ଏକପାଦାନ୍ଵିତା କ୍ଷିପ୍ରଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପାଦଶତାନ୍ଵିତା । କ୍ଷଣଂ ଚାନନ୍ତପାଦାଢ୍ଯା ନିଷ୍ପାଦାକାରିଣୀ କ୍ଷଣମ୍
ସେ ଏକ ପାଦରେ ଖୁବ ତେଜରେ ଚାଲିଯାଏ, ପୁଣି କେବେ ଶତପଦ ହୋଇଯାଏ; କେବେ ଅସଂଖ୍ୟ ପାଦରେ ଥାଏ, ଆଉ କେବେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଦ ବିନା ହୋଇଯାଏ।
କାଲରାତ୍ରିର୍ ଇଯଂ ସେତି ମଯାନୁମିତଦେହିକା । କାଲୀ ଭଗଵତୀ ସେଯମ୍ ଇତି ନିର୍ଣୀତସଞ୍ଚରା
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହିଯିଏ ସମୟର ଅନ୍ଧାର ରାତିର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହିଯିଏ ଦେବୀ କାଳୀ, ଯାଙ୍କର ଗତିକୁ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି।
ଜ୍ଵାଲାପୂର୍ଣାରଘଟ୍ଠୋଗ୍ରଖାତାଭନଯନତ୍ରଯା । ଜ୍ଵଲଦ୍ଵରେନ୍ଦ୍ରନୀଲାଦ୍ରିସାନୂପମଲଲାଟଭୂଃ
ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ଆଖି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଟ୍ଟି ଭଳି ଜଳୁଛି; ତାଙ୍କର କପାଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ନୀଳ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ସମାନ।
ଲୋକାଲୋକେନ୍ଦ୍ରନୀଲାଗ୍ରଶ୍ଵଭ୍ରଭୀମହନୁଦ୍ଵଯା । ଵାତସ୍କନ୍ଧଗୁଣପ୍ରୋତତାରାମୁକ୍ତାକଲାପିନୀ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଜହ୍ନ ଦୁନିଆର ସୀମାନ୍ତର ଅନ୍ଧାର ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଭୟଙ୍କର; ସେ ବାୟୁର ତାନା ଦ୍ୱାରା ଗୋଥିତ ତାରା ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲାଦ୍ରିତୁଲ୍ଯୋରୁତୋରଣୋଚ୍ଚେ ପ୍ରଭାସୁରେ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତକାଚଶୈଲାଭଭଗଭୀଷଣଵାଯସା
ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦ୍ୱାରମାନେ ଓ କାକ ଭୟଙ୍କର ଶିଳା ଭଳି ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥଳୀମାନେ ଥିଲେ ।
ନୃତ୍ଯଦ୍ଭୁଜଲତାପୁଷ୍ପୈର୍ ନଖଶୁଭ୍ରାଭ୍ରମଣ୍ଡଲୈଃ । ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଶତାନୀଵ ଭ୍ରମଯନ୍ତୀ ନଭସ୍ତଲେ
ତାଙ୍କର ହାତମାନେ ଫୁଲ ଲତା ଭଳି ନାଚୁଥିଲେ, ନଖ ଧଳା ମେଘ ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ସେ ଆକାଶରେ ଏମିତି ଘୂରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଶତଶଃ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଘୂରୁଛି ।
ଭ୍ରମଦ୍ଭିର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଦିକ୍ଚକ୍ରା ଭୁଜୈẖ କଲ୍ପାମ୍ବୁଦୈର୍ ଇଵ । ଵର୍ଷଦ୍ଭିḫ ପାଣିଜପ୍ରାନ୍ତତାରାଲେଖାବୃହତ୍ପ୍ରଭାଃ
ତାଙ୍କର ଘୂରୁଥିବା ହାତମାନେ ଏମିତି ବିଶାଳ ଥିଲେ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁ ମେଘ ଦିଗ୍ବଳୟକୁ ଭରିଦେଇଛି; ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରୁ ତାରା ରେଖା ଭଳି ଚଉଉଁ ଆଲୋକ ଝରୁଥିଲା ।
ନଖପୁଷ୍ପାଙ୍ଗୁଲୀଵଲ୍ଲୀଜାଲୈର୍ ଭ୍ରାନ୍ତଭୁଜଦ୍ରୁମୈଃ । କୃଷ୍ଣୈẖ କାନନିତାଶେଷଗଗନାଗ୍ରୋଗ୍ରମୂର୍ତିଭିଃ
ନଖ ଫୁଲ ଖିଳିଥିବା ଆଙ୍ଗୁଠି ମାଳା ଓ ଘୂରୁଥିବା ହାତ ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଭୀର କଳା ଅରଣ୍ୟ ଭଳି ଆକାଶର ସୀମାରେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ତିଆରି କରୁଥିଲେ ।
ତମାଲତାଲତନ୍ମୂଲମ୍ ଅଵଦଗ୍ଧଂ ମହାନଲୈଃ । ଵିଡମ୍ବଯନ୍ତୀ ଚଲିତଂ ଜଙ୍ଘାସଙ୍ଘେନ ଚୋପତା
ସେ ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛମାନଙ୍କୁ, ଯାହାର ମୂଳ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ନିଜ ଚଞ୍ଚଳ ପାଦମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଚଳିବା ସମୟରେ ଉପହାସ କରୁଥିଲେ।
ଅପ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତେ ମହାଵ୍ଯୋମ୍ନି ପାରଂ ପ୍ରାପ୍ତୈଶ୍ ଶିରୋରୁହୈଃ । କୁର୍ଵାଣେଵାତତଂ ଵାସଵନଂ ତିମିରଦନ୍ତିନଃ
ଅସୀମ ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର କେଶ ଦୂର ପାର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଯାଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ରାତିର ହାତୀ ପାଇଁ ଅନ୍ତହୀନ କଳା ଜଙ୍ଗଲ ତିଆରି ହେଉଛି।
ଉହ୍ଯନ୍ତେ ମେରଵୋ ଯେନ ତେନ ନିଶ୍ଶ୍ଵାସଵାଯୁନା । ଘନଘୁଙ୍ଘୁମଦିଗ୍ଵକ୍ତ୍ରଗଗନୋଗ୍ରାଙ୍ଗଘୋଷିଣା
ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ଜୋର ଝଂକାରରେ ମେରୁ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଉଠି ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁହଁର ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା।
ଘନମାରୁତଘୂତ୍କାରୈẖ କ୍ଷ୍ଵେଡାଗେଯଂ ପ୍ରଗାଯତା । ନିଯତାନୁନଯେନେଵ ଵଲିତାସ୍ଯାନୁଵୃତ୍ତିନା
ତିବ୍ର ପବନର ହୁଙ୍କାର ସହିତ ସେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ସଦା ବାଙ୍କା ହୋଇ ରହୁଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ସେ ନିରନ୍ତର କିଛି ଅନୁରୋଧର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି।
ତତୋ ନୃତ୍ତଵଶାଵେଶାଦ୍ ଵର୍ଧମାନଶରୀରିଣୀ । ମଯା ଦୃଷ୍ଟାଵଧାନେନ ଗଗନାଭୋଗପୂରିଣୀ
ତାପରେ ନୃତ୍ୟର ଆନନ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଥିଲା, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲି, ସେ ଆକାଶର ସମସ୍ତ ବିସ୍ତାରକୁ ପୂରି ଦେଉଥିଲେ।
ଯାଵତ୍ ତଯା ଧୃତା ଦେହେ ହେଲାଵଲନସାରଵା । ମାଲା ମଲଯକୈଲାସସହ୍ଯମନ୍ଦରମେରୁଭିଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ହଲାମେଳା ଭାବରେ ଧରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମାଳାରେ ମଲୟ, କୈଳାସ, ସହ୍ୟ, ମନ୍ଦର ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ଗୁଡ଼ିକ ଗଁଥାଯାଇଥିଲେ।
ଆସଂସ୍ ତସ୍ଯା ଯୁଗାନ୍ତାଭ୍ରମାଲିକାḫ ପଟ୍ଟପଟ୍ଟିକାଃ । ଆଦର୍ଶମଣ୍ଡଲାନ୍ଯ୍ ଅଗ୍ରେ ତ୍ରୀଣି ଲୋକାନ୍ତରାଣି ଚ
ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରର ଶେଷ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଯୁଗାନ୍ତର ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ସାମ୍ନାରେ ଦର୍ପଣର ମଣ୍ଡଳ ପରି ବୃତ୍ତ ଏବଂ ସେଥିରେ ତିନୋଟି ଲୋକ ଥିଲେ।
କର୍ଣଯୋର୍ ହିମଵନ୍ମେରୂ ରୁପ୍ଯକାଞ୍ଚନପୁତ୍ରିକେ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଘୁର୍ଘୁରୈର୍ ମାଲା ମହତୀ କଟିମେଖଲା
ତାଙ୍କର କାନରେ ରୂପା ଓ ସୁନାରେ ତିଆରି ହିମାଳୟ ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ଛୋଟ ଆକୃତିରେ ଲଗାଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କର କମରରେ ବଡ଼ ମାଳା ଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମେଖଳା ଭାବେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ସ୍ରଜẖ କୁଲାଚଲୈଶ୍ ଶୃଙ୍ଗଵନପତ୍ତନଗୁଚ୍ଛକାଃ । ତରତ୍ପୁରଵରଦ୍ଵୀପଗ୍ରାମପେଲଵପଲ୍ଲଵାଃ
ତାଙ୍କର ମାଳା ହେଉଛି ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସହରର ଗୁଛ; ନରମ ପତ୍ରମାନେ ହେଉଛି ଗ୍ରାମ, ଛୋଟ ଛୋଟ ସହର ଓ ଦ୍ୱୀପ।
ଅସ୍ଯା ଅଙ୍ଗେଷୁ ଦୃଷ୍ଟାନି ପୁରାଣି ନଗରାଣି ଚ । ଋତଵଶ୍ ଚ ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ମାସାହୋରାତ୍ରମାଲିକାଃ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗରେ ପୁରୁଣା ସହର ଓ ନଗର ଦେଖାଯାଏ; ତିନି ଋତୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ମାସ, ଦିନ ଓ ରାତିର ମାଳା ଅଛି।
ମୁକ୍ତାଲତାଦିକଂ ନଦ୍ଯẖ କାଲିନ୍ଦୀତ୍ରିପଥାଦିକାଃ । ଧର୍ମାଧର୍ମାଵ୍ ଉଭୌ କର୍ଣଭୂଷଣେ ଚାନ୍ଯକର୍ଣଯୋଃ
ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ଏହାଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗହନା ହେଉଛି ନଦୀମାନେ—ଯେପରି କାଲିନ୍ଦୀ, ତିନି ଧାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି କାନର ଗହନା ଭାବେ ଅଛି।
ସ୍ତନାସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ ତୁ ଚତ୍ଵାରସ୍ ସ୍ରଵଦ୍ଧର୍ମପଯୋଲଵାଃ । ଵେଦାସ୍ ସକଲଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଚତୁସ୍ସଂସ୍ଥାନଚୂଚୁକାଃ
ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଅସ୍ଥନୀ ଧର୍ମର ଦୁଧରେ ଭିଜିଥିଲା; ବେଦମାନେ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଚାରି ପ୍ରକାର ଅର୍ଥ ସହିତ, ସେଠାରେ ଚୁଚୁକ ଭାବେ ଥିଲେ।
ତ୍ରିଶୂଲୈḫ ପଟ୍ଟିସୈḫ ପ୍ରାସୈଶ୍ ଶରଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିମୁଦ୍ଗରୈଃ । ନିର୍ଯଦାଯୁଧଜାଲାନି ସ୍ରଗ୍ଦାମାନି ବିଭର୍ତି ସା
ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ଭାଲା, ଗଦା, ଅଣ୍ଡା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରରେ ତିଆରି ମାଳା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଦଶଵିଧା ଭୂତଜାତଯୋ ଯାସ୍ ସୁରାଦିକାଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ ଶରୀରଶାଯିନ୍ଯସ୍ ତା ଲୋମାଵଲଯସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଦେବତା ଆଦି ଚଉଦ ଧରଣର ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କେଶର ଗୋଲାକୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ନଗରଗ୍ରାମଗିରଯୋ ଦେହଶାଯିନଃ । ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ ସହ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ପୁନର୍ଜନ୍ମମୁଦେଵ ତେ
ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଥିବା ସହର, ଗାଁ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗମାତ୍ମକମ୍ ଏଵୈତଜ୍ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ଥାଵରଂ ତଦା । ନୃତ୍ଯତୀତି ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ବୋଲି ମୁଁ ବୁଝିଛି; ସେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ, ଓ ପରଲୋକରେ ସେ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ।
ନିଗୀର୍ଣଂ ଜଗଦ୍ ଅଙ୍ଗସ୍ଥଂ କୃତ୍ଵା ତୃପ୍ତିମ୍ ଉପାଗତା । ପରିନୃତ୍ଯତି ସା ମତ୍ତା ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣାହିଚାତକୀ
ସେ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଗିଳି ନିଅନ୍ତୁ, ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଚାତକ ପୁରୁଣା ସାପକୁ ଖାଇ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରେ।
ଆଦର୍ଶପ୍ରତିବିମ୍ବସ୍ଥମ୍ ଇଵାଭାତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ତସ୍ଯା ଵପୁଷି ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ଖରୂପିଣି ଖରୂପଧୃତ୍
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଦେହରେ, ଯାହା କଠିନ ଆକୃତି ଓ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ତଜ୍ଜଗନ୍ନର୍ତନଂ ଚାରୁ ତଦ୍ଦେହାଦର୍ଶସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଚିରଂ ମଯା ତଦା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅଵିନଷ୍ଟଂ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହର ଦର୍ପଣରେ ବିଶ୍ୱର ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ନୃତ୍ୟକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେଖିଲି, ସେ ଅବସ୍ଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ରହିଲା।
ଵିଵଲତ୍ତାରକାଜାଲଂ ଭ୍ରମତ୍ପର୍ଵତମଣ୍ଡଲମ୍ । ମଷକଵ୍ଯୂହଵଦ୍ ଵାତଵ୍ଯାଧୂତାମରଦାନଵମ୍
କମ୍ପିଥିବା ତାରାମାଳା, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ପାହାଡ଼ମାଳା, ଏବଂ ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଦେବତା-ଦାନବମାନେ, ସମସ୍ତେ ମଶାର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସଙ୍ଗ୍ରାମୋନ୍ମୁକ୍ତଚକ୍ରାଭଦ୍ଵୀପାର୍ଣଵଵୃତାମ୍ବରମ୍ । ହେଲାଵିଵଲନାଵର୍ତପ୍ରୌଢଶୈଲଧରାତୃଣମ୍
ଯୁଦ୍ଧର ହଲଚଲରେ ଆକାଶ ଘେରିଯାଇଛି, ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ଏବଂ ତାଳମାଳ ତରଙ୍ଗମାନେ ଖେଳିଖେଳି ଉଠୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଓ ଘାସର ତିନି ଏକସাথে ଭାରି ହେଉଛି।
ନୀଲମେଘାଂଶୁକାଵୃତ୍ତିଵାତଘୁଙ୍ଘୁମିତାମ୍ବରମ୍ । କାଷ୍ଠାଦ୍ର୍ଯସ୍ଥିପୁରାସ୍ଫୋଟପଟତ୍ପଟପଟାରଵମ୍
ଗାଢ଼ ମେଘର ଚାଦର ଆକାଶକୁ ଢାକିଅଛି, ବାତାସର ଗର୍ଜନ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜୁଛି; କାଠର ପାହାଡ଼ ଓ ସହର ଭାଙ୍ଗିଯିବାର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରୁଛି।