ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵେ ଧାତୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗତଵେଦନେ । ପୃଥିଵୀ ପୃଥୁଵୈଧୁର୍ଯା ସମ୍ପନ୍ନାସନ୍ନନାଶତଃ
ଏଭଳି ଭୂତତ୍ତ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯିବା ପରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ବିବିଧତା ସହିତ ନଶ୍ୱରତାର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ଅଥ ତତ୍ସଂଵିଦୁନ୍ମୁକ୍ତୋ ଜଲଧାତୁẖ କ୍ଷଯୋନ୍ମୁଖଃ । ଯଦା ଵିକ୍ଷୁଭିତାତ୍ମାସୀତ୍ ତଦା ନିଯତିଲଙ୍ଘିନଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ହଟିଯିବା ସହ, ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱରତାପ୍ରତି ଆଗେଇଗଲା; ଯେତେବେଳେ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେତେବେଳେ ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ସମୁତ୍ସାର୍ଯାର୍ଯମର୍ଯାଦାମ୍ ଅର୍ଣଵା ଵିଵୃତାର୍ଣସଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵିକୃତିଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଉନ୍ମତ୍ତା ଇଵ ରାଵିଣଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ସୀମା ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଖୋଲା ମୁହଁରେ ମଦମାତା ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ଵୀଚିଵିକ୍ଷୋଭଵିନ୍ଯାସୈର୍ ଵେଲାଵିପିନଲାଵକାଃ । କଲ୍ଲୋଲଵଲନାଵର୍ତଵିଵର୍ତୋଦ୍ଵର୍ତିତାଦ୍ରଯଃ
ତାରଙ୍ଗର ତିବ୍ର ଉତ୍କଳନରେ, କୂଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ଛିଟିଯିଗଲା; ତରଙ୍ଗର ଘୁର୍ଣ୍ଣନ, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଉତ୍ତାଳତାରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଉଲଟିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶୀକରୌଘମହାରମ୍ଭଘନସଂଵଲିତାଚଲାଃ । ଚଲାଚଲଵଲଦ୍ଵୀରମକରାଘୂର୍ଣିତାନ୍ତରାଃ
ପ୍ରବଳ ପାଣିର ଛିଟା ଦେଖି ପାହାଡ଼ମାନେ ଆଁଚଳ ମୁଡ଼ି ରହିଥିଲେ; ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସବୁ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସବୁଠି ଉତ୍ପାତ ହେଉଥିଲା।
ଉଲ୍ଲଲନ୍ମକରାକ୍ରାନ୍ତଦ୍ରୁମକାନନିତୋଦରାଃ । ଦରୀଵିଦାରଣଭ୍ରଷ୍ଟସିଂହାହତଜଲେଚରାଃ
ଉଫା ମାକରମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀର ଉପଟି ଦେଇ, ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା; ଫାଟିଯାଇଥିବା ଗୁହାରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ସିଂହମାନେ ପାଣିରେ ପଡ଼ି, ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ଫାଲମକରଚ୍ଛିନ୍ନନଭଶ୍ଚରବୃହଦ୍ଘନାଃ । ପରସ୍ପରୋର୍ମିସଙ୍ଘଟ୍ଟଡାକ୍କାରକଟୁଟାଙ୍କୃତାଃ
ଉଫା ମାକରମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘକୁ ଚିରିଦେଉଥିଲେ; ଏପଟ ଓ ସେପଟର ତରଙ୍ଗ ଆଘାତରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ।
ତରତ୍ତରଙ୍ଗମାତଙ୍ଗଫୂତ୍କାରାଧୌତଭାସ୍କରାଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵେଲ୍ଲନଵ୍ଯଗ୍ରପ୍ରଵିଦୀର୍ଣାଦ୍ରିଭିତ୍ତଯଃ
ତରଙ୍ଗର ମହା ମାତଙ୍ଗମାନଙ୍କର ରୋଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୋଇଯାଇଥିଲା; ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟାଉଁ ତରଙ୍ଗ ଧକ୍କାରେ ପାହାଡ଼ର ଦେଉଳି ନୂଆକରି ଫାଟିଯାଉଥିଲା।
ତଟପର୍ଵତଲୁଣ୍ଠାକତରଙ୍ଗକରମଣ୍ଡଲାଃ । ଗର୍ଜଦ୍ଗିରିଦରୀଗେହଵିଶଦୁନ୍ମତ୍ତଵାରଯଃ
ତଟ ଓ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତରଙ୍ଗମାଳା ଲୁଟିପଡ଼ୁଛି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଭିତରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ପାଣି ଉନ୍ମାଦ ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ସେହିପରି ଏହି ପାଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପରିସ୍କାର।
ଭୂପାḫ ପରପୁରାକ୍ରାନ୍ତୌ ଲଗ୍ନା ଇଵ ହତାରଯଃ । ତାରାରଵରଣଦ୍ରୀଢାଵିଦ୍ରାଵିତନଭଶ୍ଚରାଃ
ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଜିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜାମାନେ ଯେପରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ବାୟୁର ଜୋର ଚାପରେ ମେଘମାନେ ଛିଟିଯାଇ ଆକାଶରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଲୁଣ୍ଠିତଵନଵ୍ଯୂହଲୂନକାନନିତାମ୍ବରାଃ । ସପକ୍ଷପର୍ଵତାକାରତରଙ୍ଗାପୂରିତାମ୍ବରାଃ
ବନ ଉଜାଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି, ଗଛମାନଙ୍କର ପତ୍ର ଛିଣିଯାଇଛି; ଆକାଶ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ପାଖା ଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ତରଙ୍ଗମାନେ ତାହାକୁ ଢାକି ରହିଛନ୍ତି।
ମହାରଵମରୁଦ୍ଭିନ୍ନକଲୋଲାଚଲଚାଲିତାଃ । ଚଞ୍ଚତ୍ତୀରଗିରିଵ୍ରାତପତତ୍ତଟରଟଜ୍ଜଲାଃ
ବଡ଼ ହାଡ଼ ହେଉଥିବା ପବନର ଗର୍ଜନରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ହଲୁଚିଯାଉଛନ୍ତି; ଜଳ ତଟ ଓ ପାହାଡ଼ର ଢାଳି ଉପରେ ଲାଗି ଉଛଳିଉଛି।
ଉଲ୍ଲଲଦ୍ଵିପୁଲାଵର୍ତପ୍ରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତମକରୋତ୍କରାଃ । ନିମଜ୍ଜନ୍ନିସ୍ତଲାଵର୍ତନିଗୀର୍ଣଗିରିକନ୍ଦରାଃ
ବଡ଼ ଉତ୍ତାଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ମାଛମାନେ ଉଠିଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଜଳର ତୀବ୍ର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାମାନେ ଗିଳିଯାଉଛି, କେବେ ତଳକୁ ଡୁବିଯାଉଛି, କେବେ ଉପରକୁ ଆସୁଛି।
ଦରୀଦଲନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଦୃଷଦ୍ଦଶନଦନ୍ତୁରାଃ । ଶୃଙ୍ଗଲମ୍ବିଦରୀପ୍ରୋତମଗ୍ନଵୀଚିଜଲେଭକାଃ । ଵ୍ଯାଲୋଲଵଲନାକ୍ରାନ୍ତଵିଟପିପ୍ରୋତକଚ୍ଛପାଃ
ପାହାଡ଼ର ଫାଟରେ ପଥରର ଦାନ୍ତ ଭଳି ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଛି; ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଲଟକୁଥିବା ଗୁହାରେ ଜଳହସ୍ତୀମାନେ ଡୁବିଯାଉଛନ୍ତି; ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଭାସୁଥିବା ଶାଖାରେ କଛୁଆମାନେ ଚିପି ରହିଛନ୍ତି।
ଯମେନ୍ଦ୍ରଵସୁଧାଵାହୈର୍ ଉତ୍କର୍ଣୈର୍ ଭଯଵିହ୍ଵଲୈଃ । ଶ୍ରୂଯମାଣପତଚ୍ଛୈଲତଟୀକଟକଟାରଵାଃ
ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଭୂମିର ନଦୀମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଉଠିଯାଉଛି; ଏଠାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ତଟର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି।
ମତ୍ସ୍ଯପୁଚ୍ଛଚ୍ଛଟାଚ୍ଛିନ୍ନମଗ୍ନୋନ୍ମଗ୍ନଦ୍ରୁତାଦ୍ରଯଃ । ନୀଲାଲୂନଵନଵ୍ଯୂହଶେଵାଲାଶାରଵାରଯଃ
ମାଛର ପୁଛର ଚମକରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ତ୍ୱରିତ ଡୁବିଉଠୁଛନ୍ତି ଓ ଉପରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି; ଜଳ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଏଠାରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହରିତ ଶେବାଳି ଭରି ରହିଛି।
ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ଵଡଵାଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାଚଲମିଲଜ୍ଜଲାଃ । ସ୍ଵରସେନ ଵିଭୋର୍ ନାଶେ ଵିଶନ୍ତୀଵ ମହାନଲମ୍
ପୋଡ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ଅଗ୍ନିର ସହିତ ମିଶିଥିବା ପାଣି, ନିଜ ଗୁଣରେ ବିନାଶ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମିଲଚ୍ଛିଖରିମାତଙ୍ଗଜଲମାତଙ୍ଗଯୋଧିନଃ । ନୃତ୍ଯନ୍ତୀଵ ତରଙ୍ଗୌଘୈର୍ ଜଲାଵଲନଵେଧିନଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତେଜିତ ପାଣି, ତରଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଥିଲା।
ଜଲାଚଲାଚଲାନ୍ଯୋଽନ୍ଯସଙ୍ଘଟ୍ଟାସ୍ଫୋଟପଣ୍ଡିତାଃ । ଵହଦ୍ଗିରିଵନଵ୍ରାତପ୍ରାଣିମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତାଃ
ଚଳନଶୀଳ ପାଣି ଓ ଅଚଳ ପାହାଡ଼, ପରସ୍ପର ଧକ୍କାରେ ଦକ୍ଷ, ଜଳପ୍ରବାହରେ ଭସିଥିବା ଜୀବମାନେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ।
ଉଡ୍ଡାମରରଵେଭେନ୍ଦ୍ରଭେରୀରସନଭାସୁରୈଃ । ଆସୁରୈର୍ ଇଵ ପାତାଲାẖ କଲ୍ଲୋଲୈର୍ ଅଲମ୍ ଆକୁଲାଃ
ଗର୍ଜନ କ୍ଳାଉଡ଼, ବଜ୍ର ଓ ଢୋଲର ଉତ୍ତେଜିତ ଶବ୍ଦରେ, ତରଙ୍ଗମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ପରି ପାତାଳକୁ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପୂରିଦେଉଥିଲେ।
ଅଥୋଦପତଦ୍ ଉନ୍ନାସଦିଙ୍ନାଗଵଦନଧ୍ଵନିଃ । ପାତାଲତଲତାଲ୍ଵନ୍ତର୍ଵିସ୍ଫୋଟାମୋଟନୋଦ୍ଭଟଃ
ତାପରେ ଭୂମିର ଗଭୀର ତଳୁ ଉଠିଲା ଏକ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ, ଯେଉଁଥିରେ ଉଚ୍ଚ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ନାଗମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗିଲା, ସେଇ ଧ୍ୱନି ପାତାଳ ତଳର ଖାଲି ଗହ୍ୱରରୁ ଗୁଞ୍ଜି ଆସୁଥିଲା।
ଚଞ୍ଚଲାଚଲକୀଲୋର୍ଵୀ ଚଚାଲ ଜଲଚାଲିତା । ଲୋଲଶେଵାଲଵଲ୍ଲୀଵ ଵ୍ଯାଲୋଲାମ୍ଭୋଧିଲଙ୍ଘିତା
ପାହାଡ଼ ଓ ଜଳର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ପୃଥିବୀ ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ କମ୍ପିଗଲା, ଯେପରି ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଏକ ଲଚକା ଲତା ଦୋଳିଉଠେ।
ଅଥ ଦୁର୍ଵାରନିର୍ଘୋଷନିର୍ଘାତାଡମ୍ବରାନ୍ଵିତା । ପୁସ୍ଫୋଟେଵ ପତନ୍ତୀଵ ଦ୍ଯୌର୍ ଦିଶାମ୍ ଅମରାରଵୈଃ
ତାପରେ ଅସହ୍ୟ ଗଞ୍ଜନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଆକାଶ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିବା ପରି ଲାଗିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଆଵର୍ତଵଲନାକାରାẖ କେତଵḫ ପେତୁର୍ ଅମ୍ବରାତ୍ । ହେମରତ୍ନମହୀମୁକ୍ତାସ୍ ସିନ୍ଦୂରଭୁଜଗା ଇଵ
ଘୂର୍ଣ୍ଣିଲା ତରଙ୍ଗ ଆକୃତିର ପତାକାମାନେ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ସୁନା ଓ ମଣିମୁକ୍ତାରେ ଭରିଥିବା, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେପରି ଧଳିଆ ନାଗମାନେ ଭୂମିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି।
କକୁବ୍ଭ୍ଯୋ ନଭସୋ ଭୂମେର୍ ଉଦଗୁର୍ ଦଗ୍ଧଦିକ୍ତଟାଃ । ଵଲଜ୍ଜ୍ଵାଲାଜଟାଟୋପା ଵିଵିଧୋତ୍ପାତପଙ୍କ୍ତଯଃ
ଆକାଶ ଓ ଭୂମିର ଦିଗଦିଗରୁ ଜଳିଯାଇଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାତାସ ବହିଲା; ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଘଟନାର ଶାରି ଦେଖାଦେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ୱାଳାର ଗୁଛା ଗୁଛା ଅଗ୍ନି ଲାହାଣି ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିଲା।
ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦୀନ୍ଯ୍ ଅମରାଦୀନି ବ୍ରହ୍ମୋନ୍ମୁକ୍ତାନି ସର୍ଵତଃ । ଦ୍ଵିଵିଧାନି ମହାଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅଲଂ ସଙ୍କ୍ଷୋଭମ୍ ଆଯଯୁଃ
ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ, ସବୁଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଠାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ବଡ଼ ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇ, ଭୟଙ୍କର ଅଶାନ୍ତି ଆଣିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାନିଲଶକ୍ରାଗ୍ନିଲୋକା ହଲହଲାକୁଲାଃ । ପରିପାତପରା ଆସନ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତେଶ୍ଵରାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଲୋକ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା; ସେମାନଙ୍କର ଶାସକମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଇ, କେବଳ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
କମ୍ପୈẖ କଟକଟାରାଵୈḫ ପତତ୍ପାଦପପଙ୍କ୍ତଯଃ । ଭୂମେର୍ ଅନ୍ଵଭଵନ୍ ଭୂରିଦୋଲାନ୍ଦୋଲନମ୍ ଅଦ୍ରଯଃ
ଭୟର କମ୍ପନ ଓ ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଗଛମାନେ ଅନୁସାରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ପାହାଡ଼ମାନେ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ଝୁଲାଣି ଭଳି ଭାରି ଦୋଳାୟମାନ ହେଉଥିଲେ।
ଭୂକମ୍ପଲୋଲକୈଲାସମେରୁମନ୍ଦରକନ୍ଦରାଃ । ପେତୁẖ କଲ୍ପତରୂନ୍ମୁକ୍ତରତ୍ନସ୍ତବକଵୃଷ୍ଟଯଃ
ଭୂକମ୍ପରେ କୈଳାସ, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ହଲିଗଲା; କଳ୍ପବୃକ୍ଷରୁ ଛୁଟିଥିବା ମଣିମାଳାର ବର୍ଷା ଝରିପଡ଼ିଲା।
ଲୋକାନ୍ତରାଦ୍ରିପୁରଵାରିଧିକାନନାନାମ୍ ଉତ୍ପାତକଲ୍ପପଵନେନ ମିଥୋ ହତାନାମ୍ । କୋଲାହଲୈର୍ ଜଗଦ୍ ଅଭୂତ୍ ପ୍ରଵିକୀର୍ଣଶୀର୍ଣଂ ପୂର୍ଣାର୍ଣଵେ ତ୍ରିପୁରପୂର ଇଵାଭିପାତୀ
ବିପଦର ଝଞ୍ଜାରେ ଲୋକ, ପାହାଡ଼, ସହର, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟରେ ଟକ୍କର ଖାଇଲେ; ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା, ଏହା ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ତ୍ରିପୁରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉପଲାଇ ଦେଇଥାଏ।