ପାଷାଣସଙ୍କଟେ ତସ୍ମିନ୍ ବଦ୍ଧାଵ୍ ଆଵାଂ ନ କେଵଲମ୍ । ବଦ୍ଧୋ ଯାଵଦ୍ ଅଶେଷେଣ ପରିଵାରୋ ଽପି ତତ୍ର ନଃ
ସେଇ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମାତ୍ର ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଧି ରହିଛି ।
ପୁରାଣḫ ପୁରୁଷୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜସ୍ ତତ୍ରାସ୍ତି ମେ ପତିଃ । ଏକସ୍ଥାନାନ୍ ନ ଚଲତି ଜୀଵତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଦଶତାନ୍ଯ୍ ଅସୌ
ମୋର ସେଠାରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ, ପୁରୁଣା ଦ୍ୱିଜ ପତି ଅଛନ୍ତି; ସେ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ କେବେ ଚଳନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି ।
ଆ ବାଲ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯḫ ପାଠକୋ ଽଲସଃ । ଏକାନ୍ତ ଏକ ଏଵାସ୍ତେ ଽଜିହ୍ମଵୃତ୍ତିର୍ ଅଚାପଲଃ
ସେ ଛୁଆବେଳୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଳସ ଏବଂ ସଦା ଏକାକୀ ରହନ୍ତି; ସେ ନିତାନ୍ତ ସିଧାସଳଖ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ।
ଅହଂ ଵ୍ଯସନିନୀ ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ଵେଦ୍ଯଵିଦାଂ ଵର । ନ ନିମେଷଂ ସମର୍ଥାସ୍ମି ତଂ ଵିନା ଦେହଧାରଣେ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖଭୋଗିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ହେ ବେଦି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ ।
ଶୃଣୁ ତେନ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭାର୍ଯାହଂ ସମୁପାର୍ଜିତା । କଥଂ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଯଂ ଯାତସ୍ ସ୍ନେହୋ ଽସ୍ମାକମ୍ ଅକୃତ୍ରିମଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀ ହେଲି, ଏବଂ କିପରି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଛି।
ତେନ ଜାତେନ ମଦ୍ଭର୍ତ୍ରା ବାଲେନୈଵ ସତା ପୁରା । କିଞ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞେନ ସତୈକେନ ତିଷ୍ଠତାତ୍ମାଲଯେ ଽମଲେ
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ ଥିଲେ, କିଛି ଜ୍ଞାନ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଏକାକି ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯତ୍ଵାନୁରୂପେହ ଜାଯା ମେ ଜନ୍ମଶାଲିନୀ । କୁତସ୍ ସମ୍ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିର୍ଣୀଯ ଚିରଚିନ୍ତଯା
ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଜନ୍ମ ଥିବା ଜୀବନସଂଗିନୀ କେମିତି ମିଳିପାରିବେ, ଏହି ନେଇ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ତେନ ତାମରସେକ୍ଷଣା । ଉତ୍ପାଦିତାସ୍ମି ନାଥେନ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନେଵ ଶଶିନାମଲା
ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କର ଦୋଷରହିତ ଅଙ୍ଗ ଓ ପଦ୍ମନୟନ ଦ୍ୱାରା, ସେ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦେଇଥାଏ।
ମନସା ମାନସୀ ଭାର୍ଯା ମନ୍ଦାରୋଦରସୁନ୍ଦରୀ । ତତୋ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାତାସ୍ମି ଵସନ୍ତ ଇଵ ମଞ୍ଜରୀ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନର ଉତ୍ପାଦ, ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗିନୀ ହୋଇଲି, ମନ୍ଦାର ଗଛର କମଳା ଦେହ ଭଳି ଆକର୍ଷକ। ଏହିଭଳି ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନରେ ବସନ୍ତ ଋତୁର ମଞ୍ଜରୀ ପରି ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲି।
ସହଜାମ୍ବରସଞ୍ଛନ୍ନା ଭୂତାନାଂ ଚିତ୍ତହାରିଣୀ । ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵଦନା ଦ୍ଯୌର୍ ଇଵାମଲତାରକା
ମୋର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ମୁଁ ମୁଡ଼ିଥିଲି, ସମସ୍ତଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷିଥିଲି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ମୁହଁ ପରି ମୋର ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ତାରାରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ପରି ମୁଁ ଚମକୁଥିଲି।
କୋରକୋଚ୍ଚସ୍ତନଭରା ସମଗ୍ରରସଶାଲିନୀ । ଲତା ଵରଵନେ ନେଵ କରପଲ୍ଲଵଲାସିନୀ
କୁଁଢ଼ିଯାଉଥିବା ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ ଓ ପ୍ରଚୁର ଆକର୍ଷଣ ସହିତ, ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟରେ ତରଳ ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲି, ମୋର କର ତରୁଣ ପତ୍ର ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜନ୍ତୁଜାତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦଯହାରିଣୀ । ହରିଣୀହାରିନଯନା ମଦନୋନ୍ମାଦଦାଯିନୀ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ସଦା ଆକର୍ଷିଥିଲି, ହରିଣୀ ପରି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ମୁଁ ପ୍ରେମର ମଦନାନ୍ଦନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲି।
ଲୀଲାଵିଲାସୈକରତା ହେଲାଵଲିତଲୋଚନା । ଗେଯଵାଦ୍ଯପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ନଵନୃତ୍ତାନୁରାଗିଣୀ
ସେ କେବଳ ଖେଳା ମଜାରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଳସ ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି; ସେ ସଦା ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ନୂଆ ନୃତ୍ୟରେ ସେ ଭଲପାଇବାରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି।
ସୌଭାଗ୍ଯଭୋଗପରମା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋḫ ପ୍ରିଯା ସଖୀ । ଅନନ୍ଯା ମୋହଜାଲାନାମ୍ ଅଖିନ୍ନା ସମ୍ପଦାପଦୋଃ
ସେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଉପଭୋଗରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ସଖୀ; ମାୟାର ଜାଲରେ ଅଟୁଟ, ସମ୍ପଦର ପାଦପଦ୍ମରେ କେବେ ଅକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତିନା।
ନ କେଵଲମ୍ ଅହଂ ଗେହଂ ଧାରଯାମି ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ । ଯାଵତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସଦନମ୍ ଇଦମ୍ ଅଙ୍ଗ ବିଭର୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ କେବଳ ଏହି ଘରକୁ ଧାରଣ କରୁନି, ଦ୍ୱିଜଜନ; ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଘରକୁ ଧାରଣ କରୁଛି।
ଅହଂ କୁଲକରୀ ଭାର୍ଯା କଲତ୍ରଭରଣକ୍ଷମା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୃହସମ୍ଭାରଧାରଣୈକଭରୋଦ୍ଵହା
ମୁଁ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟ ଜନନୀ, ଗୃହଣୀ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଉଠାଇବାରେ ସମର୍ଥ; ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ଘରର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ଏକା ଉଠାଇଥାଏ।
ଅଥାହଂ ତରୁଣୀ ଜାତା ସମୁଦ୍ଭିନ୍ନୋନ୍ନତସ୍ତନୀ । ଲତୋଲ୍ଲସଦ୍ଗୁଲୁଚ୍ଛେଵ ଵିଲାସରସଶାଲିନୀ
ତାପରେ ମୁଁ ଏକ ଯୁବତୀ ହେଲି, ମୋର ଉତ୍ତଳ ଓ ଉନ୍ନତ ଅଂଶ ଦେଖିବାକୁ ଲତାର ଫୁଲିଥିବା ରୂପରେ ଚମକିବା, ଆକର୍ଷଣ ଓ ଖେଳାମଣିର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପତିର୍ ମାଂ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତ୍ଵାଚ୍ ଛ୍ରୋତ୍ରିଯତ୍ଵାତ୍ ତପୋରତଃ । କଯାପ୍ଯ୍ ଅପେକ୍ଷଯାଦ୍ଯାପି ନ ଵିଵାହିତଵାନ୍ ଇମାମ୍
ମୋ ପତି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନେବା ଅଭ୍ୟାସ, ବେଦ ପାଠରେ ଲଗ୍ନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବାରୁ, କିଛି କାରଣରେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ବିବାହ କରିନାହିଁ।
ତେନ ଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନା ଵିଲାସରସଶାଲିନୀ । ତଂ ଵିନା ଵ୍ଯସନେନାହଂ ଦହ୍ଯେ ଽଗ୍ନାଵ୍ ଇଵ ପଦ୍ମିନୀ
ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ଖେଳାମଣିର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ବିରହର ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଛି, ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଏ।
ଶୀତଲାନିଲଲୋଲାସୁ ନଲିନୀଷୁ ନିରନ୍ତରମ୍ । ଅଙ୍ଗଦାହମ୍ ଅଵାପ୍ନୋମି ପୂତାଙ୍ଗାରସ୍ଥଲୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଶୀତଳ ପବନରେ ହଳାଇଥିବା ପଦ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସଦା ବିରହର ଦହନ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଏପରି ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଅଂଗାର ଶୟ୍ୟାରେ ଜଳିଯାଏ।
ଉଦ୍ଯାନାଵଲଯସ୍ ସର୍ଵାḫ ପୂର୍ଣାẖ କୁସୁମଵର୍ଷଣୈଃ । ସମ୍ପନ୍ନାସ୍ ତପ୍ତସିକତାଶ୍ ଶୂନ୍ଯା ମେ ମରୁଭୂମଯଃ
ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଫୁଲର ବର୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ମୋର ମରୁଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ତାପିତ ବାଳି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଖାଲି ଅଟୁଛି।
ଜଲଲୋଲୋରୁକଲ୍ହାରକମଲୋତ୍କରକୋମଲାଃ । ସରସ୍ଯସ୍ ସାରସାରାଵସରସା ମମ ନୀରସାଃ
ଝୁଲିଉଥିବା କମଳ, ନୀଳ ଶାଳୁକ ଓ କମଳିନୀର ନରମତାରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିକ ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ସ୍ଵାଦହୀନ; ମଧୁର ଶାରସ ଓ ହଂସ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ମନ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଅହଂ ପୁଷ୍କରମନ୍ଦାରକୁମୁଦୋତ୍କରମାଲିତା । ଭୃଶଂ ଦାହମ୍ ଅଵାପ୍ନୋମି କଣ୍ଟକେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଦୋଲିତା
ପୁଷ୍କର, ମନ୍ଦାର ଓ କୁମୁଦର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଦାହରେ ଜଳିଉଛି, ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଦୋଳିତ ହେଉଛି।
କୁମୁଦୋତ୍ପଲକଲ୍ହାରକଦଲୀତଲ୍ପପାଲଯଃ । ମଦଙ୍ଗସଙ୍ଗମାଦ୍ ଗ୍ରୀଷ୍ମମର୍ମରା ଯାନ୍ତି ଭସ୍ମତାମ୍
କୁମୁଦ, ଉତ୍ପଳ, କଳହାର ଓ କଦଳୀ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟା, ମୋ ଦେହର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭସ୍ମ ହେଉଛି।
ଯତ୍ କାନ୍ତମ୍ ଉଦିତଂ ସ୍ଵାଦୁ ଵିଚିତ୍ରଂ ଚିତ୍ତହାରି ଵା । ତଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଭଵାମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାଯତେକ୍ଷଣା
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କିଛି ସୁନ୍ଦର, ମନମୋହକ କିମ୍ବା ଆକର୍ଷକ ଦେଖିବି, ମୋ ଚକୁ ଭିତରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଯାଏ ।
ଵ୍ଯସନାନଲସନ୍ତପ୍ତାḫ ପତନ୍ତୋ ବାଷ୍ପବିନ୍ଦଵଃ । ଛମଚ୍ଛମିତି ମଜ୍ଜନ୍ତି କମଲୋତ୍ପଲପଙ୍କ୍ତିଷୁ
ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଗୁଡିକ ତଳକୁ ପଡି, ଶାନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମର ଶାରିରେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି ।
କଦଲୀକନ୍ଦଲୀସ୍କନ୍ଧଦୋଲାନ୍ଦୋଲନଲୀଲଯା । ଲଲିତୋଦ୍ଯାନଷଣ୍ଡେଷୁ ମୁଖମ୍ ଆଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରୋଦିମି
ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନରେ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଓ ତନୁରେ ହଲାଇ ହଲାଇ, ମୁଁ ମୋ ମୁହଁ ଢାକି ରୁହୁଛି ।
ତୁଷାରନିକରାକୀର୍ଣଂ କଦଲୀଦଲମଣ୍ଡପମ୍ । ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଊଷ୍ମାଣମ୍ ଉଜ୍ଝନ୍ତଂ ଖଦିରାଙ୍ଗାରଭୀଷଣମ୍
କଦଳୀ ପତ୍ରର ମଣ୍ଡପ ତୁଷାରର ଗୁଛରେ ଢକାଯାଇଛି, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଏହାରୁ ଖଦିର କାଉଡ଼ିଆ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଉଷ୍ମା ବାହାରୁଛି ।
ନଲିନୀନାଲଦୋଲାସୁ ସାରସୀଂ ସାରସାଶ୍ରିତାମ୍ । ଦୀନାନନା ଵିଲୋକ୍ଯାନ୍ତର୍ ନିନ୍ଦାମି ନିଜଯୌଵନମ୍
ପୋଖରୀରେ ତଳମାଳ କରୁଥିବା ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡା ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୁଃଖିତ ଚହେରା ଦେଖି ମୁଁ ମନରେ ନିଜ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ନିନ୍ଦା କରେ।
ରମ୍ଯେ ରୋଦିମି ମଧ୍ଯସ୍ଥେ ପଦାର୍ଥେ ଯାମି ସୋମ୍ଯତାମ୍ । ହୃଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଶୋଭନେ ଦୀନା ନ ଜାନେ କିମ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତା
ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ କାନ୍ଦିଯାଏ; ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଅସୁନ୍ଦର ଦେଖି ଖୁସି ହୁଏ, ଦୁଃଖି ହୁଏ—ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥିତିରେ କଣ ଅଛି ଜାଣିନାହିଁ।