ସୁରାସୁରୋରଗାନୀକରୋମଶୋଗ୍ରଶରୀରିକା । ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ସ୍ଥାତୁମ୍ ଅଶକନ୍ ନାସୌ ଭ୍ରମିତଚକ୍ରଵତ୍
ସେ ଜଣେ ଯାହାର ଦେହ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ସର୍ପଙ୍କର ଲୋମରେ ଭରିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଓ ରୂଖା ଥିଲା, ସେ କେବେ ଶାନ୍ତ ରହିପାରୁନଥିଲେ, ଚକ୍ର ଘୂରିବା ପରି ଅବିରତ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲେ।
ନାନାଵିଭଵଵିଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନୀ । ସା ସରନ୍ତୀ ନଭସ୍ଯ୍ ଆସୀଦ୍ ଘନଘୂତ୍କାରଘୋଷିଣୀ
ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ସେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ଭୂତଲମ୍ ଆକାଶମ୍ ଆକାଶମ୍ ଅପି ଭୂତଲମ୍ । ପ୍ରତିକୃତ୍ଯ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଵର୍ତତେ
ସେଠାରେ ଭୂମି ଆକାଶ ହେଉଥିଲା ଓ ଆକାଶ ଭୂମି ହେଉଥିଲା, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଟିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନଥିଲା।
ବୃହନ୍ନାସାଗୁହାଗେହନିର୍ଗତା ଘନଘୁଙ୍ଘୁମାଃ । ତତ୍ରୋଗ୍ରା ଵାଯଵୋ ଵାନ୍ତି ଘନଘୂତ୍କାରକାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ନାକର ଗୁହାରୁ ଗଭୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ବାହାରୁଥିଲା; ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ନଭẖ କରଶତୈସ୍ ତସ୍ଯାଶ୍ ଚତୁରାଵର୍ତନର୍ତିଭିଃ । ଭାତି ଚଣ୍ଡାନିଲୋଦ୍ଧୂତୈର୍ ଆକୀର୍ଣମ୍ ଇଵ ପଲ୍ଲଵୈଃ
ଆକାଶ ତାଙ୍କର ଶତଶଃ ହାତରେ, ଚାରିପଟେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ନୃତ୍ୟରେ, ଭୟଙ୍କର ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚମକୁଛି।
ତଦଙ୍ଗଗଜଗଦ୍ଵସ୍ତୁଜାତଭ୍ରମଣସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ । ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଧୀରାପି ମୋହେ ମେ ସନ୍ନା ସେନେଵ ସଙ୍ଗରେ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜିନିଷ ଚଳିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ, ମୋର ଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଧୁନ୍ଧଳି ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ସେନା ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରୋହ୍ଯନ୍ତେ ଯନ୍ତ୍ରଵଚ୍ ଛୈଲା ନିପତନ୍ତି ନଭଶ୍ଚରାଃ । ଲୁଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମରଗେହାନି ଚଲେ ତଦ୍ଦେହଦର୍ପଣେ
ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପକେଇଦେଇଥିବା ପରି ଆକାଶରେ ଢଳିଯାଏ; ତାଙ୍କର ଦେହର ଆଇନା ହିଲିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ ଗୁଡ଼ିକ ଗଡ଼ିଗଡ଼ି ଯାଏ।
ମେରଵḫ ପର୍ଣଵଦ୍ ଵ୍ଯୂଢା ମଲଯାḫ ପଲ୍ଲଵା ଇଵ । ହିମାଦ୍ରଯୋ ହିମକଣା ଇଵୋର୍ଵ୍ଯୋ ଽବ୍ଦଲତା ଇଵ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ପତ୍ରମାନେ ପରି ଶାଜିଥିବା, ମଲୟ ପାହାଡ଼ ତରୁଣ ପଲ୍ଲବ ପରି, ହିମାଳୟ ହିମକଣା ଝୁଡ଼ି ପରି, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ମାଟି ସମୁଦ୍ରର ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସହ୍ଯା ମହ୍ଯାମ୍ ଇଵ ଖଗା ଵିନ୍ଧ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଧରା ଇଵ । ଋକ୍ଷଵନ୍ତୋ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଽନ୍ତର୍ ଆସନ୍ ହଂସା ଇଵାମ୍ବରେ
ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ମୋ ଭୂମିରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଚଳିଯାଉଛନ୍ତି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେବମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ତାରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗମାନେ ଆକାଶରେ ହଂସମାନେ ପରି ଭିତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵୀପାନ୍ଯ୍ ଅପି ତୃଣାନୀଵ ସମୁଦ୍ରା ଵଲଯା ଇଵ । ସୁରଲୋକାଲଯାḫ ପଦ୍ମା ଆସଂସ୍ ତଦ୍ଦେହଵାରିଣି
ଦ୍ୱୀପମାନେ ଘାସର ତିନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଗହଣା ବଳୟ ପରି ଲାଗୁଛି, ଦେବମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଜଳରେ ତେଲେଇଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵିଶଦାକାଶସଙ୍କାଶେ ସ୍ଵପ୍ନାଞ୍ଜନପୁରୋପମେ । ଅଙ୍ଗେ ତସ୍ଯା ବୃହଜ୍ଜଙ୍ଘେ ପିଣ୍ଡାଦର୍ଶସମତ୍ଵିଷି
ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଜଂଘା ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସ୍୵ପ୍ନ ନଗରୀ ପରି ଅନ୍ଧକାର ରଙ୍ଗରେ ରୂପାନ୍ତରିତ, ସେଠାରେ ଗୋଳାକାର ମଣିମାନେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନୃତ୍ଯତି କାଞ୍ଚନାଚଲଵନେ ସହ୍ଯଶ୍ ଚ ମହ୍ଯାଂ ଗିରିẖ କୈଲାସୋ ମଲଯୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଶିଖରେ କ୍ରୌଞ୍ଚାଚଲେ ମନ୍ଦରଃ । ଗୋକର୍ଣୋ ଗଗନାଙ୍ଗନେ ଵସୁମତୀ ଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ପୁରେ ସର୍ଵା ଜଙ୍ଗମତାଂ ଗତା ଵନଭୁଵସ୍ ତସ୍ଯାଶ୍ ଶରୀରେ ତଦା
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସୁନା ପର୍ବତ ଜଙ୍ଗଲରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ଭୂମିରେ ଚଳିଛି, କୈଳାଶ, ମଲୟ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ତାଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛି, ପୃଥିବୀ ଦେବମାନେ ବସୁଥିବା ସହରରେ ଅଛି—ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଭୂମି ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ସେ ସମୟରେ ଚେତନାଶୀଳ ହୋଇଗଲା।
ଅବ୍ଧିର୍ ନୃତ୍ଯତି ପର୍ଵତେ ଗିରିର୍ ଅପି ପ୍ରୋଚ୍ଚୈର୍ ନଭẖକୋଟରେ ଵ୍ଯୋମାପୀନ୍ଦୁଦିଵାକରର୍କ୍ଷଵଲିତଂ ଭୂମେର୍ ଅଧସ୍ତାଦ୍ ଗତମ୍ । ସଦ୍ଵୀପାଚଲପତ୍ତନୋ ଵନଗଣḫ ପ୍ରୋତ୍କୀର୍ଣପୁଷ୍ପୋ ଦିଵି ଵ୍ଯାଲୋଲଂ ଜଗଦ୍ ଅମ୍ବୁଧାଵ୍ ଇଵ ତୃଣଂ ଦିକ୍ଚକ୍ରକେ ଭ୍ରାମ୍ଯତି
ସମୁଦ୍ର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନାଚୁଛି, ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଆକାଶର ଗଭୀରତାରେ ବହୁ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିଯାଇଛି। ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଭୂମି ତଳେ ଅଛି। ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ସହର, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ତାହାରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଫୁଲମାନେ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଦିଗର ଚକ୍ରରେ ଘୂରୁଥିବା ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ି ପରି ସମୁଦ୍ରରେ ଭସୁଛି।
ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭ୍ରମନ୍ତି ଗିରଯୋ ଽମ୍ବୁଧଯୋ ଦିଗନ୍ତଲୋକାନ୍ତରାଣି ପୁରପତ୍ତନମଣ୍ଡଲାନି । ନଦ୍ଯସ୍ ସରାଂସି ମକୁରାନ୍ତର୍ ଅଶେଷବଦ୍ଧଵାତାଵକୀର୍ଣତୃଣପର୍ଣଗଣକ୍ରମେଣ
ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ଆକାଶରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ସହିତ ଦିଗର ସୀମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମଣ୍ଡଳ, ସହର ଓ ପଟ୍ଟଣ ମଣ୍ଡଳମାନେ ମଧ୍ୟ। ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ପୋଖରୀ, ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଘାସ ଓ ପତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ପରସ୍ପର କ୍ରମରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ ଚରନ୍ତି ଚ ମରୌ ଵରଵାରିଣୀଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସ୍ଥିରାଣି ନଗରାଣି ଭୁଵୀଵ ଭାନ୍ତି । ଖେ ଭୂର୍ ଅଧୋ ଗଗନମ୍ ଅକ୍ଷଯଵାରିଵାହମ୍ ଉତ୍ପାତଵାତପରିଵୃତ୍ତଗିରିସ୍ଥିତଂ ତତ୍
ମାଛମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ଏମିତି ଭାବରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀରେ। ସହରମାନେ ଆକାଶରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଭୂମିରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଭୂମି ତଳେ ଅଛି, ଆକାଶ ଉପରେ ଅସୀମ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ତୁଫାନ ବାତାସରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି ଓ ତାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷୋତ୍କରୋ ଭ୍ରମତି ଦୀପସହସ୍ରଯନ୍ତ୍ରଚକ୍ରଭ୍ରମେଣ ମଣିଵର୍ଷଣମେଘଚାରୁଃ । ଅନ୍ତର୍ ବହିଶ୍ ଚ ଚକିତୈḫ ପ୍ରଣଯେନ ମୁକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାଧରାମରଗଣୈର୍ ଇଵ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷମ୍
ତାରାମାଳା ହଜାର ଦୀପର ଯନ୍ତ୍ର ଚକ୍ର ପରି ଘୂରୁଛି, ମଣିମୁଦା ଝରୁଥିବା ମେଘ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି। ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ଭୟଭିତ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଏହା ଭିଦ୍ୟାଧର ଓ ଦେବମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ପରି ଛାଡ଼ାଯାଉଛି।
ସଂହାରସର୍ଗନିଚଯା ଦିନରାତ୍ରିଭାଗେ ବିନ୍ଦୂପମା ରଜନଯୋ ଦିଵସୋତ୍କରାଶ୍ ଚ । କୃଷ୍ଣାସ୍ ସିତାଶ୍ ଚ ପରିତୋ ଽମଲଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣସ୍ଵାଦର୍ଶମଣ୍ଡଲଵଦ୍ ଆକୁଲମ୍ ଉଲ୍ଲସନ୍ତି
ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଚକ୍ର, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ବିଭକ୍ତ, ଝରଣାର ତିଆର ଦାଣା ପରି ଚମକୁଛି। ରାତିଗୁଡ଼ିକ ତିଆର ଚିହ୍ନ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକର କିରଣ ପରି। କଳା ଓ ଧଳା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଏମିତି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚମକୁଛି, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଧଳା ଓ କଳା ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିବିମ୍ବ।
ରତ୍ନାନି ଭାସ୍କରନିଶାକରମଣ୍ଡଲାନି ତାରୋତ୍କରାସ୍ ତରଲକାନ୍ତିଭୃତଶ୍ ଚ ହାରାଃ । ସ୍ଵଚ୍ଛାମ୍ବରାଣି ଵଲିତାନି ମହାମ୍ବରାଣି କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନାରତମ୍ ଅନଲ୍ପମ୍ ଅଲାତଲେଖାଃ
ମଣିମାଣିକ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗୋଲା, ତାରାମାଳା, ଝଲମଲ କାନ୍ତିର ହାର, ସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶ, ଏମାନେ ସବୁବେଳେ ଅନେକ ଅଗ୍ନିର ଚିହ୍ନ ପରି ଅଗଣନୀୟ ରେଖା ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି।
କଲ୍ପାନ୍ତକାଲଵିଲୁଠତ୍ତ୍ରିଜଗନ୍ମଣୀନି ଵ୍ଯାଵର୍ତନୈର୍ ଝଗିତିଜାତଝଣଜ୍ଝଣାନି । ତେଜାଂସି ସନ୍ତତତଯୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ ଚ ଯାନ୍ତି ନାନାଵିଧାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଵିଭୂଷଣାନି
ଯୁଗାନ୍ତର ସମୟରେ ତିନି ଲୋକର ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଉଲଟିପାଲଟି ହେଉଛି, ତାହାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସବୁବେଳେ ଝଣ୍ଝଣାହଟ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି। ଏହି ତେଜ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ, ସବୁବେଳେ ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଚଳିଛି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇ, ଗୁଣ ଓ ଶୋଭା ଦେଉଛି।
ସଙ୍ଗ୍ରାମମତ୍ତଭଟଖଡ୍ଗମରୀଚିଵୀଚିଶ୍ଯାମାଯମାନସକଲାତପଵାସରାଣାମ୍ । ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଵିଲୁଠତାମ୍ ଅପି ସୁସ୍ଥିରାଣାମ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯତେ କଲକଲୋ ଜନମଣ୍ଡଲାନାମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତଳୱାରର ଆଲୋକର ତରଙ୍ଗରେ କଳା ଛାୟା ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭିଡ଼ର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରୁ ଶବ୍ଦ ଉଠୁଛି। ସବୁଠାରୁ ସ୍ଥିର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୋଳାହଳ ଶୁଣାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁହରଵହ୍ନିରଵୀନ୍ଦୁପୂର୍ଵା ଦେଵାସୁରାḫ ପରିଵିଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଆପତନ୍ତଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଵିଧା ଉପଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଵାତାଵଧୂତମଷକାଶନିଵିଭ୍ରମେଣ
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ — ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତହୀନ ଚକ୍ରରେ ଏକାଉଁଠିଏ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଏକାଉଁଠିଏ ସହ ମିଶିବା ଓ ଛାଡିବା କରନ୍ତି, ଯେପରି ହାବାରେ ଉଡ଼ିଯିବା ମାଛିମାନେ ଭଳି।
ସଂହାରସର୍ଗସୁଖଦୁẖଖଭଵାଭଵେହାନୀହାନିଷେଧଵିଧିଜନ୍ମମୃତିଭ୍ରମାଦ୍ଯାଃ । ସାର୍ଧଂ ପୃଥକ୍ ଚ ଵିଲସନ୍ତି ସଦୈଵ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାମିଶ୍ରତାମ୍ ଉପଗତା ଅପି ତତ୍ର ଭାଵାଃ
ବିନାଶ, ସୃଷ୍ଟି, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ଉଦ୍ୟମ, ନିଷ୍କ୍ରିୟତା, ନିଷେଧ, ବିଧି, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭ୍ରମ ଏବଂ ଏମିତି ଅନେକ — ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଓ ଅଲଗା ଭାବେ ସଦା ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏମାନେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ଅଲଗା ରହିଥାଏ।
ଭାଵୋଦ୍ଭଵସ୍ଥିତିଵିପତ୍କରଣଭ୍ରମାଣାଂ ସଂହାରସର୍ଗଭୁଵନାଵନିଵିଭ୍ରମାଣାମ୍ । ମିଥ୍ଯୈଵ ଖେ ପ୍ରକଚତାଂ ଖଶରୀରକାଣାଂ ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଽତ୍ର ନ ମନାଗ୍ ଅପି ନାମ ସଙ୍ଖ୍ଯା
ଭାବର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଟିକି ରହିବା, ବିନାଶ, କାରଣର ଭ୍ରମ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ, ଜଗତର ଭ୍ରମ — ଏସବୁ କେବଳ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଗଣନା ବା ନାମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ପାତଶାନ୍ତିମରଣୋତ୍ସଵଯୁଦ୍ଧସାମ୍ଯଵିଦ୍ଵେଷରାଗଭଯଵିଶ୍ଵସନାଦି ତତ୍ର । ଏକତ୍ର କୋଶ ଇଵ ରତ୍ନଚଯୋ ଵିଭାତି ନାନାରସାପ୍ରତିଘସର୍ଗପରମ୍ପରଂ ତତ୍
ବିପଦ, ଶାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ, ଉତ୍ସବ, ଯୁଦ୍ଧ, ସମତା, ଶତ୍ରୁତା, ଆସକ୍ତି, ଭୟ, ଭରସା ଓ ଏମିତି ଅନେକ — ସମସ୍ତେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର ଭଳି ଚମକେ; ଏହି ନାନା ପ୍ରକାର ରସର ଅବିରତ ଧାରା କୌଣସି ବାଧା ବିନା ଚାଲିଥାଏ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚିଦମ୍ବରମଯେ ଵପୁଷି ସ୍ଵଭାଵଭୂତାସ୍ ସ୍ଫୁଟାନୁଭଵଭାଵଜଗଦ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥାଃ । ସର୍ଗକ୍ଷଯା ମଲିନଦୃକ୍କଲିତାମ୍ବରସ୍ଥକେଶୋଣ୍ଡୁକସ୍ଫୁରଣଵତ୍ ପରିତସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତି
ସେଇ ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଗଠିତ ଦେହରେ, ଏହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ, ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡିକ ଏକାଏକି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଚମକୁଛି; ଯେପରି ତିଆରି ଓ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ମଲିନ ହୋଇଥିବା ଆକାଶରେ, ଧୂଳିକଣା ଝଲମଲାଏ ।
ଜଗତ୍ ସଙ୍କ୍ସୁବ୍ଧମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଽସ୍ଥିତିସଂସ୍ଥିତି । ସଞ୍ଚାଲ୍ଯମାନମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସଂସାର କେବେ କମ୍ପିତ, କେବେ ଅକମ୍ପିତ ଦେଖାଯାଏ; ଚଳାଚଳ ଓ ନିର୍ଜନ ଦୁହିଁ ଅଛି । ଏହା, ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ବାନରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣରେ ଯେପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଏ ।
ନୃତ୍ତସ୍ଥପୂତା ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଜଗଦର୍ଥାḫ ପ୍ରତିକ୍ଷଣମ୍ । ସ୍ଥିତିଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ବାଲସଙ୍କଲ୍ପସର୍ଗଵତ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପାଦାନଗୁଡିକ ଭିତରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଦଢ଼ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି ନବୀନ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷମାନେ ।
କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଶରୀରେ ଽନ୍ତḫ ପୂଯମାନା ଅନାରତମ୍ । ରାଶୀଭୂଯ ଵିଶୀର୍ଯନ୍ତେ ଜଗନ୍ମୁଦ୍ଗକଣୋତ୍କରାଃ
କ୍ରିୟା ଓ ଶକ୍ତିର ଦେହ ଭିତରେ, ଯାହା ସଦା ପବିତ୍ର ହେଉଛି, ସଂସାରର ଗୁଛାଗୁଡିକ ଧାନର ଗୋଡ଼ା ଭଳି ଏକଠା ହେଉଛି ଓ ପୁଣି ପୁଣି ଛିଣ୍ଡାଯାଉଛି ।
କ୍ଷଣମ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ସା କ୍ଷଣମ୍ । କ୍ଷଣମ୍ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରୈଵ କ୍ଷଣମ୍ ଆକାଶପୂରିଣୀ
ସେ କେବେ କେବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, କେବେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; କେବେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, କେବେ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ।
ଯସ୍ମାତ୍ ସା କଲନା ଦେଵୀ ସଂଵିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ ଜଗନ୍ମଯୀ । ଅନନ୍ତା ପରମାକାଶକୋଶଶୁଦ୍ଧଶରୀରିଣୀ
ଯେହেতୁ ସେ ହେଉଛି ମାପିବା ଶକ୍ତି, ଦେବୀ, ସଚେତନତାର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି—ଅନନ୍ତ, ପରମ ଆକାଶ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଥିବା।