କୋରକୋଚ୍ଚସ୍ତନଭରା ସମଗ୍ରରସଶାଲିନୀ । ଲତା ଵରଵନେ ନେଵ କରପଲ୍ଲଵଲାସିନୀ
କୁଁଢ଼ିଯାଉଥିବା ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଓ ପ୍ରଚୁର ଆକର୍ଷଣ ସହିତ, ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟରେ ତରଳ ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲି, ମୋର କର ତରୁଣ ପତ୍ର ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜନ୍ତୁଜାତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦଯହାରିଣୀ । ହରିଣୀହାରିନଯନା ମଦନୋନ୍ମାଦଦାଯିନୀ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ସଦା ଆକର୍ଷିଥିଲି, ହରିଣୀ ପରି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ମୁଁ ପ୍ରେମର ମଦନାନ୍ଦନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲି।
ଲୀଲାଵିଲାସୈକରତା ହେଲାଵଲିତଲୋଚନା । ଗେଯଵାଦ୍ଯପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ନଵନୃତ୍ତାନୁରାଗିଣୀ
ସେ କେବଳ ଖେଳା ମଜାରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଳସ ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି; ସେ ସଦା ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ନୂଆ ନୃତ୍ୟରେ ସେ ଭଲପାଇବାରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି।
ସୌଭାଗ୍ଯଭୋଗପରମା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋḫ ପ୍ରିଯା ସଖୀ । ଅନନ୍ଯା ମୋହଜାଲାନାମ୍ ଅଖିନ୍ନା ସମ୍ପଦାପଦୋଃ
ସେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଉପଭୋଗରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ସଖୀ; ମାୟାର ଜାଲରେ ଅଟୁଟ, ସମ୍ପଦର ପାଦପଦ୍ମରେ କେବେ ଅକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତିନା।
ନ କେଵଲମ୍ ଅହଂ ଗେହଂ ଧାରଯାମି ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ । ଯାଵତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସଦନମ୍ ଇଦମ୍ ଅଙ୍ଗ ବିଭର୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ କେବଳ ଏହି ଘରକୁ ଧାରଣ କରୁନି, ଦ୍ୱିଜଜନ; ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଘରକୁ ଧାରଣ କରୁଛି।
ଅହଂ କୁଲକରୀ ଭାର୍ଯା କଲତ୍ରଭରଣକ୍ଷମା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୃହସମ୍ଭାରଧାରଣୈକଭରୋଦ୍ଵହା
ମୁଁ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟ ଜନନୀ, ଗୃହଣୀ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଉଠାଇବାରେ ସମର୍ଥ; ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ଘରର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ଏକା ଉଠାଇଥାଏ।
ଅଥାହଂ ତରୁଣୀ ଜାତା ସମୁଦ୍ଭିନ୍ନୋନ୍ନତସ୍ତନୀ । ଲତୋଲ୍ଲସଦ୍ଗୁଲୁଚ୍ଛେଵ ଵିଲାସରସଶାଲିନୀ
ତାପରେ ମୁଁ ଏକ ଯୁବତୀ ହେଲି, ମୋର ଉତ୍ତଳ ଓ ଉନ୍ନତ ଅଂଶ ଦେଖିବାକୁ ଲତାର ଫୁଲିଥିବା ରୂପରେ ଚମକିବା, ଆକର୍ଷଣ ଓ ଖେଳାମଣିର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପତିର୍ ମାଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତ୍ଵାଚ୍ ଛ୍ରୋତ୍ରିଯତ୍ଵାତ୍ ତପୋରତଃ । କଯାପ୍ଯ୍ ଅପେକ୍ଷଯାଦ୍ଯାପି ନ ଵିଵାହିତଵାନ୍ ଇମାମ୍
ମୋ ପତି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନେବା ଅଭ୍ୟାସ, ବେଦ ପାଠରେ ଲଗ୍ନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବାରୁ, କିଛି କାରଣରେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ବିବାହ କରିନାହିଁ।
ତେନ ଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନା ଵିଲାସରସଶାଲିନୀ । ତଂ ଵିନା ଵ୍ଯସନେନାହଂ ଦହ୍ଯେ ଽଗ୍ନାଵ୍ ଇଵ ପଦ୍ମିନୀ
ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ଖେଳାମଣିର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ବିରହର ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଛି, ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଏ।
ଶୀତଲାନିଲଲୋଲାସୁ ନଲିନୀଷୁ ନିରନ୍ତରମ୍ । ଅଙ୍ଗଦାହମ୍ ଅଵାପ୍ନୋମି ପୂତାଙ୍ଗାରସ୍ଥଲୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଶୀତଳ ପବନରେ ହଳାଇଥିବା ପଦ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସଦା ବିରହର ଦହନ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଏପରି ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଅଂଗାର ଶୟ୍ୟାରେ ଜଳିଯାଏ।
ଉଦ୍ଯାନାଵଲଯସ୍ ସର୍ଵାḫ ପୂର୍ଣାẖ କୁସୁମଵର୍ଷଣୈଃ । ସମ୍ପନ୍ନାସ୍ ତପ୍ତସିକତାଶ୍ ଶୂନ୍ଯା ମେ ମରୁଭୂମଯଃ
ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଫୁଲର ବର୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ମୋର ମରୁଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ତାପିତ ବାଳି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଖାଲି ଅଟୁଛି।
ଜଲଲୋଲୋରୁକଲ୍ହାରକମଲୋତ୍କରକୋମଲାଃ । ସରସ୍ଯସ୍ ସାରସାରାଵସରସା ମମ ନୀରସାଃ
ଝୁଲିଉଥିବା କମଳ, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଓ କମଳିନୀର ନରମତାରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିକ ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ସ୍ଵାଦହୀନ; ମଧୁର ଶାରସ ଓ ହଂସ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ମନ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଅହଂ ପୁଷ୍କରମନ୍ଦାରକୁମୁଦୋତ୍କରମାଲିତା । ଭୃଶଂ ଦାହମ୍ ଅଵାପ୍ନୋମି କଣ୍ଟକେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଦୋଲିତା
ପୁଷ୍କର, ମନ୍ଦାର ଓ କୁମୁଦର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଦାହରେ ଜଳିଉଛି, ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଦୋଳିତ ହେଉଛି।
କୁମୁଦୋତ୍ପଲକଲ୍ହାରକଦଲୀତଲ୍ପପାଲଯଃ । ମଦଙ୍ଗସଙ୍ଗମାଦ୍ ଗ୍ରୀଷ୍ମମର୍ମରା ଯାନ୍ତି ଭସ୍ମତାମ୍
କୁମୁଦ, ଉତ୍ପଳ, କଳହାର ଓ କଦଳୀ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟା, ମୋ ଦେହର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭସ୍ମ ହେଉଛି।
ଯତ୍ କାନ୍ତମ୍ ଉଦିତଂ ସ୍ଵାଦୁ ଵିଚିତ୍ରଂ ଚିତ୍ତହାରି ଵା । ତଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାଯତେକ୍ଷଣା
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କିଛି ସୁନ୍ଦର, ମନମୋହକ କିମ୍ବା ଆକର୍ଷକ ଦେଖିବି, ମୋ ଚକୁ ଭିତରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଯାଏ ।
ଵ୍ଯସନାନଲସନ୍ତପ୍ତାḫ ପତନ୍ତୋ ବାଷ୍ପବିନ୍ଦଵଃ । ଛମଚ୍ଛମିତି ମଜ୍ଜନ୍ତି କମଲୋତ୍ପଲପଙ୍କ୍ତିଷୁ
ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡିକ ତଳକୁ ପଡି, ଶାନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମର ଶାରିରେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି ।
କଦଲୀକନ୍ଦଲୀସ୍କନ୍ଧଦୋଲାନ୍ଦୋଲନଲୀଲଯା । ଲଲିତୋଦ୍ଯାନଷଣ୍ଡେଷୁ ମୁଖମ୍ ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରୋଦିମି
ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନରେ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଓ ତନୁରେ ହଲାଇ ହଲାଇ, ମୁଁ ମୋ ମୁହଁ ଢାକି ରୁହୁଛି ।
ତୁଷାରନିକରାକୀର୍ଣଂ କଦଲୀଦଲମଣ୍ଡପମ୍ । ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଊଷ୍ମାଣମ୍ ଉଜ୍ଝନ୍ତଂ ଖଦିରାଙ୍ଗାରଭୀଷଣମ୍
କଦଳୀ ପତ୍ରର ମଣ୍ଡପ ତୁଷାରର ଗୁଛରେ ଢକାଯାଇଛି, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଏହାରୁ ଖଦିର କାଉଡ଼ିଆ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଉଷ୍ମା ବାହାରୁଛି ।
ନଲିନୀନାଲଦୋଲାସୁ ସାରସୀଂ ସାରସାଶ୍ରିତାମ୍ । ଦୀନାନନା ଵିଲୋକ୍ଯାନ୍ତର୍ ନିନ୍ଦାମି ନିଜଯୌଵନମ୍
ପୋଖରୀରେ ତଳମାଳ କରୁଥିବା ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡା ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୁଃଖିତ ଚହେରା ଦେଖି ମୁଁ ମନରେ ନିଜ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ନିନ୍ଦା କରେ।
ରମ୍ଯେ ରୋଦିମି ମଧ୍ଯସ୍ଥେ ପଦାର୍ଥେ ଯାମି ସୋମ୍ଯତାମ୍ । ହୃଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଶୋଭନେ ଦୀନା ନ ଜାନେ କିମ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତା
ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ କାନ୍ଦିଯାଏ; ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଅସୁନ୍ଦର ଦେଖି ଖୁସି ହୁଏ, ଦୁଃଖି ହୁଏ—ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥିତିରେ କଣ ଅଛି ଜାଣିନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟାନି କୁନ୍ଦମନ୍ଦାରକୁମୁଦାନି ହିମାନି ଚ । ମଯା କାମାଗ୍ନିଦଗ୍ଧାନାଂ ଭସ୍ମାନୀଵ ଦିଶḫ ପ୍ରତି
ମୁଁ କୁନ୍ଦ, ମନ୍ଦାର, କୁମୁଦ ଓ ହିମ ଦେଖିଛି; ତଥାପି ଆମେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବି, ଆମର ଅନ୍ତରର କାମାଗ୍ନିରେ ଜଳି ଯାଇଥିବା ମନକୁ ସେଗୁଡିକ ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଆନୀଲପଲ୍ଲଵମୃଣାଲଲତୋତ୍ପଲାନାଂ କଲ୍ହାରକୁନ୍ଦକଦଲୀଦଲମାଲତୀନାମ୍ । ଶଯ୍ଯା ମମାଙ୍ଗଵଲନେନ ଵିଶୋଷଯନ୍ତ୍ଯା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଗତାନି ନଵଯୌଵନଵାସରାଣି
ନୀଳ ପତ୍ର, କୁମୁଦ, ଲାଲ ପଦ୍ମ, କଳହାର, କୁନ୍ଦ, କଦଳୀ ପତ୍ର ଓ ମାଲତୀ ଫୁଲର ଶୟ୍ୟା ମୋ ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଛି; ଏହିପରି ନବଯୁବାବସ୍ଥାର ଦିନଗୁଡିକ ବ୍ୟର୍ଥ ଚାଲିଗଲା।
ଅଥ କାଲେନ ମହତା ସୋ ଽନୁରାଗୋ ଵିରାଗତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ ଶରଚ୍ଛାନ୍ତୌ ଵିରସḫ ପଲ୍ଲଵୋ ଯଥା
ଅନେକ ସମୟ ପରେ, ମୋର ଗଭୀର ଆସକ୍ତି ନିରାସାରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଶରତ୍ ଶେଷରେ ଶୁଷ୍କ ପ୍ରକୁଣ୍ଡ ଯେପରି।
ଵୃଦ୍ଧ ଏକାନ୍ତରସିକୋ ନୀରସସ୍ ସ୍ନେହଵର୍ଜିତଃ । ଭର୍ତାଜିହ୍ମମତିର୍ ମୌନୀ କିମ୍ ଅନ୍ଯଜ୍ ଜୀଵିତେନ ମେ
ଏବେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଏକାନ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ, ଜୀବନରେ ରସ ନାହିଁ, ସ୍ନେହ ଶୂନ୍ୟ; ମୋର ପତି ମନରେ ତେଢ଼ା ଓ ଚୁପ୍ପ, ଏପରି ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ?
ଵରଂ ଵୈଧଵ୍ଯମ୍ ଆ ବାଲ୍ଯାଦ୍ ଵରଂ ମରଣମ୍ ଏଵ ଵା । ଵରଂ ଵ୍ଯାଧିର୍ ଅଥାପଦ୍ ଵା ନାହୃଦ୍ଯପ୍ରକୃତିḫ ପତିଃ
ଶିଶୁକାଳରୁ ବିଧବା ହେବା ଭଲ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ; ରୋଗ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଭଲ, ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭଲପାଇବା ନଥିବା ପତି ଭଲ ନୁହେଁ।
ଏତାଵଜ୍ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ସୌଭାଗ୍ଯମ୍ ଅଵିଖଣ୍ଡିତମ୍ । ରସିକḫ ପେଶଲାଚାରୋ ଯନ୍ ନାର୍ଯାସ୍ ତରୁଣḫ ପତିଃ
ଜନ୍ମର ସଫଳତା ଓ ଅଭିନ୍ନ ଭାଗ୍ୟ ଏହିଠି: ଜେଉଁ ନାରୀଙ୍କର ଯୁବକ ପତି ରସିକ ଓ ମୃଦୁ ଆଚରଣ ଥାଏ।
ହତା ନୀରସନାଥା ସ୍ତ୍ରୀ ହତାସଂସ୍କାରିଣୀ ଚ ଧୀଃ । ହତା ଦୁର୍ଜନଭୁକ୍ତା ଶ୍ରୀର୍ ହତା ଵେଶ୍ଯା ହୃତା ହ୍ରିଯା
ପତି ଛାଡି ଦେଲେ ଜନନୀର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ବିବେକ ନଥିଲେ ମନ ଅସାର ହୋଇଯାଏ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଭୋଗରେ ଧନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଲଜ୍ଜା ବେଶ୍ୟା ନେଇ ନିଲେ ଲଜ୍ଜା ମିଟିଯାଏ।
ସା ସ୍ତ୍ରୀ ଯାନୁଗତା ଭର୍ତ୍ରା ସା ଶ୍ରୀର୍ ଯାନୁଗତା ସତା । ସା ତୁର୍ଯା ମଦନୋଦାରା ସା ଧୀର୍ ଯା ସମଦୃଷ୍ଟିତା
ସେଇ ନାରୀ ସତୀ ଯିଏ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ସେଇ ଧନ ନିଜେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ରହେ; ସେଇ ଆନନ୍ଦ ଯାହା ପ୍ରେମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେଇ ବୁଦ୍ଧି ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖେ।
ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ନୈଵ ନାପଦୋ ନ ଦୁରୀତଯଃ । କୁର୍ଵନ୍ତି ମନସୋ ବାଧାଂ ଦମ୍ପତ୍ଯୋର୍ ଅନୁରକ୍ତଯୋଃ
ଏକାନ୍ତ ପ୍ରେମରେ ଜଡିତ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମନକୁ ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ବିପଦ କିମ୍ବା ଅପରାଧ କିଛି ଭୟ ଦେଇପାରେନି।
ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲାẖ କୁସୁମସ୍ଥଲ୍ଯୋ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନଭୂମଯଃ । ଧନ୍ଵାଯନ୍ତେ କୁନାଥାନାଂ ଵିନାଥାନାଂ ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଫୁଲ ଭରା ଗଛଗୁଡିକ ଫୁଲିଉଠିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କ ପତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ପତି ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଉଦ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।