ବ୍ରହ୍ମଲୋକଜନଂ ସର୍ଵମ୍ ଅହଂ ତାମ୍ ଅପି ଵାସନାମ୍ । ନାପଶ୍ଯଂ ସ୍ଵପ୍ନନଗରଂ ବୁଧ୍ଯମାନ ଇଵାଗ୍ରଗମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକର ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ଏବଂ ସେହି ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଦେଖିନଥିଲି; ଏହା ଏମିତି ଲାଗିଥିଲା, ଯେଉଁପରି ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନ ନଗରରୁ ଜାଗିଉଛି।
ଅରଣ୍ଯଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵାସୀତ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନଗରଂ ତଦା । କଠିନାକାଣ୍ଡଵିଧ୍ଵସ୍ତଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଇଵ ପତ୍ତନମ୍
ସେ ଦିନେ ବ୍ରହ୍ମାର ନଗରଟି ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା; ଏହା ଏମିତି ଭାଗ୍ନ ଓ ନିର୍ଜନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁପରି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଭାଗ୍ନ ପୁରୀ।
ସର୍ଵ ଏଵ ଗତାẖ କ୍ଵାପି ତେ ତଥା ତାଦୃଶାସ୍ ତଦା । ଋଷଯୋ ମୁନଯୋ ଵେଦା ଦେଵା ଵିଦ୍ଯାଧରାଦଯଃ
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଋଷି, ମୁନି, ବେଦ, ଦେବତା, ଓ ବିଦ୍ୟାଧର ଆଦି ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସବୁ ଏମିତି ହେଇଗଲେ।
ଜ୍ଞାତଂ ତତୋ ଽଵଧାନେନ ମଯା ନଭସି ତିଷ୍ଠତା । ଯାଵନ୍ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆପନ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଵତ୍ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ତାପରେ, ମୁଁ ଆକାଶରେ ଦ୍ରଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଦଉଁଥିବାବେଳେ ବୁଝିପାରିଲି, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଵାସନାଯାଂ ଵିଲୀନାଯାମ୍ ଅଦର୍ଶନମ୍ ଉପାଗତାଃ । ସ୍ଵପ୍ନଲୋକାଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧାନାମ୍ ଇଵ ସ୍ଵଂ ରୂପମ୍ ଆଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତର ଗୁପ୍ତ ଆଶା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସ୍ୱପ୍ନ ଜଗତ ଦୃଶ୍ୟ ହେବା ବନ୍ଦ କରେ, ଜଣେ ଜାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଫେରିଯିବା ପରି।
ଆକାଶାତ୍ମୈଵ ଦେହୋ ଽଯଂ ଭାତି ଵାସନଯା ସ୍ଫୁଟଃ । ତଦଭାଵାତ୍ ତୁ ନାଭାତି ସ୍ଵପ୍ନୋ ବୋଧଵତୋ ଯଥା
ଏହି ଦେହ ଯେଉଁଠି ଆକାଶ ତାହାର ମୂଳ, ଚିତ୍ତର ଆଶା ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଆଶା ନଥିଲେ, ଦେହ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଏହା ଏହିପରି, ଜଣେ ଜାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତୋ ଦେହୋ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ଽଵଲୋକ୍ଯତେ । ବୋଧେ ତଦ୍ଵାସନାଶାନ୍ତୌ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଦେହ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିବା ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଚିତ୍ତର ଆଶା ଶାନ୍ତ ହେଲେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ତଥୈଵାଯଂ ଵାସନାଯାḫ ପରିକ୍ଷଯେ । ନୈଵାତିଵାହିକୋ ନୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଽତ୍ରାଧିଭୌତିକଃ
ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଚିତ୍ତର ଆଶା ଶେଷ ହେଲେ, ଏଠାରେ ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ, ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେହ କିଛି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ନାନୁଭଵ ଏଷୋ ଽତ୍ର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତẖ କେନ ଖଣ୍ଡ୍ଯତେ । ଆବାଲମ୍ ଏତତ୍ ସଂସିଦ୍ଧମ୍ ଅନୁଭୂତଂ ଶ୍ରୁତଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସ୍ୱପ୍ନ ଅନୁଭବର ଏହି ଉଦାହରଣକୁ କିଏ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବ? ଶିଶୁକାଳରୁ ଏହା ଭଲଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ, ଶୁଣିବା, ଓ ସ୍ମରଣରେ ଆସିଛି।
ଅପହ୍ନଵେଚ୍ ଚ ଵା ଯୋ ଽପି ସ୍ଵମ୍ ଏଵାନୁଭଵଂ ଶଠଃ । ସ ତ୍ଯାଜ୍ଯẖ କୋ ହ୍ଯ୍ ଅଲୀକେନ ସୁପ୍ତମ୍ ଉଦ୍ବୋଧଯେତ୍ କିଲ
ଯଦି କିଏ ଚତୁର୍ ଭାବେ ନିଜର ଅନୁଭବକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, ତାହାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ମିଥ୍ୟା ଭାବରେ ଶୁଅଥିବାକୁ କିଏ ଜାଗାଇପାରିବ?
ଦେହକାରଣକସ୍ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଦେହାଭାଵେ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ଇତି ଚେତ୍ ତଦ୍ ଅଦେହାନାଂ ପରଲୋକୋ ଽପି ନାସ୍ତି ଵଃ
ଯଦି ଆପଣ କହିବେ ଯେ ଦେହ ହେଉଛି ସ୍ୱପ୍ନର କାରଣ, ଦେହ ନଥିଲେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଏନି, ତେବେ ଦେହ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପରଲୋକ ମଧ୍ୟ ନଥିବା ହେବ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚେତ୍ ତଚ୍ ଛରୀରକସଙ୍କ୍ଷଯେ । ନାଭଵିଷ୍ଯଦ୍ ଅଯଂ ସର୍ଗସ୍ ସ ଚାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ସର୍ଵଦା
ଯଦି ଏହା ଠିକ୍ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିପାରିବା ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି ସଦା ଅଛି।
ଅଵଯଵଵିଭାଗାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଵଶ୍ଯଂଭାଵିନି କ୍ଷଯେ । ନ କଦାଚିଦ୍ ଅନିତ୍ଥଂ ତଜ୍ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସଂସ୍ଥିତମ୍
ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଦେହର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ କେବେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ରହିନଥାଏ, ଏବଂ ଏହା କେବେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ କଦାଚିଜ୍ ଜଗନ୍ନାଶେ ଦେହାଦ୍ ଭୂତଗଣାଦ୍ ଇଯମ୍ । ମଦଶକ୍ତିର୍ ଇଵ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଉଦେତୀତ୍ଯ୍ ଅସି ଵକ୍ଷି ଚେତ୍
ଯଦି ତୁମେ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସଂସାର ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେହ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତ ଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ମଦର ଶକ୍ତି ପରି—
ତତ୍ ପୁରାଣେତିହାସାନାଂ ସର୍ଵସଙ୍କ୍ଷଯଵାଦିନାମ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ଵେଦାନାଂ ଵୈଯର୍ଥ୍ଯମ୍ ଉପଜାଯତେ
ତେବେ ପୁରାଣ ଓ ଏତିହାସ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂସାର ନଷ୍ଟ ହେବା ବିଷୟରେ କହିଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର, ସ୍ମୃତି ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯିବ।
ଅପ୍ରମାଣତଯୈତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅର୍ଥେ ତେଷାଂ ମହାମତେ । ଅନ୍ଯତ୍ରାପି ପ୍ରମାଣତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯାଦାଵ୍ ଅପି କିଂ ଭଵେତ୍
ଏହି ବିଷୟରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡିକର ମୂଲ୍ୟ ନଥିଲେ, ମହାବୁଧିମାନ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ବିଶ୍ୱାସ୍ୟତା କିପରି ଥିବ?
ନ ଚୈତଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଲୋକେ ଜଗଦୁଚ୍ଛେଦକାରଣାତ୍ । ଅନ୍ଯଚ୍ ଚାସ୍ତାମ୍ ଏତଦ୍ ଅଙ୍ଗ ମମେଦମ୍ ଅପରଂ ଶୃଣୁ
ଏହି ପ୍ରକାର ଯେ, ଏହି କାରଣରୁ ସମଗ୍ର ସଂସାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏହା କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଯାହା ହେଉ, ବନ୍ଧୁ, ଏହି ଅନ୍ୟ ଦିଗଟିଏ ମୋ ପଖରେ ଅଛି, ସେଥିରେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ ।
ମଦଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନି ଜ୍ଞାନେ ଦୃଷ୍ଟା ଦେଶାନ୍ତରେଷୁ ଯା । ପ୍ରମୃତାନାଂ ପିଶାଚାଦିଦେହତା ସା ନ ସିଧ୍ଯତି
ମନେ ଯେପରି ମଦର ଶକ୍ତି ଦୂର ଦେଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜ୍ଞାନ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଆଦି ଦେହ ହେବାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଘଟେ ନାହିଁ ।
ଅଥ ସାପି ମୁଧାଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଯାଵଦ୍ଦେହଂ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ଇତି ଚେତ୍ ତନ୍ ମୁଧାନାମ ସତ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି ତୁମେ କହ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେହ ଦେଖାଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମ ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ଏହି ଭାବନା ମୂର୍ଖମାନଙ୍କର ସଠିକ୍ ଧାରଣା ବୋଲି ଧର ।
ଏଵଂ ଚେତ୍ ତତ୍ ପରେ ଲୋକେ ସତ୍ ସ୍ଵର୍ଗନରକାଦିକମ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଷାପି ନ ସଂଵିତ୍ କିଂ ସତ୍ଯତାମ୍ ଉପଗଚ୍ଛତି
ଏହିପରି ଯଦି ଭାବିବା, ତେବେ ପରଲୋକରେ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ-ନରକ ଆଦି ଅଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ସେହି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ତେବେ ସେ କିପରି ସତ୍ୟ ଭାବିବାକୁ ପାରିବ?
ପିଶାଚପ୍ରତିଭା ସତ୍ଯା ମଦଜ୍ଞପ୍ତିମତୋ ଯଦି । ପ୍ରତିଭାସ୍ଯ ନ ସତ୍ଯା ସ୍ଯାତ୍ ପରଲୋକାତ୍ମିକା କଥମ୍
ଯଦି ମଦରେ ମତ ମନେ ଭୂତକୁ ଦେଖିବା ସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପରଲୋକର ଅନୁଭୂତି କାହିଁକି ସତ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ?
ପିଶାଚୋ ଽସ୍ତୀତି ଚେତ୍ ସଂଵିତ୍ ସତ୍ଯାର୍ଥା ତେନ ସଂଵିଦଃ । ମୃତସ୍ଯାସ୍ତି ପରୋ ଲୋକ ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯାẖ କିଂ ନ ସତ୍ଯତା
ଯଦି ତୁମେ କହ, 'ଭୂତ ଅଛି', ତେବେ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ମନ ପାଇଁ ସତ୍ୟ। ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବନା, ସେଠାରେ ସତ୍ୟତା କାହିଁକି ନାହିଁ?
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଦେହାତ୍ ପୈଶାଚୀ ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଅସ୍ତି ଚେତ୍ । ପରଲୋକାର୍ଥସଂଵିତ୍ତିẖ କଥଂ ନାସ୍ତି ସକାରଣା
ଯଦି ଦେହରୁ ଅଚାନକ ଭୂତର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ତେବେ ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ କାରଣ ଅଛି, ସେହି ପରଲୋକ ଜ୍ଞାନ କାହିଁକି ନାହିଁ ହେବ?
ଯାନ୍ତର୍ ଵେତ୍ତି ଯଥା ସଂଵିତ୍ ସା ତଥାନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଅସ୍ତୁ ସତ୍ଯମ୍ ଅସତ୍ଯଂ ଵା ସିଦ୍ଧମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତିତଃ
ଭିତରରେ ଯେଉଁପରି ମନ ଜାଣେ, ସେପରି ସେ ଅନୁଭବ କରେ। ସେଠି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ, ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
ମୃତସ୍ଯାସ୍ତି ପରୋ ଲୋକୋ ଵିଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ମଯୀ ଭଵେତ୍ । ସତି ଚାସତି ଦେହେ ଽସ୍ମିଂସ୍ ତେନ କିଂ ସଦ୍ ଅସଚ୍ ଚ କିମ୍
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆଉ ଜଣେ ଲୋକ ଅଛି—ଏହିଭଳି ଧାରଣା ମନର ଗୁଣ। ଦେହ ରହିଲେ କିମ୍ବା ନ ରହିଲେ, ସତ୍ୟ କ'ଣ ଓ ଅସତ୍ୟ କ'ଣ?
ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵଭାଵḫ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ ଵେତ୍ତି ସଂଵିଦମ୍ । ଵାସନାକାରଣଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସମ୍ପଶ୍ଯତି ଭ୍ରମମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱଭାବ ଆଗରୁ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣେ; ପରେ, ଅନୁଭୂତିର କାରଣ ଭାବେ ଅଭିନିବେଶକୁ ଚିହ୍ନି, ଭ୍ରମକୁ ଦେଖେ।
ତତ୍କ୍ଷଯାଚ୍ ଛମମ୍ ଆଯାତି ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଦୃଗାମଯଃ । ତତ୍ସତ୍ତାଯାମ୍ ଉଦେତୀଯଂ ସଂସୃତ୍ଯାଖ୍ଯା ପିଶାଚିକା
ଏହା ଶେଷ ହେଲେ ଶାନ୍ତି ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖୁଥିବା, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖିବା ଏକାତ୍ମ ହୁଏ। ଏହା ରହିଲେ, ଏହି ଭ୍ରମରୂପ ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ।
ଉପଲମ୍ଭ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଆଦୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାସନା ତତଃ । ତଚ୍ଛାନ୍ତିଂ ଵିଦ୍ଧି ନିର୍ଵାଣଂ ତତ୍ସତ୍ତାଂ ସଂସୃତିଭ୍ରମମ୍
ପ୍ରଥମେ ଅନୁଭୂତି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମର ଅଭିନିବେଶ ଆସେ। ଏହାର ଶାନ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ, ଏହା ରହିଲେ ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମ ଚାଲିଥାଏ।
ଉତ୍ପନ୍ନୈଵ ନ ସାନାଦୌ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍ । ଉତ୍ପନ୍ନାପି ଚ ଵା ଯାସୌ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପରମ୍ ଏଵ ସତ୍
ଅରମ୍ଭ ନଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମରେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ସେଠାରେ କୌଣସି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ। ଯଦି କିଛି ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ସେହିଥିରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହିଠାରେ ସତ୍ୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଏତାଵଦ୍ ଯତ୍ ପରିଜ୍ଞାନଂ ତନ୍ ନିର୍ଵାଣଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ । ଯଦ୍ ଅତ୍ରୈଵାପରିଜ୍ଞାନଂ ତଂ ବନ୍ଧଂ ଵିଦ୍ଧି ରାଘଵ
ଯେତେଦୂର ନିର୍ବିକଳ୍ପ ବୁଝିବା ହୁଏ, ତାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅବୁଝିବା ରହିଯାଏ, ରାଘବ, ସେହିଠିକୁ ବନ୍ଧନ ବୋଲି ଜାଣ।