ଵିଜ୍ଞାନଘନ ଏଵାଯଂ କଚନାକଚନାତ୍ମକଃ । ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ କଚତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ନ କଚତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵା ସ୍ଵଯମ୍
ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଏକତା, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଏହା ନିଜେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ କିମ୍ବା ନିଜେ ଚଳେନାହିଁ।
ସଂଵିଦଂଶପରାଵୃତ୍ତିମାତ୍ରପେଲଵରୂପିଣୀ । ବନ୍ଧଦୃଙ୍ ମୋକ୍ଷଦୃକ୍ ଚେତି କ୍ଲେଶସ୍ ତତ୍ସାଧନେ କିଯାନ୍
ଚେତନା କେବଳ ଏକ ଅଂଶର ଘୁରାଣି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହିଠିକୁ କେହି ବନ୍ଧନ ଭାବେ, କେହି ମୁକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାରେ କେତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି?
ସଂଵିଦୁଦ୍ବୋଧନଂ ବନ୍ଧସ୍ ତଦନୁଦ୍ବୋଧନଂ ଶିଵମ୍ । ଅସତ୍ ସଦ୍ଵଜ୍ ଜଗଦ୍ ଭାତି ସଂଵିଦୁଦ୍ବୋଧନୋଦରମ୍
ଚେତନାର ଜାଗୃତି ହେଉଛି ବନ୍ଧନ; ଏହାର ଅଜାଗୃତି ହେଉଛି ଶାନ୍ତି। ଚେତନା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାର ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଅଜଡଂ ବୋଧନଂ ସୁପ୍ତଂ ମୋକ୍ଷ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ବନ୍ଧ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ଯଦ୍ ଇଚ୍ଛସି ତଦ୍ ଆହର
ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେତନା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଥିଲେ, ତାହାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ତାହାକୁ ବନ୍ଧନ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ବାଛ।
ନିର୍ଵାଣଵାସନମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅଜାଡ୍ଯମ୍ ଅଚ୍ଛବୋଧୈକତାନମ୍ ଅପଯନ୍ତ୍ରଣମ୍ ଅସ୍ତଶଙ୍କମ୍ । ଅଦ୍ଵୈତମ୍ ଐକ୍ଯରହିତଂ ଚ ନିରସ୍ତଶୂନ୍ଯମ୍ ଆକାଶକୋଶଵିଶଦାଶଯ ଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ନିର୍ବାଣର ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ବସ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଅଜଡ, ଜ୍ଞାନ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଏକତାରେ ଅଭିନ୍ନ, କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ, ଭୟ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ, ଏକତାର ଅଭିମାନ ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟତା ନାହିଁ, ଆକାଶ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ମନ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ରହିଛି।
ଇତି ତେ ସର୍ଵ ଆଯାତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକନିଵାସିନଃ । ଅଦୃଶ୍ଯତାମ୍ ଏଵ ଗତା ଦୀପାẖ କ୍ଷୀଣଦଶା ଇଵ
ଏଭଳି ଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ପରେ, ତେଲ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିବା ଦୀପ ପରି, ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥ ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମତାଂ ଗତେ । ଜଗଦ୍ଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତମ୍ ଅଦହନ୍ ଭାସୁରାର୍ଚିଷଃ
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସହିତ ଏକତାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଏମିତି ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜଳିଯାଏ।
ଵୈରିଞ୍ଚନଗରଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ କୃତ୍ଵା ଵିରିଞ୍ଚଵତ୍ । ତେ ଽପି ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆଜଗ୍ମୁର୍ ନିସ୍ସ୍ନେହଦଶଦୀପଵତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସହରକୁ ଜଳାଇଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ, ଯେପରି ତେଲ ନଥିବା ଦଶଟି ଦୀପ ନିଶ୍ବାସି ଯାଏ।
ତତ ଏକାର୍ଣଵାପୂରୋ ଵିରିଞ୍ଚନଗରାନ୍ତରମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଭୁଵମ୍ ଇଵ ଧ୍ଵାନ୍ତଂ ପୂରଯାମ୍ ଆସ ସୂର୍ମିମାନ୍
ତାପରେ ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭରି ଭରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହର ଚାରିପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭରିଦେଲା, ଯେପରି ରାତି ଭୂମିକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଦେଉଛି।
ଆବ୍ରହ୍ମଲୋକମ୍ ଅଭଵଜ୍ ଜଗଦ୍ ଆପୂର୍ଣମ୍ ଅର୍ଣସା । ତୁଲ୍ଯଂ ରସୈକପୂର୍ଣେନ ପକ୍ଵଦ୍ରାକ୍ଷାଫଲେନ ତତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା; ଏହା ପକ୍କା ଦ୍ରାକ୍ଷା ଫଳ ଭିତରେ ରସ ଭରିଥିବା ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭିଜିଗଲା।
ତତ ଊର୍ମିଗିରିଵ୍ରାତଵେଗୈର୍ ଆଵଲିତାଖିଲୈଃ । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାẖ କଲ୍ପଜଲଦା ଜଲ ଏଵ ଵିଲିଲ୍ଯିରେ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗର ଝଟକାରେ ସମସ୍ତ କୁହୁଡ଼ି ଛିଣ୍ଡିଗଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ମିଶିଗଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅହମ୍ ଅମ୍ବରାତ୍ । ଯାଵଦ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ଭୀମଂ ଭୂତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନଭୋଽନ୍ତରାତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଆକାଶରୁ ଦେଖିଲି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବଡ଼ ଜିନିଷ ଉଠିଆସୁଥିଲା।
କଲ୍ପାନ୍ତଜଲଦାକାରଂ କୃଷ୍ଣମ୍ ଆପୂରିତାମ୍ବରମ୍ । ଆକଲ୍ପଂ ସମ୍ଭୃତଂ ନୈଶଂ ଦେହେନେଵୋତ୍ଥିତଂ ତମଃ
ସେ ଜିନିଷଟି ଏକ କଳ୍ପାନ୍ତର କୁହୁଡ଼ି ପରି କଳା ଏବଂ ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲା, ଅନେକ କାଳ ଧରି ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଅନ୍ଧାର ରାତି ପରି ଦେହ ନେଇ ଉଠିଆସିଥିଲା।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯଲକ୍ଷାଣାଂ ତେଜ ଆଭାସୁରଂ ଦଧତ୍ । ଆଦିତ୍ଯତ୍ରଯସଙ୍କାଶୈସ୍ ସ୍ଥିରଵିଦ୍ଯୁତ୍ତ୍ରଯୋଲ୍ବଣୈଃ
ସେଥିରେ ଶତ ଶତ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲା, ତିନିଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ଏବଂ ତିନିଟି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବିଜୁଳିର ଚମକ ଥିଲା।
ନେତ୍ରୈର୍ ଆଭାସୁରମୁଖଂ ଜ୍ଵାଲାପୁଞ୍ଜାନ୍ ସମୁଦ୍ଗିରତ୍ । ପଞ୍ଚାନନଂ ଦଶଭୁଜଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଶୂଲପାଣିକମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକ ଝରିଉଥିଲା; ପଞ୍ଚଟି ମୁଣ୍ଡ, ଦଶଟି ବୁହା, ତିନୋଟି ଆଖି, ଏବଂ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିଲେ।
ଅମାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତମୁକ୍ତେ ଽପି ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵ ଵିତତାକୃତିମ୍ । ଖମ୍ ଇଵାସିଵରଶ୍ଯାମଂ ଦେହମ୍ ଆଦାଯ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା; ମେଘ ପରି କଳା ଦେହ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ।
ସ୍ଥିତମ୍ ଏକାର୍ଣଵାପୂର୍ଣାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଦ୍ ବହିର୍ ଅମ୍ବରେ । ଵ୍ଯୋମେଵ ହସ୍ତପାଦାଦିସନ୍ନିଵେଶେନ ଲକ୍ଷିତମ୍
ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବାହାରେ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ହାତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଘୋଣାନିଲପରାଵୃତ୍ତିଵିଧୁତୈକମହାର୍ଣଵମ୍ । ଗୋଵିନ୍ଦମ୍ ଇଵ ଦୋର୍ଦଣ୍ଡକ୍ଷୋଭିତକ୍ଷୀରସାଗରମ୍
ନାକରୁ ବାହାରୁଥିବା ପବନରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ପାତ ହେଉଥିଲା; ଯେପରି ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଉତ୍ପାତ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି।
କଲ୍ପାର୍ଣଵଜଲାପୂରଂ ପୁଂସ୍ତ୍ଵେନେଵ ସମୁତ୍ଥିତମ୍ । ମୂର୍ତିଯୁକ୍ତମ୍ ଅହଙ୍କାରମ୍ ଅକାରଣକମ୍ ଆଗତମ୍
ସମୟ ସାଗରର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁରୁଷତ୍ୱର ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଆକାର ସହିତ, କାରଣ ବିନା ଏହି ଅହଂକାର ଆସିଗଲା।
କୁଲାଚଲବୃହଦ୍ଵୃନ୍ଦମ୍ ଇଵୋଡ୍ଡଯନଡମ୍ବରୈଃ । ପକ୍ଷୌଘୈର୍ ଉତ୍ଥିତଂ ଵ୍ଯୋମ ସମସ୍ତମ୍ ଅଭିପୂରଯତ୍
ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଦଳ ଯେପରି, ଉଡ଼ୁଥିବା ପାଖାର ଶବ୍ଦରେ, ଏହା ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲା।
ତତସ୍ ତ୍ରିଶୂଲନଯନୈର୍ ମଯା ରୁଦ୍ରୋ ଽଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସୌ । ଦୂରାଦ୍ ଏଵ ପରିଜ୍ଞାଯ ପରମେଶୋ ନମସ୍କୃତଃ
ତାପରେ, ତିନୋଟି ଆଖି ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଖି, ଦୂରରୁ ଚିହ୍ନିଲି: 'ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ର', ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲି।
କିଂ ସ ତାଦୃଗ୍ଵିଧୋ ରୁଦ୍ରẖ କିଂ କୃଷ୍ଣẖ କିଂ ମହାକୃତିଃ । କିଂ ପଞ୍ଚଵଦନẖ କସ୍ମାଦ୍ ଦଶବାହୁẖ କ୍ଵ ତିଷ୍ଠତି
ଏହିପରି ଆକାର ରୁଦ୍ରଙ୍କର କି? ସେ କଳା କି? ସେ ବଡ଼ ଦେହର କି? କାହିଁକି ପାଞ୍ଚଟି ମୁହଁ, କାହିଁକି ଦଶଟି ବାହୁ, ସେ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି?
କିଂ ତ୍ରିନେତ୍ରẖ କିମ୍ ଉଗ୍ରାତ୍ମା କିମ୍ ଏକẖ କିଂପ୍ରଯୋଜନଃ । କେନେରିତẖ କିମ୍ ଅକରୋତ୍ କ୍ଵାଯାସୀଦ୍ ଵଦ ମେ ମୁନେ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କିଏ? କିଏ ଭୟଙ୍କର ମନୋଭାବର? କିଏ ଏକମାତ୍ର? ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ, ସେ କଣ କଲେ, ସେ କେଉଁଠି ଥିଲେ? ମୁନି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରୁଦ୍ରନାମାସାଵ୍ ଅହଙ୍କାରସ୍ ତଥୋତ୍ଥିତଃ । ଵିଷମୈକାଭିମାନାତ୍ମା ମୂର୍ତିର୍ ଅସ୍ଯାମଲଂ ନଭଃ
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ରୁଦ୍ର ନାମରେ ଯିଏ ପରିଚିତ, ସେହି ଅହଂକାର ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଏକତାର ଗର୍ବ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ନିର୍ମଳ ଆକାଶ।
ଵ୍ଯୋମାକୃତିସ୍ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ଯୋମଵର୍ଣାମଲୋ ମହାନ୍ । ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମମାତ୍ରସାରତ୍ଵାଦ୍ ଆକାଶାତ୍ମା ସ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ଭଗବାନ ଆକାଶ ଆକୃତିର, ଆକାଶ ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ନିର୍ମଳ। ଚେତନାର ଆକାଶ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ସାର, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ଆକାଶର ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମଭୂତତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵଗତ୍ଵାନ୍ ମହାକୃତିଃ । ଯାନି ତସ୍ଯାନୁଷକ୍ତାନି ପଞ୍ଚଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବଡ଼। ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖୁଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛି।
ତାନି ତସ୍ଯ ମୁଖାନ୍ଯ୍ ଆହୁସ୍ ତପଦ୍ରୂପାଣି ସର୍ଵତଃ । କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵିଷଯାସ୍ ତେ ହି ତସ୍ଯ ଭୁଜା ଦଶ
ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତପସ୍ୱୀ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ; କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ଦଶଟି ବାହୁ ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ସର୍ଵଭୂତଭରୈସ୍ ସାର୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମ୍ ଏଯୁଷା । ଯଦାସୌ ସମ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ ତଦାସୌ ମୂର୍ତିମ୍ ଆଗତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାର ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦିଅଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସ ଚାକାଶୈକରୂପାତ୍ମା ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ହି ସାକୃତିଃ । ତଥା ଦୃଶ୍ଯତ ଏଵାସୌ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରଂ ନ ମୂର୍ତିମାନ୍
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଆକାଶ ଭଳି, ସେଠି ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ନାହିଁ; ସେ କେବଳ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ମାତ୍ର ଭ୍ରମ, ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଦେହ ନାହିଁ।
ଚିଦାକାଶଗତେ ସ୍ଫାରେ ଭୂତାକାଶେ ସ ତିଷ୍ଠତି । ଦେହେ ଚ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନିତ୍ଯଂ ଵାଯୁର୍ ଇଵେଶ୍ଵରଃ
ଚେତନା ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତତାରେ ଥିବା ସେ, ଭୂତ ଆକାଶରେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ସଦା ବାୟୁ ଭଳି ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।