ଅଶଙ୍କିତସ୍ଥଲୀମଧ୍ଯସଞ୍ଜାତାଗାଧକୂପକା । ଵର୍ଣସଙ୍କରନାରୀଣାମ୍ ଆସକ୍ତଜନଭୂମିପା
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ଖୋଲା ଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର କୂଆ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି; ଦେଶର ଶାସନ ମିଶ୍ର ଜାତିର ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ କରୁଛନ୍ତି।
ଅଟ୍ଟଶୀଲାଖିଲଜନା ଶଵଶୀଲଚତୁଷ୍ପଥା । କେଶୈକଶୀଲଵନିତା ପାନଶୀଲଜନେଶ୍ଵରା
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତ; ଚାରିମାଗରେ ଶବ ଭରି ରହିଛି; ମହିଳାମାନେ ଚୁଲ୍ ନେଇ ଅତି ଆସକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଶାସକମାନେ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁẖଖଶୀଲସମାଚାରା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶୀଲାଖିଲପ୍ରଜା । ଅଧର୍ମଶୀଲଵନିତା କୁଶାସ୍ତ୍ରଶତଶୀଲିନୀ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖ ଓ ବିରୋଧରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ କାମ କରୁଛନ୍ତି; ନାରୀମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଅନେକ ଜଣେ ଭ୍ରମିତ ମତ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଜନାଖିଲଵିତ୍ତାଢ୍ଯା ଵିପଦ୍ଵିହତସଜ୍ଜନା । ଅନାର୍ଯଵସୁଧାପାଲା ତଦନାଦୃତପଣ୍ଡିତା
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସମସ୍ତ ଧନର ମାଲିକ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଭଲମନେଷ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡିଯାନ୍ତି; ଅନାର୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦେଶ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଅଗ୍ରହ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଲୋଭମୋହଭଯଦ୍ଵେଷରାଗରୋଗରଜୋରତା । ଅଗମ୍ଯଗାମିପୁରୁଷା ରୁଷାଭିହତସଦ୍ଦ୍ଵିଜା
ଲୋକମାନେ ଲୋଭ, ମୋହ, ଭୟ, ଦ୍ୱେଷ, କାମ, ରୋଗ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତାରେ ଲିନ୍ନ; ପୁରୁଷମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯାନ୍ତି, ଭଲ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୀଡିତ।
ଅନାରତଘନାକ୍ରନ୍ଦପରାପର୍ଯନ୍ତପାମରା । ଦସ୍ଯୂତ୍ସନ୍ନପୁରଗ୍ରାମଦେଵଦ୍ଵିଜସମାଶ୍ରଯା
ଦେଶର ଏକ ପାରୁଠୁ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନବର୍ଗ ଲୋକମାନେ ଅବିରତ କାନ୍ଦନ୍ତି; ସହର, ଗାଁ, ଦେଉଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ ଦଖଳ କରିଛନ୍ତି।
ଆପାତମଧୁରାରମ୍ଭଦୁẖଖଦୋଦର୍କଭଙ୍ଗୁରା । ଆଲସ୍ଯୋଲ୍ଲାସଵିଲସତ୍କାର୍ଯଵୈଧୁର୍ଯଧର୍ମିଣୀ
ଆରମ୍ଭରେ ସବୁ କାମ ମିଷ୍ଟି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଫଳ ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ନେଇ ଆସେ। ଆଳସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହା ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ସର୍ଵାପଦୁପତାପାର୍ତା କ୍ରମେଣୋତ୍ସନ୍ନଦିଗ୍ଗଣା । ଭସ୍ମଶେଷପୁରଗ୍ରାମା ନିର୍ଜନାଖିଲମଣ୍ଡଲା
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଭରିଯାଏ; ଦେଶ ଦେଶ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସହର ଓ ଗାଁ ମାନେ ଛାଡ଼ି ଆଖିରେ କେବଳ ଛାର ରହିଯାଏ, ସମଗ୍ର ଭୂମି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଜନଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ରୋରୂଯମାଣଭସ୍ମାଭ୍ରକୁଣ୍ଡଲୋଡ୍ଡାମରାମ୍ବରା । ଦୁର୍ଭଗାଡମ୍ବରାରମ୍ଭରୋଦନୋରୁରଵୋଦରୀ
ଛାର ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ଫାଟିଯାଇଥିବା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅତି ଢ଼ଙ୍ଗର ଆରମ୍ଭ କେବଳ ଦୁଃଖ ଓ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ନେଇ ଆସେ।
ମୁଷ୍ଟିପ୍ରମାଣଜନତା ଜନତାପାନୁଷଙ୍ଗିଣୀ । ନୀରସାଶେଷଦେଶାନ୍ତା ସର୍ଵର୍ତୁଗୁଣଵର୍ଜିତା
ଲୋକମାନେ ଗଣନାରେ ମାତ୍ର ମୁଠି ମୁଠି ରହିଯାନ୍ତି, ଦୁଃଖ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଲାଗି ରହେ; ସମସ୍ତ ଦେଶ ଶୁଷ୍କ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଋତୁ ନିଜ ଗୁଣ ହରାଇଦିଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵେ ଧାତୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗତଵେଦନେ । ପୃଥିଵୀ ପୃଥୁଵୈଧୁର୍ଯା ସମ୍ପନ୍ନାସନ୍ନନାଶତଃ
ଏଭଳି ଭୂତତ୍ତ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯିବା ପରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ବିବିଧତା ସହିତ ନଶ୍ୱରତାର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ଅଥ ତତ୍ସଂଵିଦୁନ୍ମୁକ୍ତୋ ଜଲଧାତୁẖ କ୍ଷଯୋନ୍ମୁଖଃ । ଯଦା ଵିକ୍ଷୁଭିତାତ୍ମାସୀତ୍ ତଦା ନିଯତିଲଙ୍ଘିନଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ହଟିଯିବା ସହ, ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱରତାପ୍ରତି ଆଗେଇଗଲା; ଯେତେବେଳେ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେତେବେଳେ ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ସମୁତ୍ସାର୍ଯାର୍ଯମର୍ଯାଦାମ୍ ଅର୍ଣଵା ଵିଵୃତାର୍ଣସଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵିକୃତିଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଉନ୍ମତ୍ତା ଇଵ ରାଵିଣଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ସୀମା ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଖୋଲା ମୁହଁରେ ମଦମାତା ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ଵୀଚିଵିକ୍ଷୋଭଵିନ୍ଯାସୈର୍ ଵେଲାଵିପିନଲାଵକାଃ । କଲ୍ଲୋଲଵଲନାଵର୍ତଵିଵର୍ତୋଦ୍ଵର୍ତିତାଦ୍ରଯଃ
ତାରଙ୍ଗର ତିବ୍ର ଉତ୍କଳନରେ, କୂଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ଛିଟିଯିଗଲା; ତରଙ୍ଗର ଘୁର୍ଣ୍ଣନ, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଉତ୍ତାଳତାରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଉଲଟିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶୀକରୌଘମହାରମ୍ଭଘନସଂଵଲିତାଚଲାଃ । ଚଲାଚଲଵଲଦ୍ଵୀରମକରାଘୂର୍ଣିତାନ୍ତରାଃ
ପ୍ରବଳ ପାଣିର ଛିଟା ଦେଖି ପାହାଡ଼ମାନେ ଆଁଚଳ ମୁଡ଼ି ରହିଥିଲେ; ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସବୁ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସବୁଠି ଉତ୍ପାତ ହେଉଥିଲା।
ଉଲ୍ଲଲନ୍ମକରାକ୍ରାନ୍ତଦ୍ରୁମକାନନିତୋଦରାଃ । ଦରୀଵିଦାରଣଭ୍ରଷ୍ଟସିଂହାହତଜଲେଚରାଃ
ଉଫା ମାକରମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀର ଉପଟି ଦେଇ, ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା; ଫାଟିଯାଇଥିବା ଗୁହାରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ସିଂହମାନେ ପାଣିରେ ପଡ଼ି, ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ଫାଲମକରଚ୍ଛିନ୍ନନଭଶ୍ଚରବୃହଦ୍ଘନାଃ । ପରସ୍ପରୋର୍ମିସଙ୍ଘଟ୍ଟଡାକ୍କାରକଟୁଟାଙ୍କୃତାଃ
ଉଫା ମାକରମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘକୁ ଚିରିଦେଉଥିଲେ; ଏପଟ ଓ ସେପଟର ତରଙ୍ଗ ଆଘାତରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ।
ତରତ୍ତରଙ୍ଗମାତଙ୍ଗଫୂତ୍କାରାଧୌତଭାସ୍କରାଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵେଲ୍ଲନଵ୍ଯଗ୍ରପ୍ରଵିଦୀର୍ଣାଦ୍ରିଭିତ୍ତଯଃ
ତରଙ୍ଗର ମହା ମାତଙ୍ଗମାନଙ୍କର ରୋଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୋଇଯାଇଥିଲା; ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟାଉଁ ତରଙ୍ଗ ଧକ୍କାରେ ପାହାଡ଼ର ଦେଉଳି ନୂଆକରି ଫାଟିଯାଉଥିଲା।
ତଟପର୍ଵତଲୁଣ୍ଠାକତରଙ୍ଗକରମଣ୍ଡଲାଃ । ଗର୍ଜଦ୍ଗିରିଦରୀଗେହଵିଶଦୁନ୍ମତ୍ତଵାରଯଃ
ତଟ ଓ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତରଙ୍ଗମାଳା ଲୁଟିପଡ଼ୁଛି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଭିତରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ପାଣି ଉନ୍ମାଦ ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ସେହିପରି ଏହି ପାଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପରିସ୍କାର।
ଭୂପାḫ ପରପୁରାକ୍ରାନ୍ତୌ ଲଗ୍ନା ଇଵ ହତାରଯଃ । ତାରାରଵରଣଦ୍ରୀଢାଵିଦ୍ରାଵିତନଭଶ୍ଚରାଃ
ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଜିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜାମାନେ ଯେପରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ବାୟୁର ଜୋର ଚାପରେ ମେଘମାନେ ଛିଟିଯାଇ ଆକାଶରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରଲୁଣ୍ଠିତଵନଵ୍ଯୂହଲୂନକାନନିତାମ୍ବରାଃ । ସପକ୍ଷପର୍ଵତାକାରତରଙ୍ଗାପୂରିତାମ୍ବରାଃ
ବନ ଉଜାଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି, ଗଛମାନଙ୍କର ପତ୍ର ଛିଣିଯାଇଛି; ଆକାଶ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ପାଖା ଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ତରଙ୍ଗମାନେ ତାହାକୁ ଢାକି ରହିଛନ୍ତି।
ମହାରଵମରୁଦ୍ଭିନ୍ନକଲୋଲାଚଲଚାଲିତାଃ । ଚଞ୍ଚତ୍ତୀରଗିରିଵ୍ରାତପତତ୍ତଟରଟଜ୍ଜଲାଃ
ବଡ଼ ହାଡ଼ ହେଉଥିବା ପବନର ଗର୍ଜନରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ହଲୁଚିଯାଉଛନ୍ତି; ଜଳ ତଟ ଓ ପାହାଡ଼ର ଢାଳି ଉପରେ ଲାଗି ଉଛଳିଉଛି।
ଉଲ୍ଲଲଦ୍ଵିପୁଲାଵର୍ତପ୍ରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତମକରୋତ୍କରାଃ । ନିମଜ୍ଜନ୍ନିସ୍ତଲାଵର୍ତନିଗୀର୍ଣଗିରିକନ୍ଦରାଃ
ବଡ଼ ଉତ୍ତାଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ମାଛମାନେ ଉଠିଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଜଳର ତୀବ୍ର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାମାନେ ଗିଳିଯାଉଛି, କେବେ ତଳକୁ ଡୁବିଯାଉଛି, କେବେ ଉପରକୁ ଆସୁଛି।
ଦରୀଦଲନସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଦୃଷଦ୍ଦଶନଦନ୍ତୁରାଃ । ଶୃଙ୍ଗଲମ୍ବିଦରୀପ୍ରୋତମଗ୍ନଵୀଚିଜଲେଭକାଃ । ଵ୍ଯାଲୋଲଵଲନାକ୍ରାନ୍ତଵିଟପିପ୍ରୋତକଚ୍ଛପାଃ
ପାହାଡ଼ର ଫାଟରେ ପଥରର ଦାନ୍ତ ଭଳି ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଛି; ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଲଟକୁଥିବା ଗୁହାରେ ଜଳହସ୍ତୀମାନେ ଡୁବିଯାଉଛନ୍ତି; ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଭାସୁଥିବା ଶାଖାରେ କଛୁଆମାନେ ଚିପି ରହିଛନ୍ତି।
ଯମେନ୍ଦ୍ରଵସୁଧାଵାହୈର୍ ଉତ୍କର୍ଣୈର୍ ଭଯଵିହ୍ଵଲୈଃ । ଶ୍ରୂଯମାଣପତଚ୍ଛୈଲତଟୀକଟକଟାରଵାଃ
ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଭୂମିର ନଦୀମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଉଠିଯାଉଛି; ଏଠାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ତଟର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି।
ମତ୍ସ୍ଯପୁଚ୍ଛଚ୍ଛଟାଚ୍ଛିନ୍ନମଗ୍ନୋନ୍ମଗ୍ନଦ୍ରୁତାଦ୍ରଯଃ । ନୀଲାଲୂନଵନଵ୍ଯୂହଶେଵାଲାଶାରଵାରଯଃ
ମାଛର ପୁଛର ଚମକରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ତ୍ୱରିତ ଡୁବିଉଠୁଛନ୍ତି ଓ ଉପରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି; ଜଳ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଏଠାରେ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହରିତ ଶେବାଳି ଭରି ରହିଛି।
ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ଵଡଵାଵହ୍ନିଜ୍ଵାଲାଚଲମିଲଜ୍ଜଲାଃ । ସ୍ଵରସେନ ଵିଭୋର୍ ନାଶେ ଵିଶନ୍ତୀଵ ମହାନଲମ୍
ପୋଡ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ଅଗ୍ନିର ସହିତ ମିଶିଥିବା ପାଣି, ନିଜ ଗୁଣରେ ବିନାଶ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମିଲଚ୍ଛିଖରିମାତଙ୍ଗଜଲମାତଙ୍ଗଯୋଧିନଃ । ନୃତ୍ଯନ୍ତୀଵ ତରଙ୍ଗୌଘୈର୍ ଜଲାଵଲନଵେଧିନଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତେଜିତ ପାଣି, ତରଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଥିଲା।
ଜଲାଚଲାଚଲାନ୍ଯୋଽନ୍ଯସଙ୍ଘଟ୍ଟାସ୍ଫୋଟପଣ୍ଡିତାଃ । ଵହଦ୍ଗିରିଵନଵ୍ରାତପ୍ରାଣିମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତାଃ
ଚଳନଶୀଳ ପାଣି ଓ ଅଚଳ ପାହାଡ଼, ପରସ୍ପର ଧକ୍କାରେ ଦକ୍ଷ, ଜଳପ୍ରବାହରେ ଭସିଥିବା ଜୀବମାନେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ।
ଉଡ୍ଡାମରରଵେଭେନ୍ଦ୍ରଭେରୀରସନଭାସୁରୈଃ । ଆସୁରୈର୍ ଇଵ ପାତାଲାẖ କଲ୍ଲୋଲୈର୍ ଅଲମ୍ ଆକୁଲାଃ
ଗର୍ଜନ କ୍ଳାଉଡ଼, ବଜ୍ର ଓ ଢୋଲର ଉତ୍ତେଜିତ ଶବ୍ଦରେ, ତରଙ୍ଗମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ପରି ପାତାଳକୁ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ପୂରିଦେଉଥିଲେ।