ଵସ୍ତୁତସ୍ ତୁ ନ ଜାତୋ ଽସ୍ମି ନ ଚ ନଶ୍ଯାମି କିଞ୍ଚନ । ଚିଦାକାଶଶ୍ ଚିଦାକାଶେ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅନାଵୃତଃ
ସତ୍ୟରେ, ମୁଁ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନି, ଏବଂ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଉନି। ମୁଁ ଅବାଧ ଚେତନାର ଆକାଶରେ, ଚେତନାର ଆକାଶରେ ରହିଛି।
ଯଦ୍ ଅଯଂ ତ୍ଵଂ ମମାହଂ ତେ ଯଦ୍ ଇଦଂ କଥନଂ ମିଥଃ । ତତ୍ ତରଙ୍ଗସ୍ ତରଙ୍ଗାଗ୍ରେ ରଣତ୍ଯ୍ ଏଵେତି ମେ ମତିଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା ମୋତେ କହୁଛ, ମୁଁ ଯେଉଁ କଥା ତୁମକୁ କହୁଛି, ଏହି ପ୍ରତିସ୍ପନ୍ଦନ କଥାମାନେ ଏମିତି, ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଖେଳିବା।
ଏଵଂରୂପସ୍ଯ ମେ କାଲଵଶତୋ ଵିଶଦାକୃତେଃ । ସୌକୁମାର୍ଯାଚ୍ ଚିଦାଭାସମାତ୍ରସ୍ଯାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ମୋ ପରି ଜଣେ, ଯାହାର ଆକୃତି ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଯାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମତା କେବଳ ଚେତନାର ଛାୟା, ଭିତରେ ସ୍ବଭାବ ଅନୁସାରେ—
ମମାନନ୍ଯା ତଵାନ୍ଯସ୍ଯ ଚାନ୍ଯେଵେହ ଵିଭାତି ଯା । ସୋଦିତାନୁଦିତୈଵାନ୍ତର୍ ମମାହମ୍ ଇତି ଵାସନା
ଏଠାରେ ଯାହା 'ମୋର', 'ତୁମର', କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଭିତରେ ଉଦୟ ହୁଏ କିମ୍ବା ଉଦୟ ହୁଏନି, ଏହା 'ମୁଁ ମୋର' ଭାବର ଗୁପ୍ତ ସଂସ୍କାର।
ଅନାଶସତ୍ତାମୁଦିତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ ଆତ୍ମନି ସଂସ୍ଥିତଃ । ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଅଚ୍ଯୁତାକାରସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମସ୍ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭଃ
ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହି, କୌଣସି ଆସାକୁ ଧରିନାହିଁ। ମୋର ସ୍ୱଭାବ ସଦା ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛି, ଏବଂ ନିଜେ ଆଲୋକମୟ।
ତସ୍ଯା ଅହମ୍ ଇତି ଭ୍ରାନ୍ତେର୍ ଵାସନାଯା ଜଗତ୍ସ୍ଥିତେଃ । ସମ୍ପନ୍ନେଯମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା ଦେହରୂପିଣୀ
‘ମୁଁ ଏହି’ ବୋଲି ଭ୍ରମ ଓ ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସରୁ, ଏହି ଜଗତରେ ଏହି ଅଭିନିବେଶକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଦେହ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛି।
ଵାସନାଯା ଅଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତୈଵମ୍ ଇଯଂ ସ୍ଥିତା । ନ ତୁ ମେ ଗୃହିଣୀ ନାପି ଗୃହିଣ୍ଯର୍ଥେନ ମତ୍କୃତା
ଏହି ଅଭିନିବେଶକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଏଠି ଅଛି; ସେ ମୋର ଘରବାଳି ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ଘରବାଳି ଭାବରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗୃହଣ କରିନାହିଁ।
ସ୍ଵଵାସନାଵେଶଵଶେନ ଭାଵଂ ଗୃହିଣ୍ଯ୍ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମଣ ଇତ୍ଯ୍ ଉପେତ୍ଯ । ଏଷା ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଇତାତିଦୁẖଖଂ ଯସ୍ମାତ୍ କିଲୈଷୈଵ ହି ଵାସନାନ୍ତଃ
ନିଜ ଅଭିନିବେଶର ପ୍ରଭାବରେ, ‘ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଘରବାଳି’ ବୋଲି ଭାବିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଅର୍ଥହୀନ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ, କାରଣ ସେ ଏହି ଅଭିନିବେଶର ଶେଷ ଅଟେ।
ଅଦ୍ଯାହଂ ଚିନ୍ମଯାକାଶସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯାକାଶମଯୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍ । ପରାଂ ଗ୍ରହୀତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ତେନେହୋପସ୍ଥିତẖ କ୍ଷଯଃ
ଆଜି ମୁଁ ଚେତନାର ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଆକାଶ ମିଶିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଲୟ ଆସିଛି।
ମହାପ୍ରଲଯକାଲେ ଽସ୍ମିଂସ୍ ତ୍ଯକ୍ତୁମ୍ ଏଷା ମଯାଧୁନା । ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ନୂନମ୍ ଆରବ୍ଧା ତେନ ଵୈରସ୍ଯମ୍ ଆଗତା
ଏହି ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ମୁଁ ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହିଠାରୁ ବିରକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ଆକାଶତ୍ଵାଦ୍ ଯଦାଦ୍ଯାଯଂ ପରାକାଶୋ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ତଦା ମହାପ୍ରଲଯତା ଵାସନାଯାଶ୍ ଚ ସଙ୍କ୍ଷଯଃ
ମୋର ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପରମ ଆକାଶ ହେବି, ସେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଳୟ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶା ଶେଷ ହେବ।
ତେନୈଷା ଵିରସୀଭୂତା ମନ୍ମାର୍ଗମ୍ ଅଭିଧାଵତି । ନାନୁଗଚ୍ଛତି କୋ ନାମ ନିର୍ମାତାରମ୍ ଉଦାରଧୀଃ
ଏହିଠାରୁ ସେ ବିରସ ହୋଇ, ମୋ ପଥରେ ଧାଉଛି; କିନ୍ତୁ ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା କିଏ ନିର୍ମାତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବ?
ଇହାଦ୍ଯାଯଂ କଲେର୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗଵିପର୍ଯଯଃ । ପ୍ରଜାମନ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଦେଵାନାମ୍ ଅଦ୍ଯୈଵାନ୍ତୋ ଽଯମ୍ ଆଗତଃ
ଏଠାରେ, ଏଇ ଦିନ, କଳିଯୁଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା, ଚାରି ଯୁଗର ଗତି ବିପରୀତ ହେଇଗଲା; ଲୋକମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏଇ ଦିନେ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଆସିଗଲା।
ଅଦ୍ଯୈଵ ଚାଯଂ କଲ୍ପାନ୍ତୋ ମହାକଲ୍ପାନ୍ତ ଏଵ ଚ । ମମାଯଂ ଵାସନାନ୍ତୋ ଽଦ୍ଯ ଦେହଵ୍ଯୋମାନ୍ତ ଏଵ ଚ
ଏଇ ଦିନେ ଏହି କଳ୍ପର ଶେଷ, ବଡ କଳ୍ପର ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା; ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ଦିନେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିର ଶେଷ, ଦେହ ଓ ଆକାଶର ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେଇଯାଇଛି।
ତେନେଯଂ ଵାସନା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କ୍ଷଯଂ ଗନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତା । କ୍ଵେଵ ପଦ୍ମାକରାଶୋଷେ ଗନ୍ଧଲେଖାଵତିଷ୍ଠତାମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଆସକ୍ତି ଏବେ ସମାପ୍ତିକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ପଦ୍ମପୋଖରୀ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ତାହାର ସୁଗନ୍ଧ କେଉଁଠି ରହିଯାଏ?
ଯଥା ଜଲାବ୍ଧିଲେଖାଯା ଜାଯତେ ଲହରୀ ଚଲା । ଵାସନାଯାସ୍ ତଥୈଵେଚ୍ଛା ମୁଧୋଦେତ୍ଯ୍ ଅପକାରଣମ୍
ଯେପରି ଜଳରେ ଏକ ରେଖା ଆକିଲେ ତାହାରୁ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, ସେପରି ଆସକ୍ତିରୁ ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ମୂର୍ଖତାରେ ଏବଂ କାରଣ ବିନା।
ଆଭିମାନିକଦେହାଯା ଵାସନାଯାସ୍ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ଅସ୍ଯା ଆତ୍ମାଵଲୋକେଚ୍ଛା ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵୋପଜାଯତେ
ଏହି ଦେହଟି ଅହଂଭାବରୁ ଗଠିତ, ଏହାର ମନରେ ଯେଉଁ ଆଗ୍ରହ ରହିଛି, ସେଠାରୁ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵ୍ ଅପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ଧାରଣାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ । ଦୃଷ୍ଟୋ ଽନଯା ଭଵତ୍ସର୍ଗୋ ଵର୍ଗଵ୍ଯଗ୍ରାନିରର୍ଗଲଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟତାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଚିନ୍ତନର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଅବିରତ ଏବଂ ଅବାଧ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଅନଯାମ୍ବରସଞ୍ଚାରପରଯାଦ୍ରିଶିରଶ୍ଶିଲା । ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ଵଜଗଦାଧାରଭୂତାସ୍ମାକଂ ତୁ ଖାତ୍ମିକା
ଏହି ଆଗ୍ରହ ଯାହା ଆକାଶରେ ଚଳିବାକୁ ଚାହେ, ତାହା ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଥିବା ପଥରକୁ ନିଜ ସଂସାରର ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖେ; କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଇଁ ଏହା ଶୂନ୍ୟର ନିଜ ଗୁଣ।
ଏତଦ୍ ଅସ୍ମଜ୍ଜଗଦ୍ ଯତ୍ର ତଦ୍ ଦୃଷତ୍ ତ୍ଵଜ୍ଜଗଦ୍ଗିରୌ । ଅସ୍ମଜ୍ଜଗତ୍ପଦାର୍ଥେଷୁ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନି ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପି
ଯେଉଁଠାରେ ଆମ ସଂସାର ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେଠାରେ ତୁମ ସଂସାର ପାହାଡ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ଆମ ସଂସାରର ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵଯଂ ତାନି ନ ପଶ୍ଯାମୋ ଭେଦଦୃଷ୍ଟୌ ସ୍ଥିତା ଇମେ । ବୋଧୈକତାଂ ଗତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଶୁ ପଶ୍ଯାମସ୍ ତାନି ଵୀକ୍ଷଣାତ୍
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଭିନ୍ନତାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ରହୁଛୁ, ସେତେବେଳେ ସେସବୁକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ଞାନର ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଆମେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିପାରୁ।
ଘଟେ ପଟେ ଵଟେ କୁଡ୍ଯେ ଖେ ଽନିଲେ ଽମ୍ଭସି ତେଜସି । ଜଗନ୍ତି ସନ୍ତି ସର୍ଵତ୍ର ଶିଲାଯାମ୍ ଇଵ ସର୍ଵଦା
ମାଟିର ଘଡ଼, କପଡ଼ା, ବଟବୃକ୍ଷ, ଦେଉଳି, ଆକାଶ, ପବନ, ପାଣି ଓ ଅଗ୍ନି—ଏହି ସବୁଠାରେ, ସବୁ ସମୟରେ, ପ୍ରପଞ୍ଚ ଅଛି; ଯେପରି ଏକ ପାଥର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଜଗନ୍ ନାମ ମୁଧାଭ୍ରାନ୍ତିẖ କିଲ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୋପମା । ମିଥ୍ଯୈଵେଯଂ କ୍ଵ ନାମାସୌ ଚିଦ୍ରୂପାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ ନାସ୍ତି ଵା
ଏହି ଯେ ପ୍ରପଞ୍ଚ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା କେବଳ ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମ; ସ୍ୱପ୍ନର ନଗର ସମାନ। ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସତ୍ୟ—ଏହି ଚେତନାର ରୂପ କେଉଁଠି ଅଛି, ଅଛି କି ନାହିଁ କି?
ପରିଜ୍ଞାତା ସତୀ ଯେଷାଂ ସୈଷା ଚିନ୍ନଭସୈକତାମ୍ । ଗତା ତେ ନ ଵିମୁହ୍ଯନ୍ତି ଶିଷ୍ଟାସ୍ ତୁ ଭ୍ରମଭାଜନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଚେତନାର ଏକତା ବୋଲି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ରହନ୍ତି।
ଅଥାନ୍ଯଧାରଣାଭ୍ଯାସାତ୍ ସ୍ଵଵିରାଗଵଶୋଦିତମ୍ । ସାଧଯନ୍ତ୍ଯାର୍ଥମ୍ ଆତ୍ମୀଯଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅନଯା ମୁନେ
ପ୍ରଭୁତ୍ ଭିନ୍ନ ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ନିଜର ବିରାକ୍ତିର ପ୍ରେରଣାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି; ଏହି କଥା ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି, ମୁନି.
ଇତି ମାଯେଵ ଦୁଷ୍ପାରା ଚିଚ୍ଛକ୍ତିḫ ପରିଜୃମ୍ଭତେ । ଇଯମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତା ବ୍ରାହ୍ମୀ ଶକ୍ତିର୍ ଅନାମଯା
ଏହିପରି, ଅପାର ମାୟା ପରି, ଚେତନାର ଶକ୍ତି ବିସ୍ତାର ପାଉଛି; ଏହି ଶକ୍ତି ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଏହା ଦୁଃଖର ସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମର ଶକ୍ତି.
ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ନେହ କାର୍ଯାଣି କାନିଚିତ୍ । ଦ୍ରଵ୍ଯକାଲକ୍ରିଯୋଦ୍ଦ୍ଯୋତା ଚିତିସ୍ ତପତି କେଵଲମ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ; କେବଳ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସମୟ ଓ କ୍ରିୟାର ଆଲୋକରେ ଚେତନା ଏକାକି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ.
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦ୍ରଵ୍ଯମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ । ଚିଚ୍ଛିଲାଙ୍ଗକମ୍ ଏଵୈକଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଅନସ୍ତମଯୋଦଯମ୍
ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା, ଦ୍ରବ୍ୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଏହା ସହିତ ସମସ୍ତ କିଛି, ଏକ ଅଭିନ୍ନ ଚେତନାର ଗଠନ ଭାବେ ଜାଣ; ଏହାର କେବଳ ଉଦୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତମୟ ନାହିଁ.
ଚିଦ୍ ଏଵେଯଂ ଶିଲାକାରମ୍ ଇଵ ତିଷ୍ଠତି ବିଭ୍ରତୀ । ଅଙ୍ଗମ୍ ଅସ୍ଯା ଜଗଜ୍ଜାଲଂ ମରୁତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦନଂ ଯଥା
ଚେତନା ନିଜେ ଏଠାରେ ପଥର ଭଳି ରୂପ ଧରି ଉଭା ଅଛି, ତାର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜାଲ, ଯେପରିକି ପବନର ଗତି ହେଉଛି ତାର ଉତ୍ସାହ।
ଵିଜ୍ଞାନଘନମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯତେ । ଅନାଦ୍ଯନ୍ତାପି ସାଦ୍ଯନ୍ତଂ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅତିଗତାପି ଚିତ୍
ଜ୍ଞାନରେ ଭରିଥିବା ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଏହି ଜଗତ ଭାବରେ ଦେଖେ; ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ, ତଥାପି ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଅଛି, ଚେତନା ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।