ଭୂତତଣ୍ଡୁଲମ୍ ଆ ସୃଷ୍ଟେḫ ପିନଷ୍ଟି ଧ୍ରୁଵକୀଲକଃ । ନିଯତ୍ଯା ଚାଲିତୋ ରୋଦẖକଵାଟୋ ଽମ୍ଭୋଦଘର୍ଘରଃ
ଧ୍ରୁବ ଦଣ୍ଡ ତତ୍ତ୍ୱର ଧାନ ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ଚକି ଭଳି ଚାପି ଦେଉଛି; ନିୟତିରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ଆକାଶ ଦ୍ୱାର ଜଳଭରା ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଛି।
ଦ୍ଵୀପାବ୍ଧିଶୈଲୈର୍ ଭୂପୀଠଂ ଵିମାନନଗରୈର୍ ନଭଃ । ଦୈତ୍ଯଦାନଵନାଗୌଘୈḫ ପୂର୍ଣଂ ପାତାଲମଣ୍ଡଲମ୍
ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆକାଶ ରଥ ଓ ନଗରରେ ଭରିଛି; ପାତାଳ ଦାନବ, ଦେତ୍ୟ ଓ ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କୁଣ୍ଡଲଂ ତ୍ରିଜଗଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ନୀଲଂ ଆକାଶମଣ୍ଡଲମ୍ । ସ୍ଥିତଂ ଚଞ୍ଚଲମ୍ ଆଚାରଚଞ୍ଚଲାଯାସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ମଣି
ତିନି ଜଗତର ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ ହେଉଛି ନୀଳ ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତି, ଯାହା ଏକ ଚମକୁଥିବା ମଣି ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ କମ୍ପିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ରହିଛି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିରହିତାଂ ସ୍ପନ୍ଦସଂଵିଦଂ ଵାଯଵୀମ୍ ଇଵ । ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଚୈଵ ସୂକ୍ଷ୍ମାମ୍ ଆଦାଯ ଜାଯତେ
ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ନଥିବା, ବାୟୁ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ କମ୍ପନ ଜ୍ଞାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ମୁନିର୍ ମୌନୈର୍ ଧରା ଵାର୍ଭିର୍ ମାରୁତୈẖ କପିଚାପଲମ୍ । ଆକାଶୈର୍ ଅଵକାଶିତ୍ଵଂ ତେଜୋଭିର୍ ଭାସନଂ ଶ୍ରିତମ୍
ମୁନି ଭୂମି ଦ୍ୱାରା ନୀରବତା, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଞ୍ଚଳତା, ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାର ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଵୃକ୍ସୋର୍ଵ୍ଯବ୍ଧ୍ଯଦ୍ରିଖନୄଣାଂ ପ୍ରାଣିନୋ ଽନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ମୃତିଜନ୍ମୋନ୍ମୁଖାẖ କୀଟସୁରାସୁରଜଲୌକସଃ
ଗଛ, ଭୂମି, ଜଳ, ପାହାଡ଼ ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବହୁତ ଜୋରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ; ପୋକା, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଉଲଟିକା ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଉନ୍ମୁଖ ଅଛନ୍ତି।
ସସୁରାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵାẖ କାଲẖ କଲଯତେ ପ୍ରଜାଃ । ଦୋର୍ଭିẖ କଲ୍ପଯୁଗାବ୍ଦୈଶ୍ ଶ୍ଵଶ୍ ଶ୍ଵḫ ପଶୂନ୍ ଇଵ ପାଲକଃ
ସମୟ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ହାତ ଭଳି ଯୁଗ ଓ ବର୍ଷକୁ ନେଇ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଂକୁ ଗୋପାଳକ ଦିନେ ଦିନେ ଯେପରି ଗାଁଠିଆ ପଶୁମାନେଂକୁ ହଂକାଇ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ଚଲାଇ ନେଉଛି।
ଅନନ୍ତଵିପୁଲାଗାଧଗମ୍ଭୀରେ କାଲସାଗରେ । ଉତ୍ପତ୍ଯୋତ୍ପତ୍ଯ ଲୀଯନ୍ତେ ଋତ୍ଵାଵର୍ତଵିଵୃତ୍ତଯଃ
ଅନନ୍ତ, ବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର ସମୟ ସାଗରରେ, ଋତୁର ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବାରମ୍ବାର ଉଦ୍ଭବ ଓ ଲୟ ପାଉଛନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଦଶଵିଧା ଵାତଵେଲ୍ଲିତା ଭୂତପାଂସଵଃ । ନାଶାକାଶେ ଵିଲୀଯନ୍ତେ ଶରଦମ୍ଭୋଦଲୀଲଯା
ଚଉଦ ପ୍ରକାରର ଭୂତ ଧୂଳି, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉଡ଼ାଯାଇ, ନାଶର ଆକାଶରେ ଏମିତି ଲୟ ହୁଏ ଯେପରି ଶରଦ ମଘ ଆକାଶରେ ହରାଯାଏ।
ଭୁଵନଂ ବୋଧଯନ୍ତୀ ଦ୍ଯୌଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କକରଚାମରୈଃ । ସ୍ଥିତାକାଶାଂଶୁକାକଲ୍ପଂ ତାରକୋତ୍କରଶେଖରା
ତାରାମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣର ଚାମର ଭଳି ହଳାହଳି ଦ୍ୱାରା, ସାରା ଜଗତକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଆକାଶର ଶୂକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଥିତାḫ ପଵନଭୂକମ୍ପମେଘତାପସହିଷ୍ଣଵଃ । ସ୍ଵଂ ପ୍ରଦେଶମ୍ ଅନୁଜ୍ଝନ୍ତ୍ଯẖ କକୁଭସ୍ ସ୍ତମ୍ଭିତା ଇଵ
ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ, ଭୂକମ୍ପ, ମେଘ ଓ ତାପକୁ ସହି, ସେମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଗଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ପାତମେଘନିର୍ହ୍ରାଦଭୂମିକମ୍ପଗ୍ରହଗ୍ରହୈଃ । ଅଜ୍ଞାତୈର୍ ଅପି ଵିଜ୍ଞାତୈର୍ ଭୂତାନାଂ ଜ୍ଞାଯତେ ଗତିଃ
ଅପଶକୁନ ମେଘର ଗର୍ଜନ, ଭୂକମ୍ପ, ଗ୍ରହଣ ଓ ଏହାପରି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା, ଚିହ୍ନିପାରିବା କିମ୍ବା ନ ଚିହ୍ନିପାରିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚଳାଚଳ ଜଣାପଡ଼େ।
ସପ୍ତାନାଂ ଜଲମ୍ ଅବ୍ଧୀନାମ୍ ଔର୍ଵାଗ୍ନିḫ ପିବତି ଜ୍ଵଲନ୍ । ଲୋକାନ୍ତରାଣାମ୍ ଆକଲ୍ପଂ କାଲୋ ଭୂତଗଣଂ ଯଥା
ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ଜଳକୁ ଉର୍ଣ୍ଣାଗ୍ନି ଜଳାଇ ନେଇଥାଏ; ସେଇପରି, ସମୟ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଳାଇ ଦିଏ।
ପାତାଲମ୍ ଆଵିଶତି ଯାତି ନଭୋ ଵିଲଙ୍ଘ୍ଯ ଦିଙ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଭ୍ରମତି ଭୂତଗଣସ୍ ସମନ୍ତାତ୍ । ପର୍ଯେତି ପର୍ଵତମହାର୍ଣଵମଣ୍ଡଲାନି ଦ୍ଵୀପାନ୍ତରାଣି ଚ ମରୁତ୍ସରଣକ୍ରମେଣ
ଜୀବମାନେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଆକାଶକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଦିଗମାଣ୍ଡଳକୁ ଘୂରିବା ସହିତ, ପବନର ଗତିକୁ ଅନୁସରି, ପାହାଡ଼, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଠୁ ସେଠା ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି।
ଯାଵସ୍ ତଂ ସର୍ଗମ୍ ଆଗଚ୍ଛ ପ୍ରସାଦẖ କ୍ରିଯତାଂ ମୁନେ । ଆଶ୍ଚର୍ଯେଷୂପପନ୍ନେଷୁ ମହାନ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅତିକୌତୁକାଃ
ମୁନି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣ ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; କାରଣ, ବଡ଼ମାନେ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ, ସେଠି ସବୁବେଳେ ବେଶି ଉତ୍ସୁକ ରହନ୍ତି।
ତଯେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଆରବ୍ଧମ୍ ଅମ୍ବରେ । ଵାତ୍ଯଯା ସୌରଭେଣେଵ ଶୂନ୍ଯେ ଶୂନ୍ଯେନ ଶୂନ୍ଯଯା
ସେ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି; ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାତାସ ମାନେ ଶୂନ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟ ସହିତ ଶୂନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯାଉଛି।
ଅଥାହଂ ଦୂରମ୍ ଅଧ୍ଵାନଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ନାଭସମ୍ । ନାଭସଂ ଭୂତସଞ୍ଚାରଂ ତଯା ସାର୍ଧମ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ଏକ ଶୂନ୍ୟ ପଥ ଦେଇ ଆକାଶ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆକାଶରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଗତିକୁ ଅନୁଭବ କଲି।
ତମ୍ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ଚିରେଣାତ୍ର ଭୂତସଞ୍ଚାରମ୍ ଆମ୍ବରମ୍ । ଲୋକାଲୋକଶିରୋଵ୍ଯୋମ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଧଵଲାମ୍ବୁଦମ୍
ସେଇପଥ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ମୁଁ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲି; ଆକାଶରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ଶିଖର, ଏବଂ ଧଳା ମେଘରେ ଆସିଥିଲି।
ଉତ୍ତରାଶେନ୍ଦୁଶୁଭ୍ରାଭ୍ରପୀଠାନ୍ ନିର୍ଗତ୍ଯ ତାଂ ଶିଲାମ୍ । ଆନୀତୋ ଽସ୍ମି ତଯୋତ୍ତୁଙ୍ଗାଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକଲ୍ପିତାମ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ମେଘର ଆସନରୁ ବାହାରି, ସେ ମୋତେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଶିଳାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଗଲେ, ଯାହା ତପ୍ତ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଯାଵତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ଶୁଭ୍ରାଂ ଶିଲାମ୍ ଏଵ ନ ତଜ୍ଜଗତ୍ । କଲଧୌତମଯୀମ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଅଗ୍ନିଲୋକତଟୀମ୍ ଇଵ
ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖୁଥିଲି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ କେବଳ ଧଳା ଶିଳାକୁ ଦେଖୁଥିଲି, ସେ ସଂସାରକୁ ନୁହେଁ—ଏହା ଚାନ୍ଦ୍ରମାରେ ଧୋଇଦେଇଥିବା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଲୋକର କୂଳ ପରି ଉଚ୍ଚ ଥିଲା।
ତଦା ମଯୋକ୍ତା ସା କାନ୍ତା କ୍ଵ ଭଵତ୍ସର୍ଗଭୂର୍ ଇତି । କ୍ଵ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଗ୍ନିତାରାଦି କ୍ଵ ଲୋକାନ୍ତରସପ୍ତକମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: 'ତୁମର ସୃଷ୍ଟିର ଜଗତ କେଉଁଠି? ଚାନ୍ଦ୍ରମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ତାରା ଏବଂ ସେହି ସାତଟି ଅନ୍ୟ ଲୋକ କେଉଁଠି?'
କ୍ଵାର୍ଣଵାକାଶକକୁଭẖ କ୍ଵୋନ୍ମଜ୍ଜନନିମଜ୍ଜନେ । କ୍ଵ ମହାମ୍ଭୋଦସମ୍ଭାରẖ କ୍ଵ ତାରାମ୍ବରଡମ୍ବରମ୍
ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି? ଉଠିବା ଓ ଡୁବିବା କେଉଁଠି? ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଏତେ ଜଳରାଶି କେଉଁଠି? ତାରାମଣ୍ଡିତ ଆକାଶ କେଉଁଠି?
କ୍ଵ ଶୈଲଶିଖରଶ୍ରେଣ୍ଯଃ କ୍ଵ ମହାର୍ଣଵଭୂମିକାଃ । କ୍ଵ ଦ୍ଵୀପାଵଲଯସ୍ ସପ୍ତ କ୍ଵ ତପ୍ତକନକାଵନିଃ
କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଶୃଙ୍ଖଳାଗୁଡ଼ିକ, କେଉଁଠି ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ତଳଭୂମି? କେଉଁଠି ସାତଟି ଦ୍ୱୀପର ମାଳା, କେଉଁଠି ଗଳିଥିବା ସୁନାର ଭୂମି?
କ୍ଵ କାର୍ଯକାଲକଲନାẖ କ୍ଵ ଭୂତଭୁଵନଭ୍ରମଃ । କ୍ଵ ଵିଦ୍ଯାଧରଗନ୍ଧର୍ଵାẖ କ୍ଵ ନରାମରଦାନଵାଃ
କେଉଁଠି କାରଣ ଓ ସମୟର ଗଣନା, କେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭ୍ରମ? କେଉଁଠି ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, କେଉଁଠି ମଣିଷ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ?
କ୍ଵର୍ଷିଭୂପାଲମୁନଯẖ କ୍ଵ ନଯାପନଯକ୍ରମଃ । କ୍ଵ ଯାମାଯାମଯାମିନ୍ଯẖ କ୍ଵ ସ୍ଵର୍ଗନରକଭ୍ରମଃ
କେଉଁଠି ଋଷି, ରାଜା ଓ ମୁନିମାନେ, କେଉଁଠି ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାୟର ପଦ୍ଧତି? କେଉଁଠି ମାୟାରେ ଗଠିଥିବା ରାତିଗୁଡ଼ିକ, କେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକର ଭ୍ରମ?
କ୍ଵ ପୁଣ୍ଯପାପକଲନାẖ କ୍ଵ କଲାକାଲକେଲଯଃ । କ୍ଵାସୁରାମରଵୈରାଣି କ୍ଵ ଦ୍ଵେଷସ୍ନେହରୀତଯଃ
କେଉଁଠି ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ହିସାବ, କେଉଁଠି କଳା ଓ ସମୟର ଖେଳ? କେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା, କେଉଁଠି ଦ୍ୱେଷ ଓ ସ୍ନେହର ପ୍ରବାହ?
ଵଦତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ମଯି ଵଚସ୍ ସୋଵାଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଵିସ୍ମଯାକୁଲମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଶିଲାମ୍ ଅଲିଵିଲୋଚନା
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଅତି ରୂପସୀ ମହିଳା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶିଳାକୁ ତକୁରି ଦେଖୁଥିଲେ।
ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଖିଲମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଅହଂ ସର୍ଗମ୍ ଇହୋପଲେ । ମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବସ୍ଥପୁରାନ୍ଯପୁରଵତ୍ ପୁରଃ
ମୁଁ ଏଠି ଏହି ପାଥର ଉପରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିଜର ବୋଲି ଦେଖୁଛି, ଯେପରି ଦର୍ପଣରେ ପୁରୁଣା ଓ ନୂଆ ସହରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ନିତ୍ଯାନୁଭଵ ଏଵାତ୍ର ଦର୍ଶନେ କାରଣଂ ମମ । ତଦଭାଵୋ ମୁନେ ମନ୍ଯେ ତେ କାରଣମ୍ ଅଦର୍ଶନେ
ମୋ ପାଇଁ ଏଠି ଦେଖିବାର କାରଣ କେବଳ ନିତ୍ୟ ଅନୁଭବ; ମୁନି, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁନାହାଁ, ତାହାର କାରଣ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଅନୁଭବର ଅଭାବ।
ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଚିରକାଲୈକଦ୍ଵୈତସଙ୍କଥଯାନଯା । ଶୁଦ୍ଧାତିଵାହିକୈକାତ୍ମ୍ଯଦେହତା ଵିସ୍ମୃତାଵଯୋଃ
ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକତ୍ୱ ଓ ଅଦ୍ୱୟତା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିବାରୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମାର ଏକତାକୁ ଦୁହେଁ ଭୁଲିଯାଇଛୁ।