ଉଦ୍ଯାନାଵଲଯସ୍ ସର୍ଵାḫ ପୂର୍ଣାẖ କୁସୁମଵର୍ଷଣୈଃ । ସମ୍ପନ୍ନାସ୍ ତପ୍ତସିକତାଶ୍ ଶୂନ୍ଯା ମେ ମରୁଭୂମଯଃ
ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଫୁଲର ବର୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ମୋର ମରୁଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ତାପିତ ବାଳି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଖାଲି ଅଟୁଛି।
ଜଲଲୋଲୋରୁକଲ୍ହାରକମଲୋତ୍କରକୋମଲାଃ । ସରସ୍ଯସ୍ ସାରସାରାଵସରସା ମମ ନୀରସାଃ
ଝୁଲିଉଥିବା କମଳ, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଓ କମଳିନୀର ନରମତାରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିକ ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ସ୍ଵାଦହୀନ; ମଧୁର ଶାରସ ଓ ହଂସ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ମନ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଅହଂ ପୁଷ୍କରମନ୍ଦାରକୁମୁଦୋତ୍କରମାଲିତା । ଭୃଶଂ ଦାହମ୍ ଅଵାପ୍ନୋମି କଣ୍ଟକେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଦୋଲିତା
ପୁଷ୍କର, ମନ୍ଦାର ଓ କୁମୁଦର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଦାହରେ ଜଳିଉଛି, ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଦୋଳିତ ହେଉଛି।
କୁମୁଦୋତ୍ପଲକଲ୍ହାରକଦଲୀତଲ୍ପପାଲଯଃ । ମଦଙ୍ଗସଙ୍ଗମାଦ୍ ଗ୍ରୀଷ୍ମମର୍ମରା ଯାନ୍ତି ଭସ୍ମତାମ୍
କୁମୁଦ, ଉତ୍ପଳ, କଳହାର ଓ କଦଳୀ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟା, ମୋ ଦେହର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭସ୍ମ ହେଉଛି।
ଯତ୍ କାନ୍ତମ୍ ଉଦିତଂ ସ୍ଵାଦୁ ଵିଚିତ୍ରଂ ଚିତ୍ତହାରି ଵା । ତଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାଯତେକ୍ଷଣା
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କିଛି ସୁନ୍ଦର, ମନମୋହକ କିମ୍ବା ଆକର୍ଷକ ଦେଖିବି, ମୋ ଚକୁ ଭିତରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଯାଏ ।
ଵ୍ଯସନାନଲସନ୍ତପ୍ତାḫ ପତନ୍ତୋ ବାଷ୍ପବିନ୍ଦଵଃ । ଛମଚ୍ଛମିତି ମଜ୍ଜନ୍ତି କମଲୋତ୍ପଲପଙ୍କ୍ତିଷୁ
ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡିକ ତଳକୁ ପଡି, ଶାନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମର ଶାରିରେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି ।
କଦଲୀକନ୍ଦଲୀସ୍କନ୍ଧଦୋଲାନ୍ଦୋଲନଲୀଲଯା । ଲଲିତୋଦ୍ଯାନଷଣ୍ଡେଷୁ ମୁଖମ୍ ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରୋଦିମି
ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନରେ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଓ ତନୁରେ ହଲାଇ ହଲାଇ, ମୁଁ ମୋ ମୁହଁ ଢାକି ରୁହୁଛି ।
ତୁଷାରନିକରାକୀର୍ଣଂ କଦଲୀଦଲମଣ୍ଡପମ୍ । ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଊଷ୍ମାଣମ୍ ଉଜ୍ଝନ୍ତଂ ଖଦିରାଙ୍ଗାରଭୀଷଣମ୍
କଦଳୀ ପତ୍ରର ମଣ୍ଡପ ତୁଷାରର ଗୁଛରେ ଢକାଯାଇଛି, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଏହାରୁ ଖଦିର କାଉଡ଼ିଆ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଉଷ୍ମା ବାହାରୁଛି ।
ନଲିନୀନାଲଦୋଲାସୁ ସାରସୀଂ ସାରସାଶ୍ରିତାମ୍ । ଦୀନାନନା ଵିଲୋକ୍ଯାନ୍ତର୍ ନିନ୍ଦାମି ନିଜଯୌଵନମ୍
ପୋଖରୀରେ ତଳମାଳ କରୁଥିବା ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡା ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୁଃଖିତ ଚହେରା ଦେଖି ମୁଁ ମନରେ ନିଜ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ନିନ୍ଦା କରେ।
ରମ୍ଯେ ରୋଦିମି ମଧ୍ଯସ୍ଥେ ପଦାର୍ଥେ ଯାମି ସୋମ୍ଯତାମ୍ । ହୃଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଶୋଭନେ ଦୀନା ନ ଜାନେ କିମ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତା
ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ କାନ୍ଦିଯାଏ; ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଅସୁନ୍ଦର ଦେଖି ଖୁସି ହୁଏ, ଦୁଃଖି ହୁଏ—ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥିତିରେ କଣ ଅଛି ଜାଣିନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟାନି କୁନ୍ଦମନ୍ଦାରକୁମୁଦାନି ହିମାନି ଚ । ମଯା କାମାଗ୍ନିଦଗ୍ଧାନାଂ ଭସ୍ମାନୀଵ ଦିଶḫ ପ୍ରତି
ମୁଁ କୁନ୍ଦ, ମନ୍ଦାର, କୁମୁଦ ଓ ହିମ ଦେଖିଛି; ତଥାପି ଆମେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବି, ଆମର ଅନ୍ତରର କାମାଗ୍ନିରେ ଜଳି ଯାଇଥିବା ମନକୁ ସେଗୁଡିକ ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଆନୀଲପଲ୍ଲଵମୃଣାଲଲତୋତ୍ପଲାନାଂ କଲ୍ହାରକୁନ୍ଦକଦଲୀଦଲମାଲତୀନାମ୍ । ଶଯ୍ଯା ମମାଙ୍ଗଵଲନେନ ଵିଶୋଷଯନ୍ତ୍ଯା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଗତାନି ନଵଯୌଵନଵାସରାଣି
ନୀଳ ପତ୍ର, କୁମୁଦ, ଲାଲ ପଦ୍ମ, କଳହାର, କୁନ୍ଦ, କଦଳୀ ପତ୍ର ଓ ମାଲତୀ ଫୁଲର ଶୟ୍ୟା ମୋ ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଛି; ଏହିପରି ନବଯୁବାବସ୍ଥାର ଦିନଗୁଡିକ ବ୍ୟର୍ଥ ଚାଲିଗଲା।
ଅଥ କାଲେନ ମହତା ସୋ ଽନୁରାଗୋ ଵିରାଗତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ ଶରଚ୍ଛାନ୍ତୌ ଵିରସḫ ପଲ୍ଲଵୋ ଯଥା
ଅନେକ ସମୟ ପରେ, ମୋର ଗଭୀର ଆସକ୍ତି ନିରାସାରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଶରତ୍ ଶେଷରେ ଶୁଷ୍କ ପ୍ରକୁଣ୍ଡ ଯେପରି।
ଵୃଦ୍ଧ ଏକାନ୍ତରସିକୋ ନୀରସସ୍ ସ୍ନେହଵର୍ଜିତଃ । ଭର୍ତାଜିହ୍ମମତିର୍ ମୌନୀ କିମ୍ ଅନ୍ଯଜ୍ ଜୀଵିତେନ ମେ
ଏବେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଏକାନ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ, ଜୀବନରେ ରସ ନାହିଁ, ସ୍ନେହ ଶୂନ୍ୟ; ମୋର ପତି ମନରେ ତେଢ଼ା ଓ ଚୁପ୍ପ, ଏପରି ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ?
ଵରଂ ଵୈଧଵ୍ଯମ୍ ଆ ବାଲ୍ଯାଦ୍ ଵରଂ ମରଣମ୍ ଏଵ ଵା । ଵରଂ ଵ୍ଯାଧିର୍ ଅଥାପଦ୍ ଵା ନାହୃଦ୍ଯପ୍ରକୃତିḫ ପତିଃ
ଶିଶୁକାଳରୁ ବିଧବା ହେବା ଭଲ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ; ରୋଗ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଭଲ, ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭଲପାଇବା ନଥିବା ପତି ଭଲ ନୁହେଁ।
ଏତାଵଜ୍ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ସୌଭାଗ୍ଯମ୍ ଅଵିଖଣ୍ଡିତମ୍ । ରସିକḫ ପେଶଲାଚାରୋ ଯନ୍ ନାର୍ଯାସ୍ ତରୁଣḫ ପତିଃ
ଜନ୍ମର ସଫଳତା ଓ ଅଭିନ୍ନ ଭାଗ୍ୟ ଏହିଠି: ଜେଉଁ ନାରୀଙ୍କର ଯୁବକ ପତି ରସିକ ଓ ମୃଦୁ ଆଚରଣ ଥାଏ।
ହତା ନୀରସନାଥା ସ୍ତ୍ରୀ ହତାସଂସ୍କାରିଣୀ ଚ ଧୀଃ । ହତା ଦୁର୍ଜନଭୁକ୍ତା ଶ୍ରୀର୍ ହତା ଵେଶ୍ଯା ହୃତା ହ୍ରିଯା
ପତି ଛାଡି ଦେଲେ ଜନନୀର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ବିବେକ ନଥିଲେ ମନ ଅସାର ହୋଇଯାଏ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଭୋଗରେ ଧନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଲଜ୍ଜା ବେଶ୍ୟା ନେଇ ନିଲେ ଲଜ୍ଜା ମିଟିଯାଏ।
ସା ସ୍ତ୍ରୀ ଯାନୁଗତା ଭର୍ତ୍ରା ସା ଶ୍ରୀର୍ ଯାନୁଗତା ସତା । ସା ତୁର୍ଯା ମଦନୋଦାରା ସା ଧୀର୍ ଯା ସମଦୃଷ୍ଟିତା
ସେଇ ନାରୀ ସତୀ ଯିଏ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ସେଇ ଧନ ନିଜେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ରହେ; ସେଇ ଆନନ୍ଦ ଯାହା ପ୍ରେମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେଇ ବୁଦ୍ଧି ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖେ।
ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ନୈଵ ନାପଦୋ ନ ଦୁରୀତଯଃ । କୁର୍ଵନ୍ତି ମନସୋ ବାଧାଂ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ଅନୁରକ୍ତଯୋଃ
ଏକାନ୍ତ ପ୍ରେମରେ ଜଡିତ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମନକୁ ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ବିପଦ କିମ୍ବା ଅପରାଧ କିଛି ଭୟ ଦେଇପାରେନି।
ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲାẖ କୁସୁମସ୍ଥଲ୍ଯୋ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନଭୂମଯଃ । ଧନ୍ଵାଯନ୍ତେ କୁନାଥାନାଂ ଵିନାଥାନାଂ ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଫୁଲ ଭରା ଗଛଗୁଡିକ ଫୁଲିଉଠିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କ ପତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ପତି ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଉଦ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ସର୍ଵ ଏଵ ଜଗଦ୍ଭାଵା ଯଥେଚ୍ଛଂ ଗୁଣଲେଶତଃ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯନ୍ତେ ଽନ୍ଯମ୍ ଆଦାତୁଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ପତିଂ ସ୍ତ୍ରିଯା
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନୁଭୂତି, ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ଏକ ନାରୀ ନିଜ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରେନି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଥିରଯୌଵନଯା ଦୁẖଖାନ୍ଯ୍ ଏତାନି ମୁନିନାଯକ । ଭୁକ୍ତାନି ଵର୍ଷଵୃନ୍ଦାନି ପଶ୍ଯ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଜୃମ୍ଭିତମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଷର ପରେ ବର୍ଷ ଭୋଗ କରିଛି; ଦେଖ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ କିପରି ବିକାଶ ପାଇଛି।
ଅଥ କ୍ରମେଣ ତେନୈଵ ସ ରାଗୋ ମେ ଵିରାଗତାମ୍ । ଆଯଯୌ ହିମଦଗ୍ଧାଯା ନଲିନ୍ଯା ଇଵ ନୀରସଃ
ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ କାଳରେ, ଏହି ଏକାଇ ଆଗ୍ରହ ମୋ ମନରେ ବିରାଗରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯେପରି ହିମରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଦ୍ମ ରସହୀନ ହୋଇଯାଏ।
ଵିରାଗଵାସନାପାସ୍ତସର୍ଵଭାଵାନୁରଞ୍ଜନା । ତଵୋପଦେଶେନେଚ୍ଛାମି ମୁନେ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ବିରାଗ ଭାବର ଅଭ୍ୟାସରେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି; ତୁମର ଉପଦେଶରେ, ମୁନି, ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରୁଛି।
ଅପ୍ରାପ୍ତାଭିମତାର୍ଥାନାମ୍ ଅଵିଶ୍ରାନ୍ତଧିଯାଂ ପରେ । ମରଣୈର୍ ଉହ୍ଯମାନାନାଂ ଜୀଵିତାନ୍ ମରଣଂ ଵରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯାଁଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧିକ ଭଲ।
ସ ମଦ୍ଭର୍ତାଦ୍ଯ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଈହମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍ । ରାଜା ରାଜ୍ଞେଵ ମନସା ମନୋ ଜେତୁଂ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତେ
ମୋର ପ୍ରଭୁ ଏବେ ଦିନ ରାତି ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି; ରାଜା ଯେପରି ନିଜ ମନକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେପରି ସେ ମନକୁ ସଚେତନ କରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତତ୍ ତସ୍ଯ ମଦ୍ଭର୍ତୁର୍ ମମ ଚାଜ୍ଞାନଶାନ୍ତଯେ । ନ୍ଯାଯୋପପନ୍ନଯା ଵାଚା କୁରୁ ସ୍ମାରଣମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପ୍ରଭୁ ଓ ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ଯଥାଯଥ ଓ ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ କଥା କହ, ଆମକୁ ନିଜ ପରିଚୟ ମନେ ପକା।
ଯଦା ମାମ୍ ଅନପେକ୍ଷ୍ଯୈଵ ସ ମଦ୍ଭର୍ତାତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ । ତଦା ଵିରାଗଵୈରସ୍ଯମ୍ ଅନଯନ୍ ମେ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ମୋର ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ଅନଦେଖା କରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସି ରହନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ବିରାକ୍ତି ଓ ଅସକ୍ତି ମୋତେ ଏହି ସଂସାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଛି।
ସଂସାରଵାସନାଵେଶଵର୍ଜିତାସ୍ମି ତତୋ ଽଵଶମ୍ । ନିବଧ୍ଯାଭିମତାଂ ତୀଵ୍ରାଂ ଵ୍ଯୋମସଞ୍ଚାରଧାରଣାମ୍
ଏହିପରି, ମୁଁ ସଂସାର ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରଭାବରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହୋଇ, ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ମୋର ଭାରି ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଆକାଶରେ ଚଳନ କରିବା ପାଇଁ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଲି।
ଅର୍ଜଯିତ୍ଵା ତଯା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଗତିଂ ଧାରଣଯା ମଯା । ଅଭ୍ଯସ୍ତା ଧାରଣା ଭୂଯସ୍ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଗଫଲପ୍ରଦା
ସେଇ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଚଳନ କରିବାର ସାଧନା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଧ୍ୟାନକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିଲି, ଯାହା ମୋତେ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ ସହ ସଂଯୋଗର ଫଳ ଦେଇଲା।