ଉହ୍ଯନ୍ତେ ମେରଵୋ ଯେନ ତେନ ନିଶ୍ଶ୍ଵାସଵାଯୁନା । ଘନଘୁଙ୍ଘୁମଦିଗ୍ଵକ୍ତ୍ରଗଗନୋଗ୍ରାଙ୍ଗଘୋଷିଣା
ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ଜୋର ଝଂକାରରେ ମେରୁ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଉଠି ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁର ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା।
ଘନମାରୁତଘୂତ୍କାରୈẖ କ୍ଷ୍ଵେଡାଗେଯଂ ପ୍ରଗାଯତା । ନିଯତାନୁନଯେନେଵ ଵଲିତାସ୍ଯାନୁଵୃତ୍ତିନା
ତିବ୍ର ପବନର ହୁଙ୍କାର ସହିତ ସେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ସଦା ବାଙ୍କା ହୋଇ ରହୁଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ସେ ନିରନ୍ତର କିଛି ଅନୁରୋଧର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି।
ତତୋ ନୃତ୍ତଵଶାଵେଶାଦ୍ ଵର୍ଧମାନଶରୀରିଣୀ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାଵଧାନେନ ଗଗନାଭୋଗପୂରିଣୀ
ତାପରେ ନୃତ୍ୟର ଆନନ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲି, ସେ ଆକାଶର ସମସ୍ତ ବିସ୍ତାରକୁ ପୂରି ଦେଉଥିଲେ।
ଯାଵତ୍ ତଯା ଧୃତା ଦେହେ ହେଲାଵଲନସାରଵା । ମାଲା ମଲଯକୈଲାସସହ୍ଯମନ୍ଦରମେରୁଭିଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ହଲାମେଳା ଭାବରେ ଧରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମାଳାରେ ମଲୟ, କୈଳାସ, ସହ୍ୟ, ମନ୍ଦର ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ଗୁଡ଼ିକ ଗଁଥାଯାଇଥିଲେ।
ଆସଂସ୍ ତସ୍ଯା ଯୁଗାନ୍ତାଭ୍ରମାଲିକାḫ ପଟ୍ଟପଟ୍ଟିକାଃ । ଆଦର୍ଶମଣ୍ଡଲାନ୍ଯ୍ ଅଗ୍ରେ ତ୍ରୀଣି ଲୋକାନ୍ତରାଣି ଚ
ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରର ଶେଷ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଯୁଗାନ୍ତର ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ସାମ୍ନାରେ ଦର୍ପଣର ମଣ୍ଡଳ ପରି ବୃତ୍ତ ଏବଂ ସେଥିରେ ତିନୋଟି ଲୋକ ଥିଲେ।
କର୍ଣଯୋର୍ ହିମଵନ୍ମେରୂ ରୁପ୍ଯକାଞ୍ଚନପୁତ୍ରିକେ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଘୁର୍ଘୁରୈର୍ ମାଲା ମହତୀ କଟିମେଖଲା
ତାଙ୍କର କାନରେ ରୂପା ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ହିମାଳୟ ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ଛୋଟ ଆକୃତିରେ ଲଗାଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କର କମରରେ ବଡ଼ ମାଳା ଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମେଖଳା ଭାବେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ସ୍ରଜẖ କୁଲାଚଲୈଶ୍ ଶୃଙ୍ଗଵନପତ୍ତନଗୁଚ୍ଛକାଃ । ତରତ୍ପୁରଵରଦ୍ଵୀପଗ୍ରାମପେଲଵପଲ୍ଲଵାଃ
ତାଙ୍କର ମାଳା ହେଉଛି ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସହରର ଗୁଛ; ନରମ ପତ୍ରମାନେ ହେଉଛି ଗ୍ରାମ, ଛୋଟ ଛୋଟ ସହର ଓ ଦ୍ୱୀପ।
ଅସ୍ଯା ଅଙ୍ଗେଷୁ ଦୃଷ୍ଟାନି ପୁରାଣି ନଗରାଣି ଚ । ଋତଵଶ୍ ଚ ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ମାସାହୋରାତ୍ରମାଲିକାଃ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗରେ ପୁରୁଣା ସହର ଓ ନଗର ଦେଖାଯାଏ; ତିନି ଋତୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ମାସ, ଦିନ ଓ ରାତିର ମାଳା ଅଛି।
ମୁକ୍ତାଲତାଦିକଂ ନଦ୍ଯẖ କାଲିନ୍ଦୀତ୍ରିପଥାଦିକାଃ । ଧର୍ମାଧର୍ମାଵ୍ ଉଭୌ କର୍ଣଭୂଷଣେ ଚାନ୍ଯକର୍ଣଯୋଃ
ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ଏହାଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗହନା ହେଉଛି ନଦୀମାନେ—ଯେପରି କାଲିନ୍ଦୀ, ତିନି ଧାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି କାନର ଗହନା ଭାବେ ଅଛି।
ସ୍ତନାସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତୁ ଚତ୍ଵାରସ୍ ସ୍ରଵଦ୍ଧର୍ମପଯୋଲଵାଃ । ଵେଦାସ୍ ସକଲଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଚତୁସ୍ସଂସ୍ଥାନଚୂଚୁକାଃ
ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଅସ୍ଥନୀ ଧର୍ମର ଦୁଧରେ ଭିଜିଥିଲା; ବେଦମାନେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଚାରି ପ୍ରକାର ଅର୍ଥ ସହିତ, ସେଠାରେ ଚୁଚୁକ ଭାବେ ଥିଲେ।
ତ୍ରିଶୂଲୈḫ ପଟ୍ଟିସୈḫ ପ୍ରାସୈଶ୍ ଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିମୁଦ୍ଗରୈଃ । ନିର୍ଯଦାଯୁଧଜାଲାନି ସ୍ରଗ୍ଦାମାନି ବିଭର୍ତି ସା
ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ଭାଲା, ଗଦା, ଅଣ୍ଡା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରରେ ତିଆରି ମାଳା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଦଶଵିଧା ଭୂତଜାତଯୋ ଯାସ୍ ସୁରାଦିକାଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ ଶରୀରଶାଯିନ୍ଯସ୍ ତା ଲୋମାଵଲଯସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଦେବତା ଆଦି ଚଉଦ ଧରଣର ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କେଶର ଗୋଲାକୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ନଗରଗ୍ରାମଗିରଯୋ ଦେହଶାଯିନଃ । ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ ସହ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ପୁନର୍ଜନ୍ମମୁଦେଵ ତେ
ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଥିବା ସହର, ଗାଁ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗମାତ୍ମକମ୍ ଏଵୈତଜ୍ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ଥାଵରଂ ତଦା । ନୃତ୍ଯତୀତି ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ବୋଲି ମୁଁ ବୁଝିଛି; ସେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ, ଓ ପରଲୋକରେ ସେ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ।
ନିଗୀର୍ଣଂ ଜଗଦ୍ ଅଙ୍ଗସ୍ଥଂ କୃତ୍ଵା ତୃପ୍ତିମ୍ ଉପାଗତା । ପରିନୃତ୍ଯତି ସା ମତ୍ତା ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣାହିଚାତକୀ
ସେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଗିଳି ନିଅନ୍ତୁ, ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଚାତକ ପୁରୁଣା ସାପକୁ ଖାଇ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରେ।
ଆଦର୍ଶପ୍ରତିବିମ୍ବସ୍ଥମ୍ ଇଵାଭାତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ତସ୍ଯା ଵପୁଷି ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଖରୂପିଣି ଖରୂପଧୃତ୍
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଦେହରେ, ଯାହା କଠିନ ଆକୃତି ଓ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ତଜ୍ଜଗନ୍ନର୍ତନଂ ଚାରୁ ତଦ୍ଦେହାଦର୍ଶସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଚିରଂ ମଯା ତଦା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅଵିନଷ୍ଟଂ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହର ଦର୍ପଣରେ ବିଶ୍ୱର ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ନୃତ୍ୟକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେଖିଲି, ସେ ଅବସ୍ଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ରହିଲା।
ଵିଵଲତ୍ତାରକାଜାଲଂ ଭ୍ରମତ୍ପର୍ଵତମଣ୍ଡଲମ୍ । ମଷକଵ୍ଯୂହଵଦ୍ ଵାତଵ୍ଯାଧୂତାମରଦାନଵମ୍
କମ୍ପିଥିବା ତାରାମାଳା, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ପାହାଡ଼ମାଳା, ଏବଂ ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଦେବତା-ଦାନବମାନେ, ସମସ୍ତେ ମଶାର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଙ୍ଗ୍ରାମୋନ୍ମୁକ୍ତଚକ୍ରାଭଦ୍ଵୀପାର୍ଣଵଵୃତାମ୍ବରମ୍ । ହେଲାଵିଵଲନାଵର୍ତପ୍ରୌଢଶୈଲଧରାତୃଣମ୍
ଯୁଦ୍ଧର ହଲଚଲରେ ଆକାଶ ଘେରିଯାଇଛି, ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ଏବଂ ତାଳମାଳ ତରଙ୍ଗମାନେ ଖେଳିଖେଳି ଉଠୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଓ ଘାସର ତିନି ଏକସাথে ଭାରି ହେଉଛି।
ନୀଲମେଘାଂଶୁକାଵୃତ୍ତିଵାତଘୁଙ୍ଘୁମିତାମ୍ବରମ୍ । କାଷ୍ଠାଦ୍ର୍ଯସ୍ଥିପୁରାସ୍ଫୋଟପଟତ୍ପଟପଟାରଵମ୍
ଗାଢ଼ ମେଘର ଚାଦର ଆକାଶକୁ ଢାକିଅଛି, ବାତାସର ଗର୍ଜନ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜୁଛି; କାଠର ପାହାଡ଼ ଓ ସହର ଭାଙ୍ଗିଯିବାର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରୁଛି।
ଜଗତ୍ପଦାର୍ଥୈର୍ ଵ୍ଯାମିଶ୍ରୈର୍ ଅମିଶ୍ରୈର୍ ମକୁରେ ଯଥା । ଵ୍ଯାପ୍ତମ୍ ଆଭୋଗିଭାଙ୍କରୈର୍ ଅଙ୍ଗୈ ରଙ୍ଗଭ୍ରମୈସ୍ ତଥା
ଏହି ସଂସାର ମିଶ୍ର ଓ ଅମିଶ୍ର ବସ୍ତୁମାନେ ଭରିଯାଇଛି, ଏହା ଏକ ଦର୍ପଣ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ଅଙ୍ଗମାନେ ରଙ୍ଗ ବଦଳାଇ ବଦଳାଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ମେରୁର୍ ନୃତ୍ଯତି ଲୋଲୋଚ୍ଚକୁଲାଚଲବୃହଦ୍ଭୁଜଃ । ଭ୍ରମଦଭ୍ରପଟାଟୋପୋ ନମତ୍ତରୁତନୂରୁହଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ତାଳମାଳ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ତାହାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଖର ଦେଖିଲେ ହାତ ଭଳି ଲାଗେ; ମେଘର ପଟ ଘୂରିଘୂରି ନମିଯାଉଛି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ଘାସର କମ୍ପନ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ସଙ୍ଗତି ଦେଉଛି।
ଅତ୍ଯଜନ୍ତସ୍ ସମୁଦ୍ରାସ୍ ସ୍ଵଂ ମର୍ଯାଦାମୁଦ୍ରଣଂ ଦ୍ରୁତାଃ । ଭୂମେର୍ ନଭସ୍ତଲଂ ଯାନ୍ତି ନଭସୋ ଯାନ୍ତି ଭୂତଲମ୍
ସମୁଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ସୀମା ଛାଡ଼ି ତେଜରେ ବହୁତ ଦୂରକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି; ଭୂମି ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଛି, ଆଉ ଆକାଶ ଭୂମିକୁ ତଳେ ପଡ଼ୁଛି।
ପୁରାଣି ଘର୍ଘରାରାଵୈର୍ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଲୁଠିତାନ୍ଯ୍ ଅଧଃ । ସଗୃହାଟ୍ଟାଲଵାସ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଲ୍ ଲୁଠତ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ପୁରୁଣା ଘରବାଡ଼ି ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସହିତ ତଳେ ଗଡ଼ିଯାଉଛି; ଘର, ମହଳ ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉଲଟିପଡ଼ୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ସତରେ ତଳକୁ ଯାଉନାହିଁ।
ତସ୍ଯାଂ ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯାଂ ଚତୁରଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କା ଦିନରାତ୍ରଯଃ । ନଖାଗ୍ରଲେଖାଲୋକାନ୍ତର୍ ଭାନ୍ତି କାଞ୍ଚନସୂତ୍ରଵତ୍
ଏହିପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିନ ଓ ରାତି ନଖର ଆଗରେ ଥିବା ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ତାନ୍ତି ପରି ଆଲୋକିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଵିଭାନ୍ତି ଵୃଷ୍ଟଯସ୍ ତସ୍ଯା ଘର୍ମାର୍ତିଜଲଜାଲିକାଃ । ଇଵ ନୀହାରହାରିଣ୍ଯୋ ଲୀଲାଵାରିଦଵାସସଃ
ସେଠାରେ ବର୍ଷା ବନ୍ଧୁଆ ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତାପ ଓ ଜଳ ମିଶିଯାଇଛି, କୁହୁଡ଼ି ହଟାଉଥିବା ନଦୀ ଭଳି ଖେଳାଳି ପୋଷାକ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଖମ୍ ଏଵ ତସ୍ଯାସ୍ ସମ୍ପନ୍ନଂ କଵରୀମଣ୍ଡଲଂ ବୃହତ୍ । ପାତାଲଂ ଚରଣା ଭୂମିର୍ ଉଦରଂ ବାହଵୋ ଦିଶଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କେଶମଣ୍ଡଳ ବିଶାଳ ଆକାଶ ହେଲା, ପାଦ ତଳେ ପାତାଳ ରହିଲା, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପେଟ ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ତାଙ୍କର ବାହୁ ହେଲା।
ଦ୍ଵୀପାବ୍ଧଯୋ ଽନ୍ତ୍ରାଵଲଯḫ ପାର୍ଶୁକାସ୍ ସର୍ଵପର୍ଵତାଃ । ପ୍ରାଣାପାନାଵଲୀଦୋଲାḫ ପଵନସ୍କନ୍ଧଶାଲିକାଃ
ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଆନ୍ତ୍ରର ଗୁଠିକା ହେଲା, ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୁଇଟି ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ହେଲା, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ତାଙ୍କର ପବନ ଧାନର ଗଛ ଭଳି ଡୋଲିଲା।
ତଦାନୁଭୂତଂ ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯା ଵପୁଷି ଵିସ୍ତୃତେ । ହିମଵନ୍ମେରୁସହ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ ଦୋଲାନ୍ଦୋଲନମ୍ ଅଦ୍ରିଭିଃ
ସେ ନୃତ୍ୟ କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦେହ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା, ହିମାଳୟ, ମେରୁ, ସହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝୁଲା ଭଳି ଡୋଲିଲେ।
ତରଦଦ୍ରିଗୁଣାଶ୍ ଛାତା ଵଲଯନ୍ତ୍ଯା ତଯା ସ୍ରଜଃ । ପୁନẖ କଲ୍ପାନ୍ତ ଆରବ୍ଧ ଇଵ ତାଣ୍ଡଵହେଲଯା
ତିନି ଗୁଣ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ମାଳା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲା; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା ଯେ, କଳ୍ପର ଶେଷରେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ମଜାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।