ବ୍ରହ୍ମା ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରାତ୍ମା ନିରାକୃତିର୍ ଇଦଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଜାତୋ ମେ ନିଶ୍ଚଯẖ କଥଯେତରତ୍
ବ୍ରହ୍ମ ମାନେ କେବଳ ଚିନ୍ତାର ରୂପ, ନିରାକାର ଓ ଏହି ସଂସାର ଏଭଳି ଅଟୁଟ ରହିଛି । ମୋର ପ୍ରତିତି ଏହି ଯେ, ‘ସଂସାର’ ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଟି କେବଳ ଏହି ଚିନ୍ତା ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ଆଦୌ ତାଵଦ୍ ଇଦଂ ନାସନ୍ ନ ସଦ୍ ଆସ୍ତେ ନିରାମଯମ୍ । ଚିନ୍ମାତ୍ରପରମାକାଶମ୍ ଆଶାକୋଶୈକପୂରକମ୍
ଆରମ୍ଭରେ ଏହି କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ, କିଛି ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ—କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ଚେତନାର ଆକାଶ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ଭାବନାର ଅପାର ବିସ୍ତାର ଭରିଥିଲା ।
ତତ୍ ସ୍ଵାମ୍ ଆକାଶତାଂ ଚୈତଚ୍ ଚେତ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯତେ । ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଜହନ୍ ନିତ୍ଯଂ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଭଵତି ଚେତନମ୍
ସେଇ ଚେତନା ନିଜ ଗୁଣରେ ଆକାଶ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ‘ଏହି ଜିନିଷ ଜଣାଯିବାକୁ ଅଛି’ ବୋଲି ଅନୁଭବ ହୁଏ । ନିଜ ସ୍ୱରୂପ କେବେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ଚେତନା ହେବାରୁ ସେ ଜାଗୃତ ରହିଥାଏ ।
ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ଚେତନଂ ଜୀଵଂ ସ ଘନତ୍ଵାନ୍ ମନସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଏତାଵତି ସ୍ଥିତେ ଜାଲେ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ସାକୃତି ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ନିଜକୁ ସେଇ ଚେତନା, ସେଇ ଜୀବ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ଘନତାରେ ମନ ଭାବେ ବସିଥାଏ । ଏହି ଜାଲ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଆକାର ଥାଏ ନାହିଁ ।
ଶୁଦ୍ଧଂ ଵ୍ଯୋମୈଵ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ସ୍ଥିତମ୍ ଆତ୍ମନି ପୂର୍ଵଵତ୍ । ଯଦ୍ ଏତତ୍ ପ୍ରତିଭାତଂ ତୁ ତଦ୍ ଅନନ୍ଯଚ୍ ଛିଵାତ୍ ତତଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ଭଳି ଚେତନାର ଆକାଶ ନିଜ ମନରେ ବସିଥାଏ; ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ନୁହେଁ।
ଅଥ ତନ୍ ମନ ଆଭୋଗି ଭାଵିତାହଙ୍କୃତି ସ୍ଫୁରତ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମକମ୍ ଆକାଶମ୍ ଆସ୍ତେ ତିମିତମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ତାପରେ, ଉପଭୋଗ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିବା ଏହି ମନ, ମୋର ଭାବନା ଉନ୍ନତ ହେବା ସହିତ ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ଚିନ୍ତାର ଆକାଶ ଟିକେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ରହିଯାଏ।
ତତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଚିଦାଭାସନଭୋ ଽହମ୍ ଇତି ଭାଵିତମ୍ । ଅସନ୍ତମ୍ ଏଵାନୁଭଵତ୍ ସନ୍ନିଵେଶଂ ଖମ୍ ଏଵ ଖେ
ଏହି ଚିନ୍ତା ଓ ଚେତନାର ଆଭାସ ଭାବରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲି ଭାବାଯାଏ; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏହି ଆକାଶ ଭିତରେ ଆକାଶ ଭଳି ବିନ୍ୟାସକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଵେତ୍ତି ଭାଵିତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅପି । ସଙ୍କଲ୍ପକାତ୍ମକଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଦେହ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ନିଜକୁ ଯେପରି ଭାବିଛି, ସେପରି ଜାଣେ, ଦେଖେ ଓ ଅନୁଭବ କରେ; ଯାହା ଦେହ ବୋଲି ବିଚାରାଯାଏ, ସେଟି ଆସଲେ ଚିନ୍ତାର ଶୂନ୍ୟତା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ।
ଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଯଥାକାରି ସଙ୍କଲ୍ପନଗରଂ ଭଵାନ୍ । ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅଜୋ ଦେହଂ ଖେ ଖମ୍ ଏଵାନୁଭୂତଵାନ୍
ଯେପରି ଆପଣ ଭାବନାର ସହରକୁ ସତ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ଅଜନ୍ମା ଆତ୍ମା ଏହି ଦେହକୁ ଖାଲି ଆକାଶ ଭିତରେ ଆକାଶ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ।
ସଂଵିଦୋ ନିର୍ମଲତ୍ଵାତ୍ ସ ଯାଵଦିଚ୍ଛଂ ତଥାଵିଧମ୍ । ଅନୁଭୂଯାନୁଭଵନଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯୈଵୋପଶାମ୍ଯତି
ଚେତନା ନିର୍ମଳ ଥିବାରୁ, ସେ ଯାହା ଚାହେଁ ସେହିପରି ଅନୁଭବ କରେ, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସେଇ ଅନୁଭୂତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଯଦା ତ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ପରିଜ୍ଞାନମ୍ ଅସ୍ମଦାଦେସ୍ ତଦାତତମ୍ । ଇଦଂ ସଂସରଣଂ ଵିଦ୍ଧି ଶୂନ୍ଯଂ ସତ୍ଯମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଆମ ପ୍ରବଚନ ଭଳି ଶିକ୍ଷାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ, ଯେପରି ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯଥାଭୂତପରିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅତ୍ର ଶାମ୍ଯତି ଵାସନା । ଅଦ୍ଵୈତାନ୍ ନିରହଙ୍କାରାତ୍ ତତୋ ମୋକ୍ଷୋ ଽଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଚିରଅଭିଲାଷ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଅଦ୍ୱୈତ ଓ ଅହଂକାର ନଥିଲେ, କେବଳ ମୁକ୍ତି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଏଵମ୍ ଏଷ ସ ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ ଏଵେଦଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଵିରାଜୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରାମ ଦେହୋ ଯସ୍ ତଦ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ଏଭଳି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଏହି ବିଶ୍ୱ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ହେ ରାମ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବିରାଜ ଦେହ ଏହି ବିଶ୍ୱ ହିଁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି ।
ସଙ୍କଲ୍ପାକାଶରୂପସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଯା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଉତ୍ଥିତା । ତଦ୍ ଇଦଂ ଜଗଦ୍ ଆଭାତି ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଳ୍ପନାର ଆକାଶ ଭଳି, ସେଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଭ୍ରମ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହିଠାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ସର୍ଵମ୍ ଆକାଶମ୍ ଏଵେଦଂ ସଙ୍କଲ୍ପକଲନାତ୍ମକମ୍ । ଵସ୍ତୁତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ନ ଜଗତ୍ ତ୍ଵତ୍ତାମତ୍ତେ ଚ ନ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଏକମାତ୍ର ଆକାଶ ହିଁ, ଯାହା କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ । ପ୍ରକୃତରେ ବିଶ୍ୱ କିଛି ନାହିଁ, ତୁମେ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠିଏ ଏପରି କିଛି ନାହିଁ ।
କ୍ଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ଽମଲେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି କଥଂ ଵା କେନ ଵା ଜଗତ୍ । କିଂ ଜାଯତେ କିମ୍ ଅତ୍ରାସ୍ତି କାରଣଂ ସହକାରି ଯତ୍
ନିର୍ମଳ ଚେତନାର ଆକାଶରେ, କେମିତି, କିଏ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ଏଠାରେ କଣ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, କଣ ଅଛି, କିଏ କାରଣ କିମ୍ବା ସହାୟକ ଅଛି?
ଅତୋ ଽଲୀକମ୍ ଇଦଂ ଜାତମ୍ ଅଲୀକଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ଅଲୀକଂ ସ୍ଵଦତେ ଽଲୀକମ୍ ଏଵ ନଶ୍ଯତି ଶୂନ୍ଯକମ୍
ଏହି ସବୁ ଅସତ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଅସତ୍ୟକୁ ଦେଖାଯାଏ। ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟକୁ ଭୋଗ କରେ, ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ଜଗଦାଦିକଯା ଭାସା ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ସ୍ଵଦତେ ସ୍ଵତଃ । ଆତ୍ମନାତ୍ମାମ୍ବରେ ଦ୍ଵୈତଂ ସ୍ପନ୍ଦନେନେଵ ମାରୁତଃ
ଯେଉଁ ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ନିଜେ ନିଜକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଆତ୍ମାର ଆକାଶରେ, ବାୟୁ ହେଉଛି ଯେପରି ହଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଇଦଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଵା ଦ୍ଵୈତାଦ୍ଵୈତଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଚିଦାକାଶଂ ଜଗଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ନିରାମଯମ୍
ଏହା କିଛି କିମ୍ବା କିଛି ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟତା ଦୁହିଁରୁ ମୁକ୍ତ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଚେତନାର ଆକାଶ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ଶୂନ୍ୟ, ପ୍ରସ୍ନ୍ନ ଏବଂ ଦୁଃଖ ରହିତ।
ଶାନ୍ତାଶେଷଵିଶେଷୋ ଽହଂ ତେନ ରାଘଵ ସଂସ୍ଥିତଃ । ସନ୍ନ୍ ଏଵାସନ୍ନ୍ ଇଵାତସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏଵମ୍ ଏଵାସ୍ସ୍ଵ ନିର୍ମମଃ
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭେଦ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛି। ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଥିବା ପରି; ଏଭଳି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମମ ଭାବେ ରୁହ।
ନିର୍ଵାସନଶ୍ ଶାନ୍ତମନା ମୌନୀ ଵିଗତଚାପଲଃ । ସର୍ଵଂ କୁରୁ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତଂ କୁରୁ ଵା ମାତ୍ର କିଂ ଗ୍ରହଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମନରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକାର, ମୌନ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ଅଛି—ସେଠାରେ ଯେଉଁ କାମ ଆସେ, ସେହିପରି କର; କିମ୍ବା କିଛି ମଧ୍ୟ ନ କର। ଏଠି କଣସି ଧରିବା ଅଛି କି?
ଅନାଦିନିତ୍ଯାନୁଭଵୋ ଯ ଏକସ୍ ସ ଏଵ ଦୃଶ୍ଯଂ ନ ତୁ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ । ସତ୍ଯାନୁଭୂତେର୍ ଅନୁଭୂତଯୋ ଯାସ୍ ସୁଵିସ୍ତୃତା ଦୃଶ୍ଯମହାଦୃଶସ୍ ତାଃ
ଯେଉଁ ଅନୁଭବ ଆଦିହୀନ ଓ ଚିରକାଳୀନ, ସେଠି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସବୁ କିଛି ଏକେ; ଏଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଖାଯାଉଥିବା ନାହିଁ। ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତିର ଯେଉଁ ଅନେକ ଅନୁଭବ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ବିଶାଳ ଦୃଶ୍ୟର ମହାନ ଦୃଷ୍ଟି।
ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଜଗଦ୍ବୁଦ୍ଧିର୍ ନ ଶୂନ୍ଯା ନାପି ସନ୍ମଯୀ । ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି କିମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅସୌ କିଲ
ବନ୍ଧନ, ମୁକ୍ତି, ଜଗତ୍ ଓ ବୁଦ୍ଧି—ଏଗୁଡ଼ିକ ନ ଶୂନ୍ୟ, ନ ମଧ୍ୟ ସତ୍ତାର ତିଆରି। ଏମାନେ ନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଅନ୍ତି, ନ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି—ଏମାନେ କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ମୌଳିକ।
ଉପଦିଷ୍ଟମ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧମ୍ ଅଲଂ ମଯା । ଭୂଯẖ କଥଯ ତୃପ୍ତିର୍ ହି ଶୃଣ୍ଵତୋ ନାସ୍ତି ମେ ଽମୃତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଛି। ଦୟାକରି ଆଉ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହି ଅମୃତ ଶୁଣିବାରେ ମୋର କେବେ ତୃପ୍ତି ହୁଏନା।
ସର୍ଗାଦିସମ୍ଭ୍ରମଦୃଶଶ୍ ଶୂନ୍ଯତାଦିଦୃଶସ୍ ତଥା । ନ କାଶ୍ଚନ ଵିଭୋ ସତ୍ଯା ଅସତ୍ଯା ନ ଚ କାଶ୍ଚନ
ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହା ସହିତ ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକ, ଏମାନେ କୌଣସିଠାରେ ସଠିକ୍ ସତ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ କୌଣସିଠାରେ ସଠିକ୍ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ଏଵଂ ସ୍ଥିତେ ତୁ ଯତ୍ ସତ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ଅହମ୍ । ତଥାପି ଭୂଯୋ ବୋଧାଯ ସର୍ଗାନୁଭଵ ଉଚ୍ଯତାମ୍
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯେଉଁ କିଛି ସତ୍ୟ ଅଛି, ସେସବୁକୁ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି। ତଥାପି, ଆଉ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଭବକୁ ପୁଣିଥରେ କୁହାଯାଉ।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ସର୍ଵଂ ସର୍ଵପ୍ରକାରାଢ୍ଯଂ ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦିମତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖାଯାଉଛି—ଏହି ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଜଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ସହିତ—
ତସ୍ଯ ନାଶେ ମହାନାଶେ ମହାପ୍ରଲଯନାମନି । ବ୍ରହ୍ମୋପେନ୍ଦ୍ରମରୁଦ୍ରୁଦ୍ରମହେନ୍ଦ୍ରପରିଣାମିନି
ଏହାର ବିଲୟ, ଯାହାକୁ ମହାପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ମରୁତ, ରୁଦ୍ର ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଲିନ ହୋଇଯାନ୍ତି—
ଶିଷ୍ଯତେ ଶାନ୍ତମ୍ ଅତ୍ଯଚ୍ଛଂ କିମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଜମ୍ ଅନାଦିମତ୍ । ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେ କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଵଗମ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଏକ ଶାନ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଆଦିହୀନ କିଛି ଅଛି, ଯାହାଠାରୁ ଶବ୍ଦ ଫେରିଯାଆନ୍ତି; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କଣ ଜଣାଯିପାରିବ?
ସର୍ଷପାପେକ୍ଷଯା ମେରୁର୍ ଯଥାତିଵିତତାକୃତିଃ । ତଥାକାଶମ୍ ଅପି ସ୍ଥୂଲଂ ଶୂନ୍ଯଂ ସଦ୍ ଯଦପେକ୍ଷଯା
ଯେପରି ଗୋଟିଏ ସୋରିଷ ଦାଣା ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ମେରୁ ପର୍ବତ ବହୁତ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସତ୍ୟ ଉପରେ ତୁଳନା କଲେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ମୋଟା ଏବଂ ଖାଲି ଲାଗେ।