ଯାଵତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପନଂ ତସ୍ଯ ଵିରସୀଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍ । ଯଥୈଵାଶୁ ତଥୈଵୋର୍ଵ୍ଯାସ୍ ସାଦ୍ରିଦ୍ଵୀପପଯୋନିଧେଃ
ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ କଳ୍ପନା ଦୂର ହେଲା, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ସହ ତାହାର ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ କିଛି ଗଲିଗଲା।
ତୃଣଗୁଲ୍ମଲତାଶାଲିସମୁଦ୍ଭଵନଶକ୍ତତା । ସମସ୍ତୈଵାସ୍ତମ୍ ଆଗନ୍ତୁମ୍ ଆରବ୍ଧା ସା ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ
ଘାସ, ଝାଡ଼, ବେଳ ଓ ଧାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଶକ୍ତି ଦେଖାଯିବାକୁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ସେହି ଶକ୍ତି ଦେଖାଦେଖି ଶାନ୍ତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଦେଖାଦେଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା।
କିଲ ତସ୍ଯ ଵିରାଡାତ୍ମରୂପସ୍ଯାଙ୍ଗୈକଦେଶତାମ୍ । ସା ବିଭର୍ତି ମହୀ ତେନ ତଦସଂଵେଦନୋଦଯାତ୍
ଏହି ପୃଥିବୀ ସେଇ ବିଶାଳ ଆତ୍ମାର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ମାତ୍ର, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହେବା ସହିତ, ପୃଥିବୀର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ହରାଇଗଲା।
ଵିଚେତନା ସା ଵିରସା ବଭୂଵ ପରିଜର୍ଜରା । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାନ୍ତଵଲ୍ଲୀଵ ଜରାଵିଧୁରତାଂ ଗତା
ସେ ପୃଥିବୀ ଅଚେତନ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶେଷରେ ଥିବା ଜରାଧରିତ ବେଳ ଯେପରି ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଅବସ୍ଥା ହେଲା।
ଯଥାସ୍ମାକମ୍ ଅସଂଵିତ୍ତେର୍ ଅଙ୍ଗାଲୀ ଵିରସା ଭଵେତ୍ । ତଥା ଵିରିଞ୍ଚାସଂଵିତ୍ତେର୍ ଧରା ଵୈଧୁର୍ଯମ୍ ଆଗତା
ଯେପରି ଆମେ ଅନ୍ୟମନା ହେଲେ ଦେହର କିଛି ଅଂଶ ଅନୁଭବ ହରାଇ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଏଇ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଜୀବ ଓ ନିରସ ହୋଇଯାଇଛି।
ସମ୍ପନ୍ନସଂହତାନେକମହୋତ୍ପାତଭରାଵୃତା । ଦୁଷ୍କୃତାଙ୍ଗାରନିର୍ଦଗ୍ଧନରକୋନ୍ମୁକ୍ତମାନଵା
ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଘଟନା ଓ ବିପଦ ଭରିଛି, ଏହି ପୃଥିବୀ ତଳୁ ଉଠିଆସିଥିବା ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଦାହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷାକାଣ୍ଡଦୌସ୍ସ୍ଥିତ୍ଯଦୈନ୍ଯଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁର୍ଭଗା । ଦୁଶ୍ଶୀଲାଶେଷଵନିତାନିର୍ମର୍ଯାଦନରାଵୃତା
ଏଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅସ୍ଥିରତା, ଦୁଃଖ, ଦରିଦ୍ରତା ଓ ଅପସ୍ମାର ହେଉଛି; ଏଠାରେ ନୀତିହୀନ ପୁରୁଷମାନେ ଓ ଅନିୟମିତ ନାରୀମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
ପାଂସୁପ୍ରତର୍ଦନୀହାରଧୂଲିଧୂସରସୂର୍ଯଭାକ୍ । ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵିମୂର୍ଖମହାଦୁẖଖଵ୍ଯସନିଵ୍ଯାଧିତାକୁଲା
ଧୂଳି, କୁହୁଡ଼ି ଓ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମ୍ଲାନ; ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, ବିପଦ, ରୋଗ ଓ ମୂର୍ଖ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଫସି ଅସହାୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଦାହଜଲାପୂରଯୁଦ୍ଧପ୍ରୋଚ୍ଛିନ୍ନମଣ୍ଡଲା । ଅଵୃଷ୍ଟ୍ଯଵଗ୍ରହୋନ୍ନଷ୍ଟକଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତପାମରା
ଏହି ଦେଶର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନି, ବନ୍ୟା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଉଛି; ଏଠାର ଲୋକମାନେ ଅବୃଷ୍ଟି, ଗ୍ରହଦୋଷ ଓ ନିଜ କର୍ମର କଷ୍ଟରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଶଙ୍କିତମହୋତ୍ପାତପତତ୍ପର୍ଵତପତ୍ତନା । ଶିଶୁଶ୍ରୋତ୍ରିଯପୁଣ୍ଯାର୍ଯଗୁଣିନାଶରୁଦଜ୍ଜନା
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଦୁର୍ଘଟନାରେ ପାହାଡ଼ ଓ ସହର ଭୂମିକମ୍ପରେ ଭାସ୍ମ ହୋଇଯାଉଛି; ଶିଶୁ, ପଣ୍ଡିତ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଇ, ଦେଶ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଅଶଙ୍କିତସ୍ଥଲୀମଧ୍ଯସଞ୍ଜାତାଗାଧକୂପକା । ଵର୍ଣସଙ୍କରନାରୀଣାମ୍ ଆସକ୍ତଜନଭୂମିପା
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ଖୋଲା ଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର କୂଆ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି; ଦେଶର ଶାସନ ମିଶ୍ର ଜାତିର ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ କରୁଛନ୍ତି।
ଅଟ୍ଟଶୀଲାଖିଲଜନା ଶଵଶୀଲଚତୁଷ୍ପଥା । କେଶୈକଶୀଲଵନିତା ପାନଶୀଲଜନେଶ୍ଵରା
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତ; ଚାରିମାଗରେ ଶବ ଭରି ରହିଛି; ମହିଳାମାନେ ଚୁଲ୍ ନେଇ ଅତି ଆସକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଶାସକମାନେ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁẖଖଶୀଲସମାଚାରା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶୀଲାଖିଲପ୍ରଜା । ଅଧର୍ମଶୀଲଵନିତା କୁଶାସ୍ତ୍ରଶତଶୀଲିନୀ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖ ଓ ବିରୋଧରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ କାମ କରୁଛନ୍ତି; ନାରୀମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଅନେକ ଜଣେ ଭ୍ରମିତ ମତ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଜନାଖିଲଵିତ୍ତାଢ୍ଯା ଵିପଦ୍ଵିହତସଜ୍ଜନା । ଅନାର୍ଯଵସୁଧାପାଲା ତଦନାଦୃତପଣ୍ଡିତା
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସମସ୍ତ ଧନର ମାଲିକ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଭଲମନେଷ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡିଯାନ୍ତି; ଅନାର୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦେଶ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଅଗ୍ରହ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଲୋଭମୋହଭଯଦ୍ଵେଷରାଗରୋଗରଜୋରତା । ଅଗମ୍ଯଗାମିପୁରୁଷା ରୁଷାଭିହତସଦ୍ଦ୍ଵିଜା
ଲୋକମାନେ ଲୋଭ, ମୋହ, ଭୟ, ଦ୍ୱେଷ, କାମ, ରୋଗ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତାରେ ଲିନ୍ନ; ପୁରୁଷମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯାନ୍ତି, ଭଲ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୀଡିତ।
ଅନାରତଘନାକ୍ରନ୍ଦପରାପର୍ଯନ୍ତପାମରା । ଦସ୍ଯୂତ୍ସନ୍ନପୁରଗ୍ରାମଦେଵଦ୍ଵିଜସମାଶ୍ରଯା
ଦେଶର ଏକ ପାରୁଠୁ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନବର୍ଗ ଲୋକମାନେ ଅବିରତ କାନ୍ଦନ୍ତି; ସହର, ଗାଁ, ଦେଉଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ ଦଖଳ କରିଛନ୍ତି।
ଆପାତମଧୁରାରମ୍ଭଦୁẖଖଦୋଦର୍କଭଙ୍ଗୁରା । ଆଲସ୍ଯୋଲ୍ଲାସଵିଲସତ୍କାର୍ଯଵୈଧୁର୍ଯଧର୍ମିଣୀ
ଆରମ୍ଭରେ ସବୁ କାମ ମିଷ୍ଟି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଫଳ ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ନେଇ ଆସେ। ଆଳସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହା ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ସର୍ଵାପଦୁପତାପାର୍ତା କ୍ରମେଣୋତ୍ସନ୍ନଦିଗ୍ଗଣା । ଭସ୍ମଶେଷପୁରଗ୍ରାମା ନିର୍ଜନାଖିଲମଣ୍ଡଲା
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଭରିଯାଏ; ଦେଶ ଦେଶ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସହର ଓ ଗାଁ ମାନେ ଛାଡ଼ି ଆଖିରେ କେବଳ ଛାର ରହିଯାଏ, ସମଗ୍ର ଭୂମି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଜନଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ରୋରୂଯମାଣଭସ୍ମାଭ୍ରକୁଣ୍ଡଲୋଡ୍ଡାମରାମ୍ବରା । ଦୁର୍ଭଗାଡମ୍ବରାରମ୍ଭରୋଦନୋରୁରଵୋଦରୀ
ଛାର ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ଫାଟିଯାଇଥିବା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅତି ଢ଼ଙ୍ଗର ଆରମ୍ଭ କେବଳ ଦୁଃଖ ଓ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ନେଇ ଆସେ।
ମୁଷ୍ଟିପ୍ରମାଣଜନତା ଜନତାପାନୁଷଙ୍ଗିଣୀ । ନୀରସାଶେଷଦେଶାନ୍ତା ସର୍ଵର୍ତୁଗୁଣଵର୍ଜିତା
ଲୋକମାନେ ଗଣନାରେ ମାତ୍ର ମୁଠି ମୁଠି ରହିଯାନ୍ତି, ଦୁଃଖ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଲାଗି ରହେ; ସମସ୍ତ ଦେଶ ଶୁଷ୍କ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଋତୁ ନିଜ ଗୁଣ ହରାଇଦିଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵେ ଧାତୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗତଵେଦନେ । ପୃଥିଵୀ ପୃଥୁଵୈଧୁର୍ଯା ସମ୍ପନ୍ନାସନ୍ନନାଶତଃ
ଏଭଳି ଭୂତତ୍ତ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଯିବା ପରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ବିବିଧତା ସହିତ ନଶ୍ୱରତାର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା।
ଅଥ ତତ୍ସଂଵିଦୁନ୍ମୁକ୍ତୋ ଜଲଧାତୁẖ କ୍ଷଯୋନ୍ମୁଖଃ । ଯଦା ଵିକ୍ଷୁଭିତାତ୍ମାସୀତ୍ ତଦା ନିଯତିଲଙ୍ଘିନଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ ହଟିଯିବା ସହ, ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱରତାପ୍ରତି ଆଗେଇଗଲା; ଯେତେବେଳେ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେତେବେଳେ ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ସମୁତ୍ସାର୍ଯାର୍ଯମର୍ଯାଦାମ୍ ଅର୍ଣଵା ଵିଵୃତାର୍ଣସଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵିକୃତିଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଉନ୍ମତ୍ତା ଇଵ ରାଵିଣଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ସୀମା ଛାଡ଼ି, ସମୁଦ୍ରମାନେ ଖୋଲା ମୁହଁରେ ମଦମାତା ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
ଵୀଚିଵିକ୍ଷୋଭଵିନ୍ଯାସୈର୍ ଵେଲାଵିପିନଲାଵକାଃ । କଲ୍ଲୋଲଵଲନାଵର୍ତଵିଵର୍ତୋଦ୍ଵର୍ତିତାଦ୍ରଯଃ
ତାରଙ୍ଗର ତିବ୍ର ଉତ୍କଳନରେ, କୂଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ଛିଟିଯିଗଲା; ତରଙ୍ଗର ଘୁର୍ଣ୍ଣନ, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଉତ୍ତାଳତାରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଉଲଟିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶୀକରୌଘମହାରମ୍ଭଘନସଂଵଲିତାଚଲାଃ । ଚଲାଚଲଵଲଦ୍ଵୀରମକରାଘୂର୍ଣିତାନ୍ତରାଃ
ପ୍ରବଳ ପାଣିର ଛିଟା ଦେଖି ପାହାଡ଼ମାନେ ଆଁଚଳ ମୁଡ଼ି ରହିଥିଲେ; ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସବୁ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ସବୁଠି ଉତ୍ପାତ ହେଉଥିଲା।
ଉଲ୍ଲଲନ୍ମକରାକ୍ରାନ୍ତଦ୍ରୁମକାନନିତୋଦରାଃ । ଦରୀଵିଦାରଣଭ୍ରଷ୍ଟସିଂହାହତଜଲେଚରାଃ
ଉଫା ମାକରମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀର ଉପଟି ଦେଇ, ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା; ଫାଟିଯାଇଥିବା ଗୁହାରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ସିଂହମାନେ ପାଣିରେ ପଡ଼ି, ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ଫାଲମକରଚ୍ଛିନ୍ନନଭଶ୍ଚରବୃହଦ୍ଘନାଃ । ପରସ୍ପରୋର୍ମିସଙ୍ଘଟ୍ଟଡାକ୍କାରକଟୁଟାଙ୍କୃତାଃ
ଉଫା ମାକରମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘକୁ ଚିରିଦେଉଥିଲେ; ଏପଟ ଓ ସେପଟର ତରଙ୍ଗ ଆଘାତରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ।
ତରତ୍ତରଙ୍ଗମାତଙ୍ଗଫୂତ୍କାରାଧୌତଭାସ୍କରାଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵେଲ୍ଲନଵ୍ଯଗ୍ରପ୍ରଵିଦୀର୍ଣାଦ୍ରିଭିତ୍ତଯଃ
ତରଙ୍ଗର ମହା ମାତଙ୍ଗମାନଙ୍କର ରୋଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୋଇଯାଇଥିଲା; ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟାଉଁ ତରଙ୍ଗ ଧକ୍କାରେ ପାହାଡ଼ର ଦେଉଳି ନୂଆକରି ଫାଟିଯାଉଥିଲା।
ତଟପର୍ଵତଲୁଣ୍ଠାକତରଙ୍ଗକରମଣ୍ଡଲାଃ । ଗର୍ଜଦ୍ଗିରିଦରୀଗେହଵିଶଦୁନ୍ମତ୍ତଵାରଯଃ
ତଟ ଓ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତରଙ୍ଗମାଳା ଲୁଟିପଡ଼ୁଛି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଭିତରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ପାଣି ଉନ୍ମାଦ ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ସେହିପରି ଏହି ପାଣି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପରିସ୍କାର।
ଭୂପାḫ ପରପୁରାକ୍ରାନ୍ତୌ ଲଗ୍ନା ଇଵ ହତାରଯଃ । ତାରାରଵରଣଦ୍ରୀଢାଵିଦ୍ରାଵିତନଭଶ୍ଚରାଃ
ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଜିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜାମାନେ ଯେପରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ବାୟୁର ଜୋର ଚାପରେ ମେଘମାନେ ଛିଟିଯାଇ ଆକାଶରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।