିଯାଇଛି। ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଭୂମି ତଳେ ଅଛି। ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ସହର, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ତାହାରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଫୁଲମାନେ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଦିଗର ଚକ୍ରରେ ଘୂରୁଥିବା ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ି ପରି ସମୁଦ୍ରରେ ଭସୁଛି।
ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭ୍ରମନ୍ତି ଗିରଯୋ ଽମ୍ବୁଧଯୋ ଦିଗନ୍ତଲୋକାନ୍ତରାଣି ପୁରପତ୍ତନମଣ୍ଡଲାନି । ନଦ୍ଯସ୍ ସରାଂସି ମକୁରାନ୍ତର୍ ଅଶେଷବଦ୍ଧଵାତାଵକୀର୍ଣତୃଣପର୍ଣଗଣକ୍ରମେଣ
ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ସହିତ ଦିଗର ସୀମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମଣ୍ଡଳ, ସହର ଓ ପଟ୍ଟଣ ମଣ୍ଡଳମାନେ ମଧ୍ୟ। ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ପୋଖରୀ, ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଘାସ ଓ ପତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ପରସ୍ପର କ୍ରମରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ ଚରନ୍ତି ଚ ମରୌ ଵରଵାରିଣୀଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସ୍ଥିରାଣି ନଗରାଣି ଭୁଵୀଵ ଭାନ୍ତି । ଖେ ଭୂର୍ ଅଧୋ ଗଗନମ୍ ଅକ୍ଷଯଵାରିଵାହମ୍ ଉତ୍ପାତଵାତପରିଵୃତ୍ତଗିରିସ୍ଥିତଂ ତତ୍
ମାଛମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ଏମିତି ଭାବରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀରେ। ସହରମାନେ ଆକାଶରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଭୂମିରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଭୂମି ତଳେ ଅଛି, ଆକାଶ ଉପରେ ଅସୀମ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ତୁଫାନ ବାତାସରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି ଓ ତାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷୋତ୍କରୋ ଭ୍ରମତି ଦୀପସହସ୍ରଯନ୍ତ୍ରଚକ୍ରଭ୍ରମେଣ ମଣିଵର୍ଷଣମେଘଚାରୁଃ । ଅନ୍ତର୍ ବହିଶ୍ ଚ ଚକିତୈḫ ପ୍ରଣଯେନ ମୁକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାଧରାମରଗଣୈର୍ ଇଵ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷମ୍
ତାରାମାଳା ହଜାର ଦୀପର ଯନ୍ତ୍ର ଚକ୍ର ପରି ଘୂରୁଛି, ମଣିମୁଦା ଝରୁଥିବା ମେଘ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି। ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ଭୟଭିତ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଏହା ଭିଦ୍ୟାଧର ଓ ଦେବମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ପରି ଛାଡ଼ାଯାଉଛି।
ସଂହାରସର୍ଗନିଚଯା ଦିନରାତ୍ରିଭାଗେ ବିନ୍ଦୂପମା ରଜନଯୋ ଦିଵସୋତ୍କରାଶ୍ ଚ । କୃଷ୍ଣାସ୍ ସିତାଶ୍ ଚ ପରିତୋ ଽମଲଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣସ୍ଵାଦର୍ଶମଣ୍ଡଲଵଦ୍ ଆକୁଲମ୍ ଉଲ୍ଲସନ୍ତି
ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଚକ୍ର, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ବିଭକ୍ତ, ଝରଣାର ତିଆର ଦାଣା ପରି ଚମକୁଛି। ରାତିଗୁଡ଼ିକ ତିଆର ଚିହ୍ନ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକର କିରଣ ପରି। କଳା ଓ ଧଳା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଏମିତି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚମକୁଛି, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଧଳା ଓ କଳା ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିବିମ୍ବ।
ରତ୍ନାନି ଭାସ୍କରନିଶାକରମଣ୍ଡଲାନି ତାରୋତ୍କରାସ୍ ତରଲକାନ୍ତିଭୃତଶ୍ ଚ ହାରାଃ । ସ୍ଵଚ୍ଛାମ୍ବରାଣି ଵଲିତାନି ମହାମ୍ବରାଣି କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନାରତମ୍ ଅନଲ୍ପମ୍ ଅଲାତଲେଖାଃ
ମଣିମାଣିକ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗୋଲା, ତାରାମାଳା, ଝଲମଲ କାନ୍ତିର ହାର, ସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶ, ଏମାନେ ସବୁବେଳେ ଅନେକ ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ ପରି ଅଗଣନୀୟ ରେଖା ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି।
କଲ୍ପାନ୍ତକାଲଵିଲୁଠତ୍ତ୍ରିଜଗନ୍ମଣୀନି ଵ୍ଯାଵର୍ତନୈର୍ ଝଗିତିଜାତଝଣଜ୍ଝଣାନି । ତେଜାଂସି ସନ୍ତତତଯୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ ଚ ଯାନ୍ତି ନାନାଵିଧାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଵିଭୂଷଣାନି
ଯୁଗାନ୍ତର ସମୟରେ ତିନି ଲୋକର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଉଲଟିପାଲଟି ହେଉଛି, ତାହାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସବୁବେଳେ ଝଣ୍ଝଣାହଟ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି। ଏହି ତେଜ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ, ସବୁବେଳେ ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଚଳିଛି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇ, ଗୁଣ ଓ ଶୋଭା ଦେଉଛି।
ସଙ୍ଗ୍ରାମମତ୍ତଭଟଖଡ୍ଗମରୀଚିଵୀଚିଶ୍ଯାମାଯମାନସକଲାତପଵାସରାଣାମ୍ । ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଵିଲୁଠତାମ୍ ଅପି ସୁସ୍ଥିରାଣାମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯତେ କଲକଲୋ ଜନମଣ୍ଡଲାନାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତଳୱାରର ଆଲୋକର ତରଙ୍ଗରେ କଳା ଛାୟା ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭିଡ଼ର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରୁ ଶବ୍ଦ ଉଠୁଛି। ସବୁଠାରୁ ସ୍ଥିର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୋଳାହଳ ଶୁଣାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁହରଵହ୍ନିରଵୀନ୍ଦୁପୂର୍ଵା ଦେଵାସୁରାḫ ପରିଵିଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଆପତନ୍ତଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଵିଧା ଉପଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଵାତାଵଧୂତମଷକାଶନିଵିଭ୍ରମେଣ
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ — ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତହୀନ ଚକ୍ରରେ ଏକାଉଁଠିଏ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଏକାଉଁଠିଏ ସହ ମିଶିବା ଓ ଛାଡିବା କରନ୍ତି, ଯେପରି ହାବାରେ ଉଡ଼ିଯିବା ମାଛିମାନେ ଭଳି।
ସଂହାରସର୍ଗସୁଖଦୁẖଖଭଵାଭଵେହାନୀହାନିଷେଧଵିଧିଜନ୍ମମୃତିଭ୍ରମାଦ୍ଯାଃ । ସାର୍ଧଂ ପୃଥକ୍ ଚ ଵିଲସନ୍ତି ସଦୈଵ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାମିଶ୍ରତାମ୍ ଉପଗତା ଅପି ତତ୍ର ଭାଵାଃ
ବିନାଶ, ସୃଷ୍ଟି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଉଦ୍ୟମ, ନିଷ୍କ୍ରିୟତା, ନିଷେଧ, ବିଧି, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭ୍ରମ ଏବଂ ଏମିତି ଅନେକ — ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଓ ଅଲଗା ଭାବେ ସଦା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏମାନେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ଅଲଗା ରହିଥାଏ।
ଭାଵୋଦ୍ଭଵସ୍ଥିତିଵିପତ୍କରଣଭ୍ରମାଣାଂ ସଂହାରସର୍ଗଭୁଵନାଵନିଵିଭ୍ରମାଣାମ୍ । ମିଥ୍ଯୈଵ ଖେ ପ୍ରକଚତାଂ ଖଶରୀରକାଣାଂ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଽତ୍ର ନ ମନାଗ୍ ଅପି ନାମ ସଙ୍ଖ୍ଯା
ଭାବର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଟିକି ରହିବା, ବିନାଶ, କାରଣର ଭ୍ରମ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ, ଜଗତର ଭ୍ରମ — ଏସବୁ କେବଳ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଗଣନା ବା ନାମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ପାତଶାନ୍ତିମରଣୋତ୍ସଵଯୁଦ୍ଧସାମ୍ଯଵିଦ୍ଵେଷରାଗଭଯଵିଶ୍ଵସନାଦି ତତ୍ର । ଏକତ୍ର କୋଶ ଇଵ ରତ୍ନଚଯୋ ଵିଭାତି ନାନାରସାପ୍ରତିଘସର୍ଗପରମ୍ପରଂ ତତ୍
ବିପଦ, ଶାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ, ଉତ୍ସବ, ଯୁଦ୍ଧ, ସମତା, ଶତ୍ରୁତା, ଆସକ୍ତି, ଭୟ, ଭରସା ଓ ଏମିତି ଅନେକ — ସମସ୍ତେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର ଭଳି ଚମକେ; ଏହି ନାନା ପ୍ରକାର ରସର ଅବିରତ ଧାରା କୌଣସି ବାଧା ବିନା ଚାଲିଥାଏ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚିଦମ୍ବରମଯେ ଵପୁଷି ସ୍ଵଭାଵଭୂତାସ୍ ସ୍ଫୁଟାନୁଭଵଭାଵଜଗଦ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଃ । ସର୍ଗକ୍ଷଯା ମଲିନଦୃକ୍କଲିତାମ୍ବରସ୍ଥକେଶୋଣ୍ଡୁକସ୍ଫୁରଣଵତ୍ ପରିତସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତି
ସେଇ ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଗଠିତ ଦେହରେ, ଏହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ, ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡିକ ଏକାଏକି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଚମକୁଛି; ଯେପରି ତିଆରି ଓ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ମଲିନ ହୋଇଥିବା ଆକାଶରେ, ଧୂଳିକଣା ଝଲମଲାଏ ।
ଜଗତ୍ ସଙ୍କ୍ସୁବ୍ଧମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽସ୍ଥିତିସଂସ୍ଥିତି । ସଞ୍ଚାଲ୍ଯମାନମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସଂସାର କେବେ କମ୍ପିତ, କେବେ ଅକମ୍ପିତ ଦେଖାଯାଏ; ଚଳାଚଳ ଓ ନିର୍ଜନ ଦୁହିଁ ଅଛି । ଏହା, ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ବାନରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣରେ ଯେପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଏ ।
ନୃତ୍ତସ୍ଥପୂତା ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଜଗଦର୍ଥାḫ ପ୍ରତିକ୍ଷଣମ୍ । ସ୍ଥିତିଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ବାଲସଙ୍କଲ୍ପସର୍ଗଵତ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପାଦାନଗୁଡିକ ଭିତରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଦଢ଼ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି ନବୀନ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷମାନେ ।
କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଶରୀରେ ଽନ୍ତḫ ପୂଯମାନା ଅନାରତମ୍ । ରାଶୀଭୂଯ ଵିଶୀର୍ଯନ୍ତେ ଜଗନ୍ମୁଦ୍ଗକଣୋତ୍କରାଃ
କ୍ରିୟା ଓ ଶକ୍ତିର ଦେହ ଭିତରେ, ଯାହା ସଦା ପବିତ୍ର ହେଉଛି, ସଂସାରର ଗୁଛାଗୁଡିକ ଧାନର ଗୋଡ଼ା ଭଳି ଏକଠା ହେଉଛି ଓ ପୁଣି ପୁଣି ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି ।
କ୍ଷଣମ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ସା କ୍ଷଣମ୍ । କ୍ଷଣମ୍ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରୈଵ କ୍ଷଣମ୍ ଆକାଶପୂରିଣୀ
ସେ କେବେ କେବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, କେବେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; କେବେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, କେବେ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ।
ଯସ୍ମାତ୍ ସା କଲନା ଦେଵୀ ସଂଵିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ ଜଗନ୍ମଯୀ । ଅନନ୍ତା ପରମାକାଶକୋଶଶୁଦ୍ଧଶରୀରିଣୀ
ଯେହেতୁ ସେ ହେଉଛି ମାପିବା ଶକ୍ତି, ଦେବୀ, ସଚେତନତାର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି—ଅନନ୍ତ, ପରମ ଆକାଶ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଥିବା।
କାଲତ୍ରଯସ୍ଥିତଜଗତ୍ତ୍ରିତଯାମ୍ବରାଙ୍ଗୀ ଚିତ୍ ସା ତଥା କଚତି ତେନ ତଥାସ୍ଥିତେନ । ରୂପେଣ ଚିତ୍ରକୃଦୁଦାରମନସ୍ସ୍ଥଚିତ୍ରସଂସାରଜାଲସଦୃଶେନ କଚଜ୍ଜଵେନ
ଚେତନା ଏଭଳି ତିନି କାଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ତିନି ଜଗତର ଆକାଶବସ୍ତ୍ର ପରି ରହେ; ଏହି ଭାବରେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଚିତ୍ରକାରଙ୍କ ମନର ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ର ପରି, ସଂସାରର ଜାଲର ଦ୍ରୁତ ଖେଳ ପରି।
ସର୍ଗାତ୍ମକଂ ଵପୁର୍ ଅନେକଚିଦାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ସଂଶାନ୍ତଖୈକଵପୁର୍ ଏକଵିଦାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ । ଏକଂ ନିମେଷଣସମୁନ୍ମିଷିତୈକରୂପଂ ସା ବିଭ୍ରତୀ ଵପୁର୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅନାଦି ଭାତି
ତାଙ୍କର ଦେହ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚେତନା ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତ ଆକାଶ ପରି ଏକ ଦେହ ଥାଏ; ସେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା-ବନ୍ଦ କରିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅନନ୍ତ ଓ ଆଦିହୀନ ରୂପରେ ଉଜ୍ୱଳ।
ତସ୍ଯାଂ ଵିଭାତି ତଦ୍ ଅନନ୍ତଶିଲାତ୍ମକୋଶଲେଖାବ୍ଜଚକ୍ରରଚନାଦିଵଦ୍ ଏଵ ଦୃଶ୍ଯମ୍ । ଵ୍ଯୋମାତ୍ମକଂ ଗଗନମାତ୍ରଶରୀରଵତ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଦ୍ରଵାଜ୍ ଜଲଧିକୋଶ ଇଵୋର୍ମିଲେଖାଃ
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସେ ଅନନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ମଣିର ନିମ୍ନ, ଲାଇନ୍, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ରୂପରେ ଚମକୁଛି । ଯେଉଁଠାରେ ଦେହଟି ଖାଲି ଆକାଶ, ସେଠି ଚେତନା ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗର ଚିହ୍ନ, ଆକାଶରେ ଆକାର ଭଳି ।
ମହତୀ ଭୈରଵୀ ଦେଵୀ ନୃତ୍ଯତḫ ପୂରିତାମ୍ବରା । ତସ୍ଯ କଲ୍ପାନ୍ତରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସା ପୁରୋ ଭୈରଵାକୃତେଃ
ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଦେବୀ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ପୂରିଦେଇ । ସେ କଳିଯୁଗର ଶେଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଭୟଭୀତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି ।
ସିରାମର୍ମାଶ୍ରିତୋଗ୍ରାଗ୍ନିଦଗ୍ଧସ୍ଥାଣୁଵନାଵନିଃ । କଲ୍ପାନ୍ତଵାତଵ୍ଯାଧୂତା ଵନମାଲେଵ ନୃତ୍ଯତି
ତାଙ୍କ ଶିରା ଓ ମର୍ମସ୍ଥଳୀ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଛି, ସେ ଏମିତି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ବନ ଧୂଳି ଓ ଗଛ ମାଟି ହୋଇଯାଏ, ବିନାଶର ପବନରେ ହଲିଯାଏ ।
କୁଣାଲୋଲୂଖଲବୃସୀହଲଶୂର୍ପକରଣ୍ଡକୈଃ । ମୁସୁଲୋଦଞ୍ଚନସ୍ଥାଲୀକୁମ୍ଭସ୍ରଗ୍ଦାମଧାରିଣୀ
ସେ ଭଙ୍ଗା ଉଖଳ, ମୁସଳ, ହଳ, ଚାଲନି, ଡାଲା ଓ ଥାଳି ଧରିଛନ୍ତି; ମୁସଳ, ଥାଳି, ଘଡ଼ା ଓ ଭାରି ଭାରି ପାତ୍ରର ମାଳା ଧରି ରହିଛନ୍ତି ।
ଏଵଂଵିଧାନାଂ ସ୍ରଗ୍ଦାମଜାଲାନାଂ କୁସୁମୋତ୍କରମ୍ । କିରନ୍ତୀ ସଂସୃଜନ୍ତୀ ଚ ନୃତ୍ତକ୍ଷୁବ୍ଧାକ୍ଷଯଂ ତତମ୍
ଏପରି ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ମାଳାଗୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲର ଗୁଛା ଛିଟିଯାଉଛି ଓ ଗଠିଯାଉଛି, ନୃତ୍ୟର ଉତ୍ତେଜନାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି।
ଵନ୍ଦ୍ଯମାନସ୍ ତଯା ସୋ ଽପି ତଥୈଵାକାଶଭୈରଵଃ । ତଥୈଵ ଵିତତାକାରସ୍ ତଦୋଚ୍ଚୈḫ ପରିନୃତ୍ଯତି
ସେ ଯେପରି ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେପରି ଆକାଶର ଭୟଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବିସ୍ତୃତ କରି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଡିମ୍ବଂ ଡିମ୍ବଂ କୁଡିମ୍ବଂ ପଚ ମନ ଡୁହ ମା ଝମ୍ ପ୍ରଝମ୍ ପ୍ରଂ ପ୍ରଝମ୍ ପ୍ରଂ ତୃଲ୍ଲଂ ତୃଲ୍ଲଂ ତୃତୃଲ୍ଲଂ ତୃଖଲୁ ଖଲୁମଯଂ ଖଙ୍ଖମଂ ଖଙ୍ଖମଙ୍ଖମ୍ । ଗୁଂ ହଂ ଗୁଂ ହଂ ତୁ ଗୁଂ ହଂ ଗୁଡୁଲଡୁଡୁମୁଡଂ ଡାଡିମାଡିଂ ଡୁଡେତି ନୃତ୍ଯନ୍ତୀ ଶବ୍ଦଵାଦ୍ଯୈḫ ପ୍ରଲଯପିତୃଵନେ ଶ୍ରେଯସେ ଵୋ ଽସ୍ତୁ କାଲୀ
ଡିମ୍ବ ଡିମ୍ବ କୁଡିମ୍ବ, ରନ୍ଧ ମନ, ଦୁହ ନକର, ଝମ ନକର, ପ୍ରଝମ ପ୍ରମ୍ ପ୍ରଝମ ପ୍ରମ୍, ତ୍ରିଲ୍ଲ ତ୍ରିଲ୍ଲ ତ୍ରିତ୍ରିଲ୍ଲ, ତ୍ରଖଲୁ ଖଲୁମୟ, ଖଂଖମଂ ଖଂଖମଂଖମ୍; ଗୁଁ ହଁ ଗୁଁ ହଁ, ଏବଂ ଗୁଁ ହଁ ଗୁଡୁଲଡୁଡୁମୁଡ଼, ଡାଡିମାଡି ଡୁଡେତି—ଏଭଳି ଶବ୍ଦ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଳୟ ଓ ପିତୃବନରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; କାଳୀ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗେ କପିଲମ୍ ଉରୁଜଟାମଣ୍ଡଲଂ ପଦ୍ମଯୋନେẖ କୃତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯୋତ୍ତମାଙ୍ଗୈସ୍ ସ୍ରଜମ୍ ଉରସି ଶିରଶ୍ଶେଖରଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯପକ୍ଷୈଃ । ପୂର୍ଣଂ ରକ୍ତାସଵାନାଂ ଯମମହିଷମହାଶୃଙ୍ଗମ୍ ଆଦାଯ ପାଣୌ ପାଯାଦ୍ ଵୋ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନḫ ପ୍ରଲଯମୁଦିତଯା ଭୈରଵẖ କାଲରାତ୍ର୍ଯା
ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଶିଖରରେ କପିଳ ଯଟାଗୁଛି ବାନ୍ଧି, ଦେବୀ ଚେଷ୍ଟରେ ଦାନବମୁଣ୍ଡ ମାଳା ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଗରୁଡ଼ ପଖାର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ରକ୍ତମଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯମର ମହିଷର ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ପ୍ରଳୟରେ ଆନନ୍ଦିତ କାଳରାତ୍ରୀ ସହିତ ପୂଜିତ ଭୟଙ୍କର ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।