ତ୍ରିଶୂଲୈḫ ପଟ୍ଟିସୈḫ ପ୍ରାସୈଶ୍ ଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିମୁଦ୍ଗରୈଃ । ନିର୍ଯଦାଯୁଧଜାଲାନି ସ୍ରଗ୍ଦାମାନି ବିଭର୍ତି ସା
ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ଭାଲା, ଗଦା, ଅଣ୍ଡା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରରେ ତିଆରି ମାଳା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଦଶଵିଧା ଭୂତଜାତଯୋ ଯାସ୍ ସୁରାଦିକାଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ ଶରୀରଶାଯିନ୍ଯସ୍ ତା ଲୋମାଵଲଯସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଦେବତା ଆଦି ଚଉଦ ଧରଣର ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କେଶର ଗୋଲାକୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ନଗରଗ୍ରାମଗିରଯୋ ଦେହଶାଯିନଃ । ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ ସହ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ପୁନର୍ଜନ୍ମମୁଦେଵ ତେ
ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଥିବା ସହର, ଗାଁ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗମାତ୍ମକମ୍ ଏଵୈତଜ୍ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ଥାଵରଂ ତଦା । ନୃତ୍ଯତୀତି ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ବୋଲି ମୁଁ ବୁଝିଛି; ସେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ, ଓ ପରଲୋକରେ ସେ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ।
ନିଗୀର୍ଣଂ ଜଗଦ୍ ଅଙ୍ଗସ୍ଥଂ କୃତ୍ଵା ତୃପ୍ତିମ୍ ଉପାଗତା । ପରିନୃତ୍ଯତି ସା ମତ୍ତା ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣାହିଚାତକୀ
ସେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଗିଳି ନିଅନ୍ତୁ, ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଚାତକ ପୁରୁଣା ସାପକୁ ଖାଇ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରେ।
ଆଦର୍ଶପ୍ରତିବିମ୍ବସ୍ଥମ୍ ଇଵାଭାତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ତସ୍ଯା ଵପୁଷି ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଖରୂପିଣି ଖରୂପଧୃତ୍
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଦେହରେ, ଯାହା କଠିନ ଆକୃତି ଓ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ତଜ୍ଜଗନ୍ନର୍ତନଂ ଚାରୁ ତଦ୍ଦେହାଦର୍ଶସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଚିରଂ ମଯା ତଦା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅଵିନଷ୍ଟଂ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହର ଦର୍ପଣରେ ବିଶ୍ୱର ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ନୃତ୍ୟକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେଖିଲି, ସେ ଅବସ୍ଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ରହିଲା।
ଵିଵଲତ୍ତାରକାଜାଲଂ ଭ୍ରମତ୍ପର୍ଵତମଣ୍ଡଲମ୍ । ମଷକଵ୍ଯୂହଵଦ୍ ଵାତଵ୍ଯାଧୂତାମରଦାନଵମ୍
କମ୍ପିଥିବା ତାରାମାଳା, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ପାହାଡ଼ମାଳା, ଏବଂ ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଦେବତା-ଦାନବମାନେ, ସମସ୍ତେ ମଶାର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଙ୍ଗ୍ରାମୋନ୍ମୁକ୍ତଚକ୍ରାଭଦ୍ଵୀପାର୍ଣଵଵୃତାମ୍ବରମ୍ । ହେଲାଵିଵଲନାଵର୍ତପ୍ରୌଢଶୈଲଧରାତୃଣମ୍
ଯୁଦ୍ଧର ହଲଚଲରେ ଆକାଶ ଘେରିଯାଇଛି, ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ଏବଂ ତାଳମାଳ ତରଙ୍ଗମାନେ ଖେଳିଖେଳି ଉଠୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଓ ଘାସର ତିନି ଏକସাথে ଭାରି ହେଉଛି।
ନୀଲମେଘାଂଶୁକାଵୃତ୍ତିଵାତଘୁଙ୍ଘୁମିତାମ୍ବରମ୍ । କାଷ୍ଠାଦ୍ର୍ଯସ୍ଥିପୁରାସ୍ଫୋଟପଟତ୍ପଟପଟାରଵମ୍
ଗାଢ଼ ମେଘର ଚାଦର ଆକାଶକୁ ଢାକିଅଛି, ବାତାସର ଗର୍ଜନ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜୁଛି; କାଠର ପାହାଡ଼ ଓ ସହର ଭାଙ୍ଗିଯିବାର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରୁଛି।
ଜଗତ୍ପଦାର୍ଥୈର୍ ଵ୍ଯାମିଶ୍ରୈର୍ ଅମିଶ୍ରୈର୍ ମକୁରେ ଯଥା । ଵ୍ଯାପ୍ତମ୍ ଆଭୋଗିଭାଙ୍କରୈର୍ ଅଙ୍ଗୈ ରଙ୍ଗଭ୍ରମୈସ୍ ତଥା
ଏହି ସଂସାର ମିଶ୍ର ଓ ଅମିଶ୍ର ବସ୍ତୁମାନେ ଭରିଯାଇଛି, ଏହା ଏକ ଦର୍ପଣ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ଅଙ୍ଗମାନେ ରଙ୍ଗ ବଦଳାଇ ବଦଳାଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ମେରୁର୍ ନୃତ୍ଯତି ଲୋଲୋଚ୍ଚକୁଲାଚଲବୃହଦ୍ଭୁଜଃ । ଭ୍ରମଦଭ୍ରପଟାଟୋପୋ ନମତ୍ତରୁତନୂରୁହଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ତାଳମାଳ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ତାହାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଖର ଦେଖିଲେ ହାତ ଭଳି ଲାଗେ; ମେଘର ପଟ ଘୂରିଘୂରି ନମିଯାଉଛି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ଘାସର କମ୍ପନ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ସଙ୍ଗତି ଦେଉଛି।
ଅତ୍ଯଜନ୍ତସ୍ ସମୁଦ୍ରାସ୍ ସ୍ଵଂ ମର୍ଯାଦାମୁଦ୍ରଣଂ ଦ୍ରୁତାଃ । ଭୂମେର୍ ନଭସ୍ତଲଂ ଯାନ୍ତି ନଭସୋ ଯାନ୍ତି ଭୂତଲମ୍
ସମୁଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ସୀମା ଛାଡ଼ି ତେଜରେ ବହୁତ ଦୂରକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି; ଭୂମି ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଛି, ଆଉ ଆକାଶ ଭୂମିକୁ ତଳେ ପଡ଼ୁଛି।
ପୁରାଣି ଘର୍ଘରାରାଵୈର୍ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଲୁଠିତାନ୍ଯ୍ ଅଧଃ । ସଗୃହାଟ୍ଟାଲଵାସ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଲ୍ ଲୁଠତ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ପୁରୁଣା ଘରବାଡ଼ି ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସହିତ ତଳେ ଗଡ଼ିଯାଉଛି; ଘର, ମହଳ ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉଲଟିପଡ଼ୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ସତରେ ତଳକୁ ଯାଉନାହିଁ।
ତସ୍ଯାଂ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯାଂ ଚତୁରଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କା ଦିନରାତ୍ରଯଃ । ନଖାଗ୍ରଲେଖାଲୋକାନ୍ତର୍ ଭାନ୍ତି କାଞ୍ଚନସୂତ୍ରଵତ୍
ଏହିପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିନ ଓ ରାତି ନଖର ଆଗରେ ଥିବା ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ତାନ୍ତି ପରି ଆଲୋକିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଵିଭାନ୍ତି ଵୃଷ୍ଟଯସ୍ ତସ୍ଯା ଘର୍ମାର୍ତିଜଲଜାଲିକାଃ । ଇଵ ନୀହାରହାରିଣ୍ଯୋ ଲୀଲାଵାରିଦଵାସସଃ
ସେଠାରେ ବର୍ଷା ବନ୍ଧୁଆ ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତାପ ଓ ଜଳ ମିଶିଯାଇଛି, କୁହୁଡ଼ି ହଟାଉଥିବା ନଦୀ ଭଳି ଖେଳାଳି ପୋଷାକ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଖମ୍ ଏଵ ତସ୍ଯାସ୍ ସମ୍ପନ୍ନଂ କଵରୀମଣ୍ଡଲଂ ବୃହତ୍ । ପାତାଲଂ ଚରଣା ଭୂମିର୍ ଉଦରଂ ବାହଵୋ ଦିଶଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କେଶମଣ୍ଡଳ ବିଶାଳ ଆକାଶ ହେଲା, ପାଦ ତଳେ ପାତାଳ ରହିଲା, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପେଟ ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ତାଙ୍କର ବାହୁ ହେଲା।
ଦ୍ଵୀପାବ୍ଧଯୋ ଽନ୍ତ୍ରାଵଲଯḫ ପାର୍ଶୁକାସ୍ ସର୍ଵପର୍ଵତାଃ । ପ୍ରାଣାପାନାଵଲୀଦୋଲାḫ ପଵନସ୍କନ୍ଧଶାଲିକାଃ
ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଆନ୍ତ୍ରର ଗୁଠିକା ହେଲା, ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୁଇଟି ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ହେଲା, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ତାଙ୍କର ପବନ ଧାନର ଗଛ ଭଳି ଡୋଲିଲା।
ତଦାନୁଭୂତଂ ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯା ଵପୁଷି ଵିସ୍ତୃତେ । ହିମଵନ୍ମେରୁସହ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ ଦୋଲାନ୍ଦୋଲନମ୍ ଅଦ୍ରିଭିଃ
ସେ ନୃତ୍ୟ କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦେହ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା, ହିମାଳୟ, ମେରୁ, ସହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝୁଲା ଭଳି ଡୋଲିଲେ।
ତରଦଦ୍ରିଗୁଣାଶ୍ ଛାତା ଵଲଯନ୍ତ୍ଯା ତଯା ସ୍ରଜଃ । ପୁନẖ କଲ୍ପାନ୍ତ ଆରବ୍ଧ ଇଵ ତାଣ୍ଡଵହେଲଯା
ତିନି ଗୁଣ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ମାଳା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲା; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା ଯେ, କଳ୍ପର ଶେଷରେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ମଜାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ସୁରାସୁରୋରଗାନୀକରୋମଶୋଗ୍ରଶରୀରିକା । ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ସ୍ଥାତୁମ୍ ଅଶକନ୍ ନାସୌ ଭ୍ରମିତଚକ୍ରଵତ୍
ସେ ଜଣେ ଯାହାର ଦେହ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ସର୍ପଙ୍କର ଲୋମରେ ଭରିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଓ ରୂଖା ଥିଲା, ସେ କେବେ ଶାନ୍ତ ରହିପାରୁନଥିଲେ, ଚକ୍ର ଘୂରିବା ପରି ଅବିରତ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲେ।
ନାନାଵିଭଵଵିଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଯଜ୍ଞୋପଵୀତିନୀ । ସା ସରନ୍ତୀ ନଭସ୍ଯ୍ ଆସୀଦ୍ ଘନଘୂତ୍କାରଘୋଷିଣୀ
ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ସେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିଲେ, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ର ଭୂତଲମ୍ ଆକାଶମ୍ ଆକାଶମ୍ ଅପି ଭୂତଲମ୍ । ପ୍ରତିକୃତ୍ଯ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵିଵର୍ତତେ
ସେଠାରେ ଭୂମି ଆକାଶ ହେଉଥିଲା ଓ ଆକାଶ ଭୂମି ହେଉଥିଲା, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଟିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନଥିଲା।
ବୃହନ୍ନାସାଗୁହାଗେହନିର୍ଗତା ଘନଘୁଙ୍ଘୁମାଃ । ତତ୍ରୋଗ୍ରା ଵାଯଵୋ ଵାନ୍ତି ଘନଘୂତ୍କାରକାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ନାକର ଗୁହାରୁ ଗଭୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ବାହାରୁଥିଲା; ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ନଭẖ କରଶତୈସ୍ ତସ୍ଯାଶ୍ ଚତୁରାଵର୍ତନର୍ତିଭିଃ । ଭାତି ଚଣ୍ଡାନିଲୋଦ୍ଧୂତୈର୍ ଆକୀର୍ଣମ୍ ଇଵ ପଲ୍ଲଵୈଃ
ଆକାଶ ତାଙ୍କର ଶତଶଃ ହାତରେ, ଚାରିପଟେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ନୃତ୍ୟରେ, ଭୟଙ୍କର ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚମକୁଛି।
ତଦଙ୍ଗଗଜଗଦ୍ଵସ୍ତୁଜାତଭ୍ରମଣସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ । ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଧୀରାପି ମୋହେ ମେ ସନ୍ନା ସେନେଵ ସଙ୍ଗରେ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜିନିଷ ଚଳିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ, ମୋର ଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଧୁନ୍ଧଳି ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ସେନା ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରୋହ୍ଯନ୍ତେ ଯନ୍ତ୍ରଵଚ୍ ଛୈଲା ନିପତନ୍ତି ନଭଶ୍ଚରାଃ । ଲୁଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମରଗେହାନି ଚଲେ ତଦ୍ଦେହଦର୍ପଣେ
ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପକେଇଦେଇଥିବା ପରି ଆକାଶରେ ଢଳିଯାଏ; ତାଙ୍କର ଦେହର ଆଇନା ହିଲିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ ଗୁଡ଼ିକ ଗଡ଼ିଗଡ଼ି ଯାଏ।
ମେରଵḫ ପର୍ଣଵଦ୍ ଵ୍ଯୂଢା ମଲଯାḫ ପଲ୍ଲଵା ଇଵ । ହିମାଦ୍ରଯୋ ହିମକଣା ଇଵୋର୍ଵ୍ଯୋ ଽବ୍ଦଲତା ଇଵ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ପତ୍ରମାନେ ପରି ଶାଜିଥିବା, ମଲୟ ପାହାଡ଼ ତରୁଣ ପଲ୍ଲବ ପରି, ହିମାଳୟ ହିମକଣା ଝୁଡ଼ି ପରି, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ମାଟି ସମୁଦ୍ରର ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସହ୍ଯା ମହ୍ଯାମ୍ ଇଵ ଖଗା ଵିନ୍ଧ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଧରା ଇଵ । ଋକ୍ଷଵନ୍ତୋ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଽନ୍ତର୍ ଆସନ୍ ହଂସା ଇଵାମ୍ବରେ
ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ମୋ ଭୂମିରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଚଳିଯାଉଛନ୍ତି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେବମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ତାରା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗମାନେ ଆକାଶରେ ହଂସମାନେ ପରି ଭିତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵୀପାନ୍ଯ୍ ଅପି ତୃଣାନୀଵ ସମୁଦ୍ରା ଵଲଯା ଇଵ । ସୁରଲୋକାଲଯାḫ ପଦ୍ମା ଆସଂସ୍ ତଦ୍ଦେହଵାରିଣି
ଦ୍ୱୀପମାନେ ଘାସର ତିନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଗହଣା ବଳୟ ପରି ଲାଗୁଛି, ଦେବମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଜଳରେ ତେଲେଇଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।