ଚିଚ୍ଛିଲେଯମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତା ସାଦ୍ଯନ୍ତାସ୍ମୀତି ବୋଧତଃ । ସାକାରାପି ନିରାକାରା ଜଗଦଙ୍ଗେତି ସଂସ୍ଥିତା
ଏହି ଚେତନାର କିଛି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଶେଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଅଛି; ଆକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନିରାକାର, ଏହି ଚେତନା ଜଗତର ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ଅଛି।
ଯଦ୍ଵତ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ଚିଦ୍ ଏଵ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ଵ୍ଯୋମୈଵ ପତ୍ତନମ୍ । ଵେତ୍ତି ତଦ୍ଵଦ୍ ଇଯଂ ଵେତ୍ତି ପାଷାଣଂ ଜଗଦଙ୍ଗକମ୍
ଯେପରିକି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଚେତନା ନିଜର ଆକାର ଓ ଆକାଶକୁ ଏକ ସହର ଭାବରେ ଜାଣିଥାଏ, ସେହିପରି ଏହି ପଥରକୁ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ଜାଣିଥାଏ।
ନ ସରନ୍ତୀହ ସରିତୋ ନ ଚକ୍ରଂ ପରିଵର୍ତତେ । ନାର୍ଥାḫ ପରିଣମନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତẖ କଚତ୍ଯ୍ ଏତଚ୍ ଚିଦମ୍ବରମ୍
ଏଠାରେ ନଦୀମାନେ ବହୁନାହାନ୍ତି, ଚକ୍ର ଘୁରୁନାହିଁ, କିଛି ବସ୍ତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏନାହିଁ; ଏହା ହେଉଛି ଚେତନାର ଶୁନ୍ୟ ଆକାଶ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅଚଳ।
ନ ମହାକଲ୍ପକଲ୍ପାନ୍ତସଂଵିଦସ୍ ସଂଵିଦମ୍ବରେ । ସମ୍ଭଵନ୍ତି ପୃଥଗ୍ରୂପାḫ ପଯସୀଵ ପଯୋଽନ୍ତରମ୍
ବଡ଼ କାଳପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଚେତନା ଆକାଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନଥାଏ।
ଜଗନ୍ତି ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ନ ସନ୍ତି ଶାନ୍ତେ ଚିଦମ୍ବରେ ସର୍ଵଗତୈକମୂର୍ତୌ । ନଭୋଽନ୍ତରାଣୀଵ ମହାନଭୋଽନ୍ତଶ୍ ଚେତ୍ ସନ୍ତି ତତ୍ ତାନି ପରାମ୍ବରାଣି
ଏହି ଶାନ୍ତ ଚେତନା ଆକାଶରେ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏକ ଆକୃତିରେ, ସଂସାରଗୁଡ଼ିକ ଅଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯଦି ଏମିତି କିଛି ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଭିତରେ ଆକାଶ ପରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଵସିଷ୍ଠ ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ମୁନେ ଜଗତ୍ ସ୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଵାସନେ ସମ୍ପ୍ରତି ଶାନ୍ତିମ୍ ଏହି । ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିରୂପାଣି ପରଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଵଯଂ ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମପଦଂ ଵ୍ରଜାମଃ
ବଶିଷ୍ଠ, ମୁନି, ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ସଂସାରକୁ ଯାଅ; ତୁମର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର। ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକ ଯାଉ, ଆମେ ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମ ପଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଜନୈସ୍ ସହ । ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନୋ ଽନନ୍ତସମାଧାନଗତୋ ଽଭଵତ୍
ଏହିପରି କହି, ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସହିତ, ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଅନନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଓଙ୍କାରୋର୍ଧ୍ଵାର୍ଧମାତ୍ରାନ୍ତଶ୍ ଶାନ୍ତନିଶ୍ଶେଷମାନସଃ । ଲିପିକର୍ମାର୍ପିତାକାର ଆସୀଦ୍ ଆଶାନ୍ତଵେଦନଃ
ତାଙ୍କର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲା, ଓଁକାରର ଉପର ଅର୍ଧ ଅକ୍ଷରରେ ଶେଷ ହେଲା। ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଥିବା ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ତମ୍ ଏଵାନୁସରନ୍ତୀ ସା ତଥୈଵ ଧ୍ଯାନଗା ସତୀ । ଵାସନାସୀଦ୍ ଅଶେଷାଶାଶାନ୍ତା ଵାକାଶରୂପିଣୀ
ସେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଆଶା ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଚେତନା ଶୂନ୍ୟ ଓ ଶବ୍ଦ ଆକାଶର ଆକୃତି ନେଲେ।
ପରମେଷ୍ଠିନ୍ଯ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପେ ତସ୍ମିଂସ୍ ତାନଵମ୍ ଈଯୁଷି । ସର୍ଵଗାନନ୍ତଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମରୂପୋ ଽପଶ୍ଯମ୍ ଅହଂ ତଦା
ପରମେଷ୍ଠୀ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଚେତନାକୁ ଆକାଶ ପରି ଦେଖିଲି।
ଯାଵତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପନଂ ତସ୍ଯ ଵିରସୀଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍ । ଯଥୈଵାଶୁ ତଥୈଵୋର୍ଵ୍ଯାସ୍ ସାଦ୍ରିଦ୍ଵୀପପଯୋନିଧେଃ
ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ କଳ୍ପନା ଦୂର ହେଲା, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ସହ ତାହାର ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ କିଛି ଗଲିଗଲା।
ତୃଣଗୁଲ୍ମଲତାଶାଲିସମୁଦ୍ଭଵନଶକ୍ତତା । ସମସ୍ତୈଵାସ୍ତମ୍ ଆଗନ୍ତୁମ୍ ଆରବ୍ଧା ସା ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ
ଘାସ, ଝାଡ଼, ବେଳ ଓ ଧାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଶକ୍ତି ଦେଖାଯିବାକୁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ସେହି ଶକ୍ତି ଦେଖାଦେଖି ଶାନ୍ତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଦେଖାଦେଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା।
କିଲ ତସ୍ଯ ଵିରାଡାତ୍ମରୂପସ୍ଯାଙ୍ଗୈକଦେଶତାମ୍ । ସା ବିଭର୍ତି ମହୀ ତେନ ତଦସଂଵେଦନୋଦଯାତ୍
ଏହି ପୃଥିବୀ ସେଇ ବିଶାଳ ଆତ୍ମାର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ମାତ୍ର, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହେବା ସହିତ, ପୃଥିବୀର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ହରାଇଗଲା।
ଵିଚେତନା ସା ଵିରସା ବଭୂଵ ପରିଜର୍ଜରା । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାନ୍ତଵଲ୍ଲୀଵ ଜରାଵିଧୁରତାଂ ଗତା
ସେ ପୃଥିବୀ ଅଚେତନ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶେଷରେ ଥିବା ଜରାଧରିତ ବେଳ ଯେପରି ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଅବସ୍ଥା ହେଲା।
ଯଥାସ୍ମାକମ୍ ଅସଂଵିତ୍ତେର୍ ଅଙ୍ଗାଲୀ ଵିରସା ଭଵେତ୍ । ତଥା ଵିରିଞ୍ଚାସଂଵିତ୍ତେର୍ ଧରା ଵୈଧୁର୍ଯମ୍ ଆଗତା
ଯେପରି ଆମେ ଅନ୍ୟମନା ହେଲେ ଦେହର କିଛି ଅଂଶ ଅନୁଭବ ହରାଇ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଏଇ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଜୀବ ଓ ନିରସ ହୋଇଯାଇଛି।
ସମ୍ପନ୍ନସଂହତାନେକମହୋତ୍ପାତଭରାଵୃତା । ଦୁଷ୍କୃତାଙ୍ଗାରନିର୍ଦଗ୍ଧନରକୋନ୍ମୁକ୍ତମାନଵା
ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଘଟନା ଓ ବିପଦ ଭରିଛି, ଏହି ପୃଥିବୀ ତଳୁ ଉଠିଆସିଥିବା ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଦାହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷାକାଣ୍ଡଦୌସ୍ସ୍ଥିତ୍ଯଦୈନ୍ଯଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁର୍ଭଗା । ଦୁଶ୍ଶୀଲାଶେଷଵନିତାନିର୍ମର୍ଯାଦନରାଵୃତା
ଏଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅସ୍ଥିରତା, ଦୁଃଖ, ଦରିଦ୍ରତା ଓ ଅପସ୍ମାର ହେଉଛି; ଏଠାରେ ନୀତିହୀନ ପୁରୁଷମାନେ ଓ ଅନିୟମିତ ନାରୀମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
ପାଂସୁପ୍ରତର୍ଦନୀହାରଧୂଲିଧୂସରସୂର୍ଯଭାକ୍ । ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵିମୂର୍ଖମହାଦୁẖଖଵ୍ଯସନିଵ୍ଯାଧିତାକୁଲା
ଧୂଳି, କୁହୁଡ଼ି ଓ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମ୍ଲାନ; ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, ବିପଦ, ରୋଗ ଓ ମୂର୍ଖ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଫସି ଅସହାୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଦାହଜଲାପୂରଯୁଦ୍ଧପ୍ରୋଚ୍ଛିନ୍ନମଣ୍ଡଲା । ଅଵୃଷ୍ଟ୍ଯଵଗ୍ରହୋନ୍ନଷ୍ଟକଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତପାମରା
ଏହି ଦେଶର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନି, ବନ୍ୟା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଉଛି; ଏଠାର ଲୋକମାନେ ଅବୃଷ୍ଟି, ଗ୍ରହଦୋଷ ଓ ନିଜ କର୍ମର କଷ୍ଟରେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଶଙ୍କିତମହୋତ୍ପାତପତତ୍ପର୍ଵତପତ୍ତନା । ଶିଶୁଶ୍ରୋତ୍ରିଯପୁଣ୍ଯାର୍ଯଗୁଣିନାଶରୁଦଜ୍ଜନା
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଦୁର୍ଘଟନାରେ ପାହାଡ଼ ଓ ସହର ଭୂମିକମ୍ପରେ ଭାସ୍ମ ହୋଇଯାଉଛି; ଶିଶୁ, ପଣ୍ଡିତ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଇ, ଦେଶ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଅଶଙ୍କିତସ୍ଥଲୀମଧ୍ଯସଞ୍ଜାତାଗାଧକୂପକା । ଵର୍ଣସଙ୍କରନାରୀଣାମ୍ ଆସକ୍ତଜନଭୂମିପା
ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ଖୋଲା ଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର କୂଆ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି; ଦେଶର ଶାସନ ମିଶ୍ର ଜାତିର ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ କରୁଛନ୍ତି।
ଅଟ୍ଟଶୀଲାଖିଲଜନା ଶଵଶୀଲଚତୁଷ୍ପଥା । କେଶୈକଶୀଲଵନିତା ପାନଶୀଲଜନେଶ୍ଵରା
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତ; ଚାରିମାଗରେ ଶବ ଭରି ରହିଛି; ମହିଳାମାନେ ଚୁଲ୍ ନେଇ ଅତି ଆସକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ଶାସକମାନେ ମଦ୍ୟପାନରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି।
ଦୁẖଖଶୀଲସମାଚାରା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶୀଲାଖିଲପ୍ରଜା । ଅଧର୍ମଶୀଲଵନିତା କୁଶାସ୍ତ୍ରଶତଶୀଲିନୀ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖ ଓ ବିରୋଧରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ କାମ କରୁଛନ୍ତି; ନାରୀମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଅନେକ ଜଣେ ଭ୍ରମିତ ମତ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଜନାଖିଲଵିତ୍ତାଢ୍ଯା ଵିପଦ୍ଵିହତସଜ୍ଜନା । ଅନାର୍ଯଵସୁଧାପାଲା ତଦନାଦୃତପଣ୍ଡିତା
ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସମସ୍ତ ଧନର ମାଲିକ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଭଲମନେଷ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡିଯାନ୍ତି; ଅନାର୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦେଶ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଅଗ୍ରହ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଲୋଭମୋହଭଯଦ୍ଵେଷରାଗରୋଗରଜୋରତା । ଅଗମ୍ଯଗାମିପୁରୁଷା ରୁଷାଭିହତସଦ୍ଦ୍ଵିଜା
ଲୋକମାନେ ଲୋଭ, ମୋହ, ଭୟ, ଦ୍ୱେଷ, କାମ, ରୋଗ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତାରେ ଲିନ୍ନ; ପୁରୁଷମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯାନ୍ତି, ଭଲ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୀଡିତ।
ଅନାରତଘନାକ୍ରନ୍ଦପରାପର୍ଯନ୍ତପାମରା । ଦସ୍ଯୂତ୍ସନ୍ନପୁରଗ୍ରାମଦେଵଦ୍ଵିଜସମାଶ୍ରଯା
ଦେଶର ଏକ ପାରୁଠୁ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନବର୍ଗ ଲୋକମାନେ ଅବିରତ କାନ୍ଦନ୍ତି; ସହର, ଗାଁ, ଦେଉଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଦୁଷ୍କର୍ମୀମାନେ ଦଖଳ କରିଛନ୍ତି।
ଆପାତମଧୁରାରମ୍ଭଦୁẖଖଦୋଦର୍କଭଙ୍ଗୁରା । ଆଲସ୍ଯୋଲ୍ଲାସଵିଲସତ୍କାର୍ଯଵୈଧୁର୍ଯଧର୍ମିଣୀ
ଆରମ୍ଭରେ ସବୁ କାମ ମିଷ୍ଟି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଫଳ ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ନେଇ ଆସେ। ଆଳସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଏହା ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ସର୍ଵାପଦୁପତାପାର୍ତା କ୍ରମେଣୋତ୍ସନ୍ନଦିଗ୍ଗଣା । ଭସ୍ମଶେଷପୁରଗ୍ରାମା ନିର୍ଜନାଖିଲମଣ୍ଡଲା
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଭରିଯାଏ; ଦେଶ ଦେଶ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସହର ଓ ଗାଁ ମାନେ ଛାଡ଼ି ଆଖିରେ କେବଳ ଛାର ରହିଯାଏ, ସମଗ୍ର ଭୂମି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଜନଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ରୋରୂଯମାଣଭସ୍ମାଭ୍ରକୁଣ୍ଡଲୋଡ୍ଡାମରାମ୍ବରା । ଦୁର୍ଭଗାଡମ୍ବରାରମ୍ଭରୋଦନୋରୁରଵୋଦରୀ
ଛାର ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକା, ଫାଟିଯାଇଥିବା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଅତି ଢ଼ଙ୍ଗର ଆରମ୍ଭ କେବଳ ଦୁଃଖ ଓ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ନେଇ ଆସେ।
ମୁଷ୍ଟିପ୍ରମାଣଜନତା ଜନତାପାନୁଷଙ୍ଗିଣୀ । ନୀରସାଶେଷଦେଶାନ୍ତା ସର୍ଵର୍ତୁଗୁଣଵର୍ଜିତା
ଲୋକମାନେ ଗଣନାରେ ମାତ୍ର ମୁଠି ମୁଠି ରହିଯାନ୍ତି, ଦୁଃଖ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଲାଗି ରହେ; ସମସ୍ତ ଦେଶ ଶୁଷ୍କ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଋତୁ ନିଜ ଗୁଣ ହରାଇଦିଏ।