କାନିଚିଦ୍ ଵର୍ଜିତାନ୍ଯ୍ ଏଵ ନେତ୍ରଶବ୍ଦାର୍ଥସଂଵିଦା । ଵ୍ଯର୍ଥଦୀପ୍ତାର୍କତେଜାଂସି ଭୂତାନୀତ୍ଯ୍ ଏକଚିନ୍ତଯା
କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା ଓ ବୁଝିବାର ସମ୍ବେଦନାରୁ ବଞ୍ଚିତ। ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ବେଫଳ, ଏବଂ କେବଳ ଏକ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।
ଘ୍ରାଣସଂଵିଦ୍ଵିହୀନାନି ଵ୍ଯର୍ଥାମୋଦାନି କାନିଚିତ୍ । ମୂକାନି ଶବ୍ଦଵୈଯର୍ଥ୍ଯାଚ୍ ଛ୍ରୁତିହୀନାନି କାନିଚିତ୍
କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଘ୍ରାଣ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ବେଫଳ। କିଛି ପ୍ରାଣୀ ପୁନି ଶବ୍ଦ ଅନାବଶ୍ୟକ ଥିବାରୁ ମୌନ, ଏବଂ କିଛି ଶୁଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵାକ୍ଯସଂଵିଦ୍ଵିହୀନତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରମୂକାନ୍ଯ୍ ଏଵ କାନିଚିତ୍ । ସ୍ପର୍ଶସଂଵିଦ୍ଵିହୀନତ୍ଵାଦ୍ ଅଶ୍ମାଙ୍ଗାନ୍ଯ୍ ଏଵ କାନିଚିତ୍
କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁଖର ଅଭାବରେ ଗୁଙ୍ଗା ଭଳି ଅଟକିଯାନ୍ତି; ଆଉ କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ପଥର ଭଳି ଅନୁଭୂତିହୀନ ଅଟନ୍ତି।
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରମଯାନ୍ଯ୍ ଏଵ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯ୍ ଅପି ଚ କାନିଚିତ୍ । ଵ୍ଯଵହାରୀଣ୍ଯ୍ ଅଥାଗ୍ରାହ୍ଯାଣ୍ଯ୍ ଏଵ ନିତ୍ଯଂ ପିଶାଚଵତ୍
କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ କେବଳ ଚେତନାରୁ ଗଠିତ, ଦେଖାଯିବାକୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସାଧାରଣ କାମକାଜ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭଳି ଅଟନ୍ତି।
ଭୂମଯାନ୍ଯ୍ ଏକନିଷ୍ଠାନି ନିଷ୍ପିଣ୍ଡାନ୍ଯ୍ ଏଵ କାନିଚିତ୍ । ଜଗନ୍ତି ଵ୍ଯୋମରୂପାଣି ତାଵତ୍ ତତ୍ର କଚନ୍ତି ଖେ
କିଛି ଜଗତ ପୃଥିବୀରେ ଏକଦମ ଦୃଢ଼ ଓ ଗଢ଼ା ଭାବରେ ରହିଛି; ଆଉ କିଛି ଜଗତ ଆକାଶର ଆକୃତି ଧରି, ଆକାଶରେ ଭସିଯାଉଛି।
କାନିଚିଦ୍ ଵାରିପୂର୍ଣାନି ଵହ୍ନିପୂର୍ଣାନି କାନିଚିତ୍ । ଜଗନ୍ତି ଵ୍ଯୋମରୂପାଣି ତାଵତ୍ ତତ୍ର କଚନ୍ତି ଖେ
କିଛି ଜଗତ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିଛି ଜଗତ ଅଗ୍ନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆକାଶର ଆକୃତି ଧରି, ଆକାଶରେ ଭସିଯାଉଛି।
ଧରାପୀଠୈକପୂର୍ଣେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଦେହିନଃ । ଭେକା ଇଵ ଶିଲାକୋଶେ କୀଟା ଇଵ ଧରୋଦରେ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମାତ୍ର ମାଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାରେ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏମିତି ରହନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଶିଳା ମଧ୍ୟରେ ବାଉଳି ଅଥବା ମାଟି ଭିତରେ ପୋକା ରହେ।
ଜଲୈକପରିପୂର୍ଣେଷୁ ନିରବ୍ଧ୍ଯୁର୍ଵୀଵନାଦ୍ରିଷୁ । ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଭୂତାନି ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵୋଗ୍ରମୀନଵତ୍
ଯେଉଁଠି ମାତ୍ର ପାଣି ରହିଛି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଜାଗାରେ ପାଣି ନାହିଁ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ରହିଛି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁବେଳେ ଭୟଙ୍କର ମାଛ ପରି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଷ୍ଵ୍ ଅଗ୍ନ୍ଯେକପୂର୍ଣେଷୁ ଜଲାଦିରହିତାନ୍ଯ୍ ଅପି । ଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିମଯାନ୍ଯ୍ ଏଵ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ ଅଲାତଵତ୍
ଯେଉଁଠି କେବଳ ଅଗ୍ନି ରହିଛି, ଏବଂ ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ତିଆରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜ୍ୱାଳା ଘୁଞ୍ଚିବା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଷ୍ଵ୍ ଅନିଲପୂର୍ଣେଷୁ ଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତେତରାଣ୍ଯ୍ ଅପି । ଵାତମାତ୍ରମଯାଙ୍ଗାନି ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍ଜୁନଵାତଵତ୍
ଯେଉଁଠି କେବଳ ବାତାସ ରହିଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାଦାନ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ବାୟୁ ଦେହ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ବାତାସ ହେଉଥିବା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେଷୁ ଵ୍ଯୋମମାତ୍ରାତ୍ମଦେହେଷୁ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣଃ । ପ୍ରାଣିନସ୍ ସନ୍ତି ସର୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଅଦର୍ଶନଵ୍ଯଵହାରିଣଃ
କିଛି ଦେହ ଅଛି, ସେମାନେ କେବଳ ଆକାଶରୁ ତିଆରି, ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜେ ଆକାଶର ଭଳି। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଚର୍ଯ୍ୟା କରନ୍ତି।
ପାତାଲପାତିଷୁ ତଥାମ୍ବରମ୍ ଉତ୍ପତତ୍ସୁ ତିଷ୍ଠତ୍ସୁ ଵିଭ୍ରମପରେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ଦିଙ୍ମୁଖେଷୁ । ନାନାଜଗତ୍ସୁ କିମ୍ ଇଵାସ୍ତି ମଯା ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯନ୍ ନାମ ଚିଜ୍ଜଲଧିଚଞ୍ଚଲବୁଦ୍ବୁଦେଷୁ
ପାତାଳରେ ରହୁଥିବା, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ୁଥିବା, ଏଠାରେ ରୁହିଥିବା, ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା କିମ୍ବା ଦିଗ୍ବନ୍ଧରେ ଅଛିଥିବା—ଏପରି ଅନେକ ଜଗତ୍ମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଚେତନା ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗାୟିତ ବୁଦବୁଦି ଭଳି ଯେଉଁଠି ଯାହାକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ନାମ ଦେଇନାହିଁ, ଏମିତି କ'ଣ ଅଛି ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ?
ଚିଦାକାଶାଶ୍ ଚିଦାକାଶେ ପଯସୀଵ ପଯୋରଯାଃ । ଚିତ୍ତ୍ଵାଜ୍ ଜୀଵାସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଯେ ତ ଏଵ ମନାଂସି ନଃ
ଯେପରି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, ସେପରି ଚେତନାର ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ତରଙ୍ଗ ଉଠେ। ଏହି ଚେତନାରୁ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହିମାନେ ଆମର ମନ।
ଵିଶଦାକାଶରୂପାଣି ତାନ୍ଯ୍ ଏଵ ଚ ମନାଂସି ନଃ । ଜଗନ୍ତି ତାନ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ସମ୍ପନ୍ନାନ୍ଯ୍ ଅଭିତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ମନମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏମାନେ ହିଁ ଅନେକ ଜଗତ୍, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଏପଟେ ସେପଟେ ଅନନ୍ତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସର୍ଵଭୂତଗଣେ ମୋକ୍ଷଂ ମହାକଲ୍ପକ୍ଷଯେ ଗତେ । ପୁନẖ କସ୍ଯ କଥଂ ସର୍ଗସଂଵିତ୍ତିର୍ ଉପଜାଯତେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମହାକଳ୍ପର ସେଷରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ପୁଣି କାହା ପାଇଁ କିମ୍ବା କିପରି ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ତସ୍ମାନ୍ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଦାଚିନ୍ ନଶ୍ଯତି କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ଚୈଵ ଜାଯତେ ବ୍ରହ୍ମ ଶାନ୍ତଂ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅଜଂ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଥିପାଇଁ କେବେ କାହାର କିଛି କେଉଁଠି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, କିମ୍ବା କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ଶାନ୍ତ, ଦୃଶ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ସଦା ଅବିଚଳ ଅଛନ୍ତି।
ଵପୁର୍ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ତସ୍ଯା ନନୁ ନାମ ମହାଚିତେଃ । କଥଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅନଷ୍ଟାଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ସା ଚ ନ ନଶ୍ଯତି
ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ତାହା ମହାଚେତନାର ଦେହ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହା କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବ? ସେ ଚେତନା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।
ସଂଵିଦୋ ହୃଦଯଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଥା ଭାତି ଜଗତ୍ତଯା । ଵ୍ଯୋମାତ୍ମୈଵ ତଥୈଵାଦିସର୍ଗାତ୍ ପ୍ରଭୃତି ଭାସତେ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଜ୍ଞାନର ହୃଦୟ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଆକାଶସ୍ୱରୂପ ତାହା ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମାଵଯଵସ୍ ସର୍ଗସ୍ ସର୍ଗସ୍ଯୈତା ଦଶାଃ କ୍ଷଯାଃ । ଉଦଯାଶ୍ ଚେତି ଖଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ନାଶି କିମ୍ ଅନାଶି ଵା
ଚେତନାର ଆକାଶର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅଂଶ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି, ସୃଷ୍ଟିର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା, ନାଶ ଓ ଉଦୟ। ଏଭଳି ଆକାଶର ସବୁ କିଛି — କ’ଣ କିଛି ନଶ୍ୱର ଓ କ’ଣ କିଛି ଅନଶ୍ୱର?
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଯଦାତ୍ମକଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଵିନାଶଂ ଵିନାକ୍ଷଯି । ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମଵଦ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍
ଯାହାର ଯେମିତି ସ୍ୱଭାବ, ସେହି ଅନୁସାରେ ସେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଯାହାର ସେହି ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ, ସେ କେବେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଅମର ଓ ଅନଶ୍ୱର।
ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ପରମେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି କୁତ ଏଵ ଭଵାଭଵୌ । କୁତୋ ଭାଵଵିକାରାଦିẖ କଥଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ନିରାକୃତୌ
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ସେଠାରେ କେମିତି ଉତ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ନାଶ ହେବ? ଯେଉଁ ଆକାଶର କୌଣସି ଆକୃତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି ସମ୍ଭବ?
ମହାକଲ୍ପାଦଯୋ ଭାଵା ରାମୈତାନି ଜଗନ୍ତି ଚ । ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକତଯୈଵାସ୍ମିନ୍ ସଂଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ହେ ରାମ, ବଡ଼ ବଡ଼ କାଳଚକ୍ର ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସେମାନେ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମ ଚେତନାରେ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ନିରାକୃତ୍ଯ୍ ଅଚ୍ଛଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ତଦ୍ଵଶମ୍ । ଯାତି ଯେନୈଵ ଘଟିତୋ ଯକ୍ଷସ୍ ତଂ ଘଟ୍ଟଯେତ୍ କିଲ
ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିରାକାର ଚେତନା ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ନିଜ ଭାବନାରେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେଠାରେ ନିଜ ଅଧିକାର ରଖେ; ଯେପରି ଏକ ଯକ୍ଷ ନିଜ ମାୟା ରୂପକୁ ତିଆରି କରି, ତାହାକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳାଏ।
ଅଵଯଵାଵଯଵିନୋର୍ ଦୃଶ୍ଯଯୋର୍ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯଯୋଃ । ଏକାତ୍ମନୋର୍ ଏଵ ସଦା ନ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି କଦାଚନ
ଅଂଶ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେଖାଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ଯାହାକୁ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଯାହାକୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏକ ମୂଳ ସ୍ୱରୂପରୁ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଇତୋ ଭାଵ ଇତୋ ଽଭାଵ ଇତସ୍ ସର୍ଗ ଇତẖ କ୍ଷଯଃ । ସ୍ଵଭାଵମ୍ ଏଵାନୁଭଵଦ୍ ଇତି ବ୍ରହ୍ମାଚଲଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହିଠାରୁ ହେଉଛି ସତ୍ତା, ଏହିଠାରୁ ଅସତ୍ତା, ଏହିଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହିଠାରୁ ବିନାଶ; ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଏହିପରି ଅଚଳ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଏଵମ୍ମଯେ ଽପି ପରମେ ବ୍ରହ୍ମାକାଶେ ନ ରଞ୍ଜନାଃ । କାଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵାଙ୍ଗ ସନ୍ତୀନ୍ଦୁବିମ୍ବେ ଵିଷଲତା ଯଥା
ଏଭଳି ପରମ ବ୍ରହ୍ମାର ଅନନ୍ତ ଆକାଶରେ କୌଣସି ଦୁଷିତତା ନାହିଁ; ମିତ୍ର, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳରେ କେବଳ କିଛି ଅଳ୍ପ ଦାଗ ଦେଖାଯାଏ।
ନିର୍ମଲେ ପରମାକାଶେ କ୍ଵ ଭାଵାଭାଵରଞ୍ଜନାଃ । କ୍ଵାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତକଲନାẖ କ୍ଵ ଲୋକାନ୍ତରଵିଭ୍ରମଃ
ନିର୍ମଳ ଶୁଦ୍ଧ ପରମ ଆକାଶରେ କେଉଁଠି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱର ରଙ୍ଗ ଲାଗିପାରିବ? କେଉଁଠି ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷର ଧାରଣା ଅଛି? ଅନ୍ୟ ଜଗତର ଭ୍ରମ କେଉଁଠି ରହିଛି?
ଅପରିଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵୈକମ୍ ଅତ୍ର ଦୋଷଵଦ୍ ଉତ୍ଥିତମ୍ । କେଵଲଂ ତତ୍ ପରାଵୃତ୍ଯ ପ୍ରେକ୍ଷଣାତ୍ ପରିଶାମ୍ଯତି
ଏଠାରେ କେବଳ ଅଜ୍ଞାନ ଦୋଷ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଭଲଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞପ୍ତିବୋଧେନ ପରାମୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । ଯେନୈଵାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ତେନ ପଵନେନେଵ ଦୀପକଃ
ଅଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହେଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ—ଯେପରି ଝଡ଼ ଯେଉଁ ପବନ ଦୀପକୁ ଜଳାଇଥିଲା, ସେଇ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ ନିଶ୍ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନଂ ସମ୍ପରିଜ୍ଞାତଂ ନାସୀଦ୍ ଏଵେତି ବୁଧ୍ଯତେ । ଅବନ୍ଧମୋକ୍ଷଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସର୍ଵମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଗମ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ, ତେବେ ଜଣାପଡ଼େ ଏହା କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ; ତାପରେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଭିନ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି, ସବୁ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ।