କ୍ଵଚିଦ୍ ଅକ୍ଷଯମତ୍ତାଭ୍ରẖ କ୍ଵଚିଦ୍ ଦୁର୍ଲଭଵାରିଦଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଗର୍ଭଗୁହାଶ୍ଵଭ୍ରଗହନୋପାନ୍ତମଣ୍ଡଲଃ
କେଉଁଠି ଅଶେଷ ମଦମସ୍ତ ମେଘ ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ବର୍ଷା ପଡ଼େ, ଆଉ କେଉଁଠି ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳ ନିକଟରେ ଚକ୍ରାକାର ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ରଜନାକ୍ଷେପସମୁତ୍ସାଦିତଭୂତଭୂଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଵାସ୍ତଵ୍ଯଜନତାସୌନ୍ଦର୍ଯଜିତଵିଷ୍ଟପଃ
କେଉଁଠି ନିମ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କର ହଲାହଲିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ଆଉ କେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦେଶ ଜିତିଯାଇଛି।
କ୍ଵଚିନ୍ ନିତ୍ଯଂ ଵହଦ୍ଵାତାଜ୍ଞାତସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମଃ । କ୍ଵଚିନ୍ ମହାମରୁମରୁନ୍ମତ୍ତଭାଙ୍କାରଭୀଷଣଃ
କେଉଁଠି ସଦା ବାତାସ ବହୁଛି, ଯାହାରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଜଣାପଡ଼ୁନାହିଁ; ଆଉ କେଉଁଠି ବିଶାଳ ମରୁଭୂମିର ବାୟୁର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଣତ୍କମଲିନୀମତ୍ତସାରସଭୂଷଣଃ । କ୍ଵଚିତ୍ ସଲିଲକଲ୍ଲୋଲଜଲଦୋଲ୍ଲାସଘର୍ଘରଃ
କେଉଁଠି ଖିଲିଥିବା କମଳ ମାଝିରେ ମଦମସ୍ତ ରାଜହଂସମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସେଠି ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି ଜଳର ତରଙ୍ଗ ଓ ତୀରରେ ପାଣିର ଗର୍ଜନରେ ସବୁଠାରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଞ୍ଜୁଛି।
କ୍ଵଚିନ୍ ମତ୍ତାପ୍ସରୋଦୋଲାଵିଲାସଜନିତସ୍ମରଃ । କ୍ଵଚିତ୍ ପିଶାଚକୁମ୍ଭାଣ୍ଡଚେଷ୍ଟିତାଵିଷ୍ଟଦିକ୍ତଟଃ
କେଉଁଠି ମଦମଗ୍ନ ଅପ୍ସରାମାନେ ଝୁଲାରେ ଖେଳିବା ସହିତ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜଗାଇଦେଇଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି ଭୂତପିଶାଚମାନେ ଅଜଗର କଳା କ୍ରୀଡ଼ା କରି ତଟକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯାଧରୀସିଦ୍ଧଗୀତନୃତ୍ତଲସତ୍ତଟଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଉଦ୍ଵର୍ଷଦମ୍ଭୋଦସରିଦ୍ଵାହଲୁଠତ୍ତଟଃ
କେଉଁଠି ନିପୁଣ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ତଟକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ଆଉ କେଉଁଠି ବଢ଼ୁଥିବା ନଦୀର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ ତଟକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ ସତତଗାନୀତନୀତନାନାଭ୍ରସତ୍ପଟଃ । କ୍ଵଚିତ୍ କମଲିନୀକୋଶଚକ୍ରସ୍ଥଧ୍ଯାନିମଣ୍ଡଲଃ
କେଉଁଠି ସଦା ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ମେଘମାଳା ତଟକୁ ଢାକି ରହିଛି; ଆଉ କେଉଁଠି କମଳିନୀ କୁଡ଼ିର ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନର ମଣ୍ଡଳ ରଚିତ ହୋଇଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ ସର୍ଵାଙ୍ଗନାସିଦ୍ଧସୁନ୍ଦରୀଦତ୍ତମଣ୍ଡନଃ । କ୍ଵଚିତ୍ ତପଦ୍ଦିନକରଜନିତାଚାରସୁନ୍ଦରଃ
କେଉଁଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପବତୀ ନାରୀମାନେ ଦିଆ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ଆଉ କେଉଁଠି ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଚାରରେ ତଟ ରୂପମୟ ହୋଇଛି।
କ୍ଵଚିନ୍ ନୈଶତମୋଗେହନୃତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତନିଶାଚରଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଉତ୍ପତଦୁତ୍ପାତତଯା ନଶ୍ଯଜ୍ଜନାଵନିଃ
କେଉଁଠି ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ ପିଶାଚମାନେ ପାଗଳ ହୋଇ ନାଚନ୍ତି, ଆଉ କେଉଁଠି ହଠାତ୍ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ଲୋକମାନେ ଓ ଭୂମି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।
କ୍ଵଚିତ୍ ସୌରାଜ୍ଯସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ପ୍ରୋଦ୍ଭଵତ୍ପୁରମଣ୍ଡଲଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତନିଶ୍ଶୂନ୍ଯẖ କ୍ଵଚିଜ୍ ଜନପଦାଵୃତଃ
କେଉଁଠି ରାଜ୍ୟର ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ସହର ଅଞ୍ଚଳ ଉନ୍ନତି ପାଉଛି, କେଉଁଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ଅଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିଚ୍ ଛୁଭ୍ରାଭ୍ରଗମ୍ଭୀରẖ କ୍ଵଚିତ୍ ପାତାଲଭୀଷଣଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ବୃହତ୍କଲ୍ପତରୁẖ କ୍ଵଚିନ୍ ନିର୍ଜଲଜଙ୍ଗଲଃ
କେଉଁଠି ଆକାଶର ଧଳା ମେଘ ପରି ଗଭୀର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେଉଁଠି ପାତାଳ ସମାନ ଭୟଙ୍କର, କେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ପାଣି ନଥିବା ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।
କ୍ଵଚିନ୍ ମହାକରିକୁଲଃ କ୍ଵଚିନ୍ ମତ୍ତହରିଵ୍ରଜଃ । କ୍ଵଚିନ୍ ନିର୍ଭୂତସୂଦ୍ଯାନẖ କ୍ଵଚିଦ୍ ଉନ୍ମତ୍ତରାକ୍ଷସଃ
କେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ କୁଲିଙ୍ଗ ଝୁଣ୍ଡ ଅଛି, କେଉଁଠି ପାଗଳ ସିଂହମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଶୂନ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ମତିହୀନ ପିଶାଚମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କରଞ୍ଜଗହନẖ କ୍ଵଚିତ୍ ସର୍ଵର୍ତୁକାନନଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଵ୍ଯୋମୋପମସରାẖ କ୍ଵଚିଦ୍ ଦୀର୍ଘମରୁସ୍ଥଲଃ
କେଉଁଠି କରଞ୍ଜ ଗଛର ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଋତୁର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁଠି ଆକାଶ ପରି ବିଶାଳ ଝିଲିକି ଅଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ଦୀର୍ଘ ମରୁଭୂମି ପ୍ରସାରିତ ଅଛି।
ଶିଖରେଷୁ ଶିଲାସ୍ ତସ୍ଯ ସାମାନ୍ଯାଚଲସନ୍ନିଭାଃ । ସନ୍ତି ସୁସ୍ଥିତକଲ୍ପାଭ୍ରା ରତ୍ନମଯ୍ଯୋ ଽମ୍ବରାମଲାଃ
ସେଠାର ଶିଖର ଉପରେ ସାଧାରଣ ପାହାଡ଼ ପରି ପଥର ଅଛି, ତଥା ଆଉ ଅଛି ଆକାଶ ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ମଣିମୟ ମେଘମାଳା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଥିଲେ।
କ୍ଷୀରୋଦଜାର୍କଗୌରୀଣାଂ ଵାତସ୍କନ୍ଧୌକସାମ୍ ଅପି । ଵିଶ୍ରାମ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନିଶଂ ଯାସୁ ହରଯୋ ହାରିଯୋନଯଃ
ଏହି ମେଘମାଳା ଉପରେ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା କ୍ଷୀରସାଗରର ଫେନ ପରି ଧଳା, ବାୟୁରେ ବସୁଥିବା ମନ୍ଦ୍ରିଲମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରିବଂଶର ବାନରମାନେ, ସଦା ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତାସାମ୍ ଉତ୍ତରଦିଗ୍ଭାଗେ ପୂର୍ଵଶୃଙ୍ଗଶିଲୋଦରେ । ନିଵସାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅକ୍ଷୀଣଵଜ୍ରସାରସମତ୍ଵଚି
ସେହି ମେଘମାଳାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ଶିଖରର ଗୁହା ଭିତରେ, ମୁଁ ନିବାସ କରେ, ମୋ ଦେହ ଅଭେଦ୍ୟ ହୀରା ପରି ଦୃଢ଼।
ଵିଧିନା ତତ୍ର ବଦ୍ଧାସ୍ମି ନଦ୍ଧାସ୍ମ୍ଯ୍ ଉପଲଯନ୍ତ୍ରକୈଃ । ଅତ୍ରାସଙ୍ଖ୍ଯା ମୁନେ ଯାତା ମନ୍ଯେ ଯୁଗଗଣା ମମ
ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଠାରେ ପଥରର ଶିକଳାରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛି। ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସେଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ ଚାଲିଯାଇଛି।
ନ କେଵଲମ୍ ଅହଂ ବଦ୍ଧା ଯାଵଦ୍ ଭର୍ତାପି ତତ୍ର ମେ । ବଦ୍ଧସ୍ ସାଯନ୍ତନେ ପଦ୍ମକୁଟ୍ମଲେ ଷଟ୍ପଦୋ ଯଥା
ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ, ମୋର ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛନ୍ତି—ଯେପରି ଗୋଟିଏ ମଧୁମକ୍ଷୀ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ପଦ୍ମର ପାତରେ ଅଟକିଯାଏ।
ତେନ ସାର୍ଧଂ ମଯା ଭର୍ତ୍ରା ଶିଲାକୋଟରସଙ୍କଟମ୍ । ଅନୁଭୂତଂ ଚିରଂ କାଲମ୍ ଅତ୍ର ଵର୍ଷଗଣା ଗତାଃ
ମୁଁ ଓ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଦୁଇଁଜଣେ ସେଇ ପଥର ଗୁହାର କଷ୍ଟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅନୁଭବ କରିଛୁ। ସେଠାରେ ବହୁ ବର୍ଷ କଟିଯାଇଛି।
ଅଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମୈକଦୋଷେଣ ନ ହି ମୋକ୍ଷଂ ଲଭାଵହେ । ଚିରଂ ତତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠାଵସ୍ ତଥୈଵାବଦ୍ଧଭାଵନୌ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଏକ ଦୋଷରେ, ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିନାହିଁ। ଆମେ ଦୁଇଁଜଣେ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏଭଳି ବନ୍ଧନର ଭାବନାରେ ରହିଛୁ।
ପାଷାଣସଙ୍କଟେ ତସ୍ମିନ୍ ବଦ୍ଧାଵ୍ ଆଵାଂ ନ କେଵଲମ୍ । ବଦ୍ଧୋ ଯାଵଦ୍ ଅଶେଷେଣ ପରିଵାରୋ ଽପି ତତ୍ର ନଃ
ସେଇ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମାତ୍ର ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଧି ରହିଛି ।
ପୁରାଣḫ ପୁରୁଷୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜସ୍ ତତ୍ରାସ୍ତି ମେ ପତିଃ । ଏକସ୍ଥାନାନ୍ ନ ଚଲତି ଜୀଵତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଦଶତାନ୍ଯ୍ ଅସୌ
ମୋର ସେଠାରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ, ପୁରୁଣା ଦ୍ୱିଜ ପତି ଅଛନ୍ତି; ସେ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ କେବେ ଚଳନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି ।
ଆ ବାଲ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯḫ ପାଠକୋ ଽଲସଃ । ଏକାନ୍ତ ଏକ ଏଵାସ୍ତେ ଽଜିହ୍ମଵୃତ୍ତିର୍ ଅଚାପଲଃ
ସେ ଛୁଆବେଳୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବେଦ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଳସ ଏବଂ ସଦା ଏକାକୀ ରହନ୍ତି; ସେ ନିତାନ୍ତ ସିଧାସଳଖ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ।
ଅହଂ ଵ୍ଯସନିନୀ ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ଵେଦ୍ଯଵିଦାଂ ଵର । ନ ନିମେଷଂ ସମର୍ଥାସ୍ମି ତଂ ଵିନା ଦେହଧାରଣେ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖଭୋଗିନୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ହେ ବେଦି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ ।
ଶୃଣୁ ତେନ କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭାର୍ଯାହଂ ସମୁପାର୍ଜିତା । କଥଂ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଯଂ ଯାତସ୍ ସ୍ନେହୋ ଽସ୍ମାକମ୍ ଅକୃତ୍ରିମଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀ ହେଲି, ଏବଂ କିପରି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଛି।
ତେନ ଜାତେନ ମଦ୍ଭର୍ତ୍ରା ବାଲେନୈଵ ସତା ପୁରା । କିଞ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞେନ ସତୈକେନ ତିଷ୍ଠତାତ୍ମାଲଯେ ଽମଲେ
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ ଥିଲେ, କିଛି ଜ୍ଞାନ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଏକାକି ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯତ୍ଵାନୁରୂପେହ ଜାଯା ମେ ଜନ୍ମଶାଲିନୀ । କୁତସ୍ ସମ୍ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିର୍ଣୀଯ ଚିରଚିନ୍ତଯା
ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଜନ୍ମ ଥିବା ଜୀବନସଂଗିନୀ କେମିତି ମିଳିପାରିବେ, ଏହି ନେଇ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ତେନ ତାମରସେକ୍ଷଣା । ଉତ୍ପାଦିତାସ୍ମି ନାଥେନ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନେଵ ଶଶିନାମଲା
ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କର ଦୋଷରହିତ ଅଙ୍ଗ ଓ ପଦ୍ମନୟନ ଦ୍ୱାରା, ସେ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଜ୍ୟୋତିକୁ ଦେଇଥାଏ।
ମନସା ମାନସୀ ଭାର୍ଯା ମନ୍ଦାରୋଦରସୁନ୍ଦରୀ । ତତୋ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାତାସ୍ମି ଵସନ୍ତ ଇଵ ମଞ୍ଜରୀ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନର ଉତ୍ପାଦ, ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗିନୀ ହୋଇଲି, ମନ୍ଦାର ଗଛର କମଳା ଦେହ ଭଳି ଆକର୍ଷକ। ଏହିଭଳି ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନରେ ବସନ୍ତ ଋତୁର ମଞ୍ଜରୀ ପରି ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲି।
ସହଜାମ୍ବରସଞ୍ଛନ୍ନା ଭୂତାନାଂ ଚିତ୍ତହାରିଣୀ । ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵଦନା ଦ୍ଯୌର୍ ଇଵାମଲତାରକା
ମୋର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ମୁଁ ମୁଡ଼ିଥିଲି, ସମସ୍ତଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷିଥିଲି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ମୁହଁ ପରି ମୋର ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ତାରାରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ପରି ମୁଁ ଚମକୁଥିଲି।