ନିର୍ଵାସନଶ୍ ଶାନ୍ତମନା ମୌନୀ ଵିଗତଚାପଲଃ । ସର୍ଵଂ କୁରୁ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ କୁରୁ ଵା ମାତ୍ର କିଂ ଗ୍ରହଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମନରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକାର, ମୌନ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ଅଛି—ସେଠାରେ ଯେଉଁ କାମ ଆସେ, ସେହିପରି କର; କିମ୍ବା କିଛି ମଧ୍ୟ ନ କର। ଏଠି କଣସି ଧରିବା ଅଛି କି?
ଅନାଦିନିତ୍ଯାନୁଭଵୋ ଯ ଏକସ୍ ସ ଏଵ ଦୃଶ୍ଯଂ ନ ତୁ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ । ସତ୍ଯାନୁଭୂତେର୍ ଅନୁଭୂତଯୋ ଯାସ୍ ସୁଵିସ୍ତୃତା ଦୃଶ୍ଯମହାଦୃଶସ୍ ତାଃ
ଯେଉଁ ଅନୁଭବ ଆଦିହୀନ ଓ ଚିରକାଳୀନ, ସେଠି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସବୁ କିଛି ଏକେ; ଏଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତିର ଯେଉଁ ଅନେକ ଅନୁଭବ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ବିଶାଳ ଦୃଶ୍ୟର ମହାନ ଦୃଷ୍ଟି।
ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଜଗଦ୍ବୁଦ୍ଧିର୍ ନ ଶୂନ୍ଯା ନାପି ସନ୍ମଯୀ । ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି କିମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅସୌ କିଲ
ବନ୍ଧନ, ମୁକ୍ତି, ଜଗତ୍ ଓ ବୁଦ୍ଧି—ଏଗୁଡ଼ିକ ନ ଶୂନ୍ୟ, ନ ମଧ୍ୟ ସତ୍ତାର ତିଆରି। ଏମାନେ ନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଅନ୍ତି, ନ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି—ଏମାନେ କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ମୌଳିକ।
ଉପଦିଷ୍ଟମ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧମ୍ ଅଲଂ ମଯା । ଭୂଯẖ କଥଯ ତୃପ୍ତିର୍ ହି ଶୃଣ୍ଵତୋ ନାସ୍ତି ମେ ଽମୃତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଛି। ଦୟାକରି ଆଉ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହି ଅମୃତ ଶୁଣିବାରେ ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା।
ସର୍ଗାଦିସମ୍ଭ୍ରମଦୃଶଶ୍ ଶୂନ୍ଯତାଦିଦୃଶସ୍ ତଥା । ନ କାଶ୍ଚନ ଵିଭୋ ସତ୍ଯା ଅସତ୍ଯା ନ ଚ କାଶ୍ଚନ
ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହା ସହିତ ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକ, ଏମାନେ କୌଣସିଠାରେ ସଠିକ୍ ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ କୌଣସିଠାରେ ସଠିକ୍ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତେ ତୁ ଯତ୍ ସତ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ଅହମ୍ । ତଥାପି ଭୂଯୋ ବୋଧାଯ ସର୍ଗାନୁଭଵ ଉଚ୍ଯତାମ୍
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯେଉଁ କିଛି ସତ୍ୟ ଅଛି, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି। ତଥାପି, ଆଉ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଭବକୁ ପୁଣିଥରେ କୁହାଯାଉ।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ସର୍ଵଂ ସର୍ଵପ୍ରକାରାଢ୍ଯଂ ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦିମତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖାଯାଉଛି—ଏହି ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଜଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ସହିତ—
ତସ୍ଯ ନାଶେ ମହାନାଶେ ମହାପ୍ରଲଯନାମନି । ବ୍ରହ୍ମୋପେନ୍ଦ୍ରମରୁଦ୍ରୁଦ୍ରମହେନ୍ଦ୍ରପରିଣାମିନି
ଏହାର ବିଲୟ, ଯାହାକୁ ମହାପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ମରୁତ, ରୁଦ୍ର ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଲିନ ହୋଇଯାନ୍ତି—
ଶିଷ୍ଯତେ ଶାନ୍ତମ୍ ଅତ୍ଯଚ୍ଛଂ କିମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଜମ୍ ଅନାଦିମତ୍ । ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେ କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଵଗମ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଏକ ଶାନ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଆଦିହୀନ କିଛି ଅଛି, ଯାହାଠାରୁ ଶବ୍ଦ ଫେରିଯାଆନ୍ତି; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କଣ ଜଣାଯିପାରିବ?
ସର୍ଷପାପେକ୍ଷଯା ମେରୁର୍ ଯଥାତିଵିତତାକୃତିଃ । ତଥାକାଶମ୍ ଅପି ସ୍ଥୂଲଂ ଶୂନ୍ଯଂ ସଦ୍ ଯଦପେକ୍ଷଯା
ଯେପରି ଗୋଟିଏ ସୋରିଷ ଦାଣା ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ମେରୁ ପର୍ବତ ବହୁତ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସତ୍ୟ ଉପରେ ତୁଳନା କଲେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ମୋଟା ଏବଂ ଖାଲି ଲାଗେ।
ଅମାନେ ଽକଲିତେ ସୋମ୍ଯେ ଽକାଲେ ଽପରିଣତେ ଚିରମ୍ । ଶାନ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ ପରେ ଵ୍ଯୋମନ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯେ ହ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵାତ୍ମନି
ଯେଉଁଠାରେ ମାପ ନାହିଁ, ଭାଗ ନାହିଁ, ମୃଦୁ, ସମୟହୀନ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଏବଂ ସଦା ଶାନ୍ତିମୟ ଅଛି—ସେହି ପରମ ଆକାଶ, ଅନୁଭୂତିର ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ।
ଅସଙ୍କଲ୍ପୋ ମହାଶାନ୍ତୋ ଦିକ୍କାଲୈର୍ ଅମିତାକୃତିଃ । ଅନ୍ତର୍ ମହାଂଶ୍ ଚିଦାକାଶୋ ଵେତ୍ତୀଵ ପରମାଣୁତାମ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ମହାଶାନ୍ତି ରହିଛି, ଦିଗ୍ବା ଦିନ-ବେଳାରେ ଅସୀମ ଆକୃତି ଅଛି; ମନର ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁକୁ ଜାଣିପାରିବା ପରି ଲାଗେ।
ଅସତ୍ଯାମ୍ ଏଵ ତାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଭାଵଯନ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵତ୍ ସ୍ଵତଃ । ତତସ୍ ସ ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦାର୍ଥାଂ ଵେତ୍ତି ଚିଦ୍ରୂପତାଂ ତତାମ୍
ସେ ମନରେ ଏହି ଅସତ୍ୟକୁ ସ୍ଵପ୍ନ ଭଳି ଭାବିଲେ, ପରେ ସେ 'ବ୍ରହ୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପକୁ, ବୁଝିପାରେ।
ଵିଦ୍ଭାଵୋ ଽନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚିଦଣୁତାଂ ନିଜାମ୍ । ତାମ୍ ଏଵ ପଶ୍ଯତୀଵାଥ ତତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତରେ ନିଜର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅନୁଭୂତିକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ସେ ଏହି ଚେତନାକୁ ଦେଖୁଥିବା ପରି ଲାଗେ, ଏବଂ ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ ଦର୍ଶକ ଭଳି ରହନ୍ତି।
ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ମୃତିଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏକ ଏଵାତ୍ମନାତ୍ମନଃ । ମୃତ ଏଵ ମୃତେର୍ ଦ୍ରଷ୍ଟା ତଥା ଚିଦଣୁର୍ ଆତ୍ମନି
ଯେପରି ସ୍ଵପ୍ନରେ ଜଣେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖେ—ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ଓ ଦେଖୁଥିବା ଦୁହେଁ ନିଜେ—ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚେତନା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନୁଭବ କରେ।
ତତଶ୍ ଚିଦ୍ଭାଵ ଏଷୋ ଽନ୍ତର୍ ଏକ ଏଵ ଦ୍ଵିତାମ୍ ଇଵ । ପଶ୍ଯନ୍ ଖରୂପ ଏଵାସ୍ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନା ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଦେଖୁଥିବା ସ୍ୱରୂପରେ ଏହା ଖାଲି ଆକାଶ ପରି ଅଟୁଟ ରହେ, ଦର୍ଶକ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରତିତି ହୁଏ।
ଚିଦ୍ଭାଵଶ୍ ଶୂନ୍ଯ ଏଵାତିନିରାକାରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଣୁଂ ତନୁମ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଇଵୋଦେତି ଦ୍ରଷ୍ଟେଵ ଚ ତଦା ଦ୍ଵିତା
ଚେତନା ଯଦିଓ ସତ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରାକାର, ତଥାପି ସେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୃଷ୍ଟା ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଦୁଇଟି ଭାଗକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ପ୍ରକାଶମ୍ ଅଣୁମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯଂସ୍ ତଦନୁଭାଵତଃ । ଉଚ୍ଛୂନତାଂ ଚେତଯତେ ବୀଜମ୍ ଅଙ୍କୁରତାମ୍ ଇଵ
ସେ ନିଜକୁ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ଦେଖି, ସେହି ଅନୁଭୂତିର ଶକ୍ତିରେ ନିଜର ବିସ୍ତାରକୁ ଅନୁଭବ କରେ—ଯେପରି ଏକ ମାନ୍ୟ ଅଂକୁର ହେଉଛି।
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦ୍ରଵ୍ଯଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନଦୃଗ୍ଦୃଶଃ । ଅର୍ଥାନ୍ତରସ୍ଵଭାଵେନ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନୁଦିତାଭିଧାଃ
ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟା, ଦର୍ଶନ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ—ଏହି ସବୁ ନିଜ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅପ୍ରକାଶିତ ନାମ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଚିଦଣୁର୍ ଯତ୍ର ଭାତୋ ଽସୌ ଦେଶୋ ମିତିମ୍ ଉପାଗତଃ । ଯଦା ଭାତସ୍ ତଦା କାଲୋ ଯଦ୍ ଭାନଂ ସା କ୍ରିଯା ସ୍ମୃତା
ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚେତନା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେଠିକୁ 'ଦେଶ' ବୋଲାଯାଏ; ଯେବେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେହି ସମୟକୁ 'କାଳ' କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ 'କ୍ରିୟା' ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ଉପଲବ୍ଧଂ ଵିଦୁର୍ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୃତାତ୍ରୋପଲବ୍ଧୃତା । ଆଲୋକନଂ ଦର୍ଶନତା ଦୃଗ୍ ଆଲୋକନକାରଣମ୍
ଜଣେ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁଟି ଜଣାଯାଏ ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଦେଖିବା ହେଉଛି ଦୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉପକରଣ।
ଏଵମ୍ ଉଚ୍ଛୂନତା ଭାତି ମିତାନନ୍ତାଥ ଵା କ୍ରମାତ୍ । ଅସତ୍ଯୈଵ ନଭସ୍ଯ୍ ଏଵ ନଭୋରୂପୈଵ ନିଷ୍ପ୍ରମା
ଏଭଳି ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟର ଦେଖାଯିବା, ସୀମିତ କିମ୍ବା ଅସୀମ ଭାବରେ ପଦକ୍ରମେ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଅସତ୍ୟ, ଆକାଶରେ ରୂପ ଦେଖାଯିବା ପରି, ଯାହାର କୌଣସି ସତ୍ୟ ଆଧାର ନାହିଁ।
ଚିଦଣୋର୍ ଭାସନଂ ଭାତଂ ତତ୍ପ୍ରଦେଶେନ ଦେହଗମ୍ । ଯେନ ପଶ୍ଯତି ତଚ୍ ଚକ୍ଷୁସ୍ ତଚ୍ ଛ୍ରୋତ୍ରଂ ଯେନ ଚ ଶ୍ରୁତିଃ
ଚେତନାର ଅଣୁର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତାହାର ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି କାନ।
ଯେନ ଜିଘ୍ରତି ତଦ୍ ଘ୍ରାଣଂ ଯେନ ସ୍ପୃଶତି ଚର୍ମ ତତ୍ । ରସ୍ଯତେ ଯେନ ସା ଜିହ୍ଵା ସଙ୍ଗ୍ରହୋ ଽକ୍ଷଦୃଶାମ୍ ଇତି
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଘ୍ରାଣ କରାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ନାକ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ଚର୍ମ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରସ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେହି ହେଉଛି ଜିହ୍ବା; ଏହି ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସଂଗ୍ରହ।
ଚିଦଣୁପ୍ରତିଭାସେ ଽନ୍ତḫ ପ୍ରଥମଂ ନାମଵର୍ଜିତମ୍ । ତନ୍ମାତ୍ରଵୃନ୍ଦମ୍ ଏତେଷାମ୍ ଏତଦାକାଶରୂପି ତତ୍
ମନର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚେତନା ଭିତରେ ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁ ଆଭା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ନାମ ନାହିଁ। ଏହି ଅନାମ ଆଭା ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ଆକାଶ ଭଳି।
ଚିଦଣୁପ୍ରତିଭାକାଶପିଣ୍ଡ ଏକଘନସ୍ଥିତିଃ । ଅନୁସନ୍ଧାନଵିଵଶଶ୍ ଚେତତୀନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଚକମ୍
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚେତନା ଆକାଶ ଭଳି ଏକ ଗୋଳାକାର ଆକୃତିରେ ଅଭିନ୍ନ ଭାବେ ରହିଥାଏ। ଏହି ଅଭିନ୍ନତା ଅନ୍ୱେଷଣର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଏଵଂ ଚିଦନୁସନ୍ଧାନଂ ଦୃଶ୍ଯପୋଷମ୍ ଉପୈତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ଜ୍ଞାନମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ଏଭଳି ଚେତନା ଉପରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟମାନ ଜଗତକୁ ପ୍ରଚୁର ପୋଷଣ ମିଳେ। ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ତତୋ ମନସ୍ତଯା ରୂଢମ୍ ଅହଙ୍କାରପଦଂ ଗତମ୍ । ଦେଶକାଲପରିଚ୍ଛେଦ ଇତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗୀକୃତ ଆତ୍ମନା
ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ଏହା ଆତ୍ମାକୁ ଅହଂକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟର ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଚିଦଣୋର୍ ଅସ୍ଯ ଭାଵସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରଂ ଯତ୍ର ଵେଦନମ୍ । ସ ତତ୍ରୋତ୍ତରକାଲେନ ପୂର୍ଵାଭିଖ୍ଯାଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଚେତନାର ମୂଳ ଭାବର ସଜାଗ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେଠାରେ ପରେ ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନାମରେ ଡାକାଯିବ।
ଅନ୍ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏକଦେଶେ ଽସାଵ୍ ଊର୍ଧ୍ଵାଭିଖ୍ଯାଂ କରିଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ଦିଗଭିଧାନାଦି କଲ୍ପଯିଷ୍ଯତି ସ କ୍ରମାତ୍
ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ନାମ ଦେଇବ; ଏଭଳି କ୍ରମେ, ଦିଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିବ।