ଶବ୍ଦଦେଶପତଦ୍ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଵନିତାମ୍ ଅହମ୍ । ପାର୍ଶ୍ଵେ କନକନିଷ୍ଷ୍ଯନ୍ଦପ୍ରଭଯା ଭାସିତାମ୍ବରାମ୍
ଶବ୍ଦ ଆସୁଥିବା ଦିଗକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଏକ ଜଣେ ଜୀବନ୍ତା ଜଣାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯାଙ୍କର ପାଶେ ଧଳିଥିବା ସୁନାର ଆଭାରେ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା।
ଆଲୋଲମାଲ୍ଯଵସନାମ୍ ଅଲକାକୁଲଲୋଚନାମ୍ । ଲୋଲଧମ୍ମିଲ୍ଲଵଲନାମ୍ ଅନ୍ଯାଂ ଶ୍ରିଯମ୍ ଇଵାଗତାମ୍
ସେ ଗଲାପୁଲିଥିବା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚୁଲି ଅସଜ୍ଜଳ ଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ଖୋଲା ଚୁଲି ହଳୁ ହଳୁ ହଲୁଚି, ଦେଖିଲେ ନୂତନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
କାନ୍ତକାଞ୍ଚନଗୌରାଙ୍ଗୀମ୍ ଅଙ୍ଗସ୍ଥନଵଯୌଵନାମ୍ । ଵନଦେଵୀମ୍ ଇଵାମୋଦିସର୍ଵାଵଯଵସୁନ୍ଦରୀମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଚମକୁଥିବା ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଦୀପିଥିଲା, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଯୁବାନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ଜଣେ ଅରଣ୍ୟ ଦେବୀ ପରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଝରାଉଥିଲେ।
ସା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଵଦନା ପୁଷ୍ପପ୍ରକରହାସିନୀ । ଯୌଵନୋଦ୍ଦାମଵଦନା ପକ୍ଷ୍ମଲେକ୍ଷଣଶାଲିନୀ
ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରବଦନୀ, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାନ୍ଦ୍ର ପରି, ମୁହଁରେ ଫୁଲର ଗୁଛ ହସ ଫୁଟିଥିଲା, ଯୁବାନର ଉତ୍ସାହରେ ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଲମ୍ବା ପାତଳ ଚକ୍ଷୁପାଟିରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅଲଢ଼ ଲାଗୁଥିଲା।
ଆକାଶକୋଶସଦନା ଶଶାଙ୍କକରସୁନ୍ଦରୀ । ମୁକ୍ତାକଲାପରଚନା କାନ୍ତା ମଦନୁସାରିଣୀ
ଯାହାର ନିବାସ ଆକାଶର ଗଭୀର ଗୁହାରେ, ଯାହାର ରୂପ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ମନୋହର, ମୁକ୍ତାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସେ ମୋର ପ୍ରିୟା ମୋ ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ସ୍ଵରେଣ ମଧୁରେଣେମାମ୍ ଆର୍ଯାମ୍ ଆର୍ଯଵିଲାସିନୀ । ପପାଠାକଠିନଂ ଵାମା ମତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ମୃଦୁହାସିନୀ
ମଧୁର କଣ୍ଠରେ, ଏହି ଉଚିତ ଓ ଶିଳ୍ପମୟ ନାରୀ, ମୋ ପାଖରେ ସ୍ମିତମୁଖେ ରହି, ଗମ୍ଭୀର ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ କିଛି କଠିନତା ସହିତ ପଢ଼ିଲେ।
ଅସଦୁଦିତରିକ୍ତଚେତନସଂସୃତିମୃଗସରିତି ମୁହ୍ଯମାନାନାମ୍ । ଅଵଲମ୍ବନତଟଵିଟପିନମ୍ ଅଭିନୌମି ଭଵନ୍ତମ୍ ଏଵ ମୁନେ
ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ, ମୁନି, ଶରଣ ନେଉଛି—ଏହି ମୃଗମାୟା ସଂସାର ନଦୀରେ ଭ୍ରମିତ, ଖାଲି ଓ ମିଥ୍ୟା ଚେତନାରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ତ ଏକ ଶିତଳ ଛାୟା ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯାହମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ତାଂ ଚାରୁଵଚନସ୍ଵନାମ୍ । ଲଲନେଯଂ କିମ୍ ଅନଯେତ୍ଯ୍ ଅନାଦୃତ୍ଯୈଵ ତାଂ ଗତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଓ ସ୍ବର ଦେଖି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି, 'ଏହି ଜଣେ ନାରୀ କିଏ?' ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରି, ମୁଁ ଚାଲିଗଲି।
ତତୋ ଜଗଦ୍ଵୃନ୍ଦମଯୀଂ ମାଯାଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ । ଅନାଦୃତ୍ଯୈଵ ତାଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵିହର୍ତୁମ୍ ଅହମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ତାପରେ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଜଗତର ମାୟାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲି; ଏହାକୁ ଅଗ୍ରହ କରି ମୁଁ ଆକାଶରେ ହାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।
ତତସ୍ ତାଂ ତତ୍କୃତାଂ ଚିନ୍ତାମ୍ ଅଲମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଖେ ସ୍ଥିତାମ୍ । ଜଗନ୍ମାଯାଂ କଲଯିତୁଂ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମାହଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ, ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଚିନ୍ତାକୁ ଆକାଶରେ ଛାଡି ଦେଇ, ମୁଁ ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବର ମନେ କରି, ବିଶ୍ୱର ମାୟାକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବାରେ ଲାଗିଲି।
ଯାଵତ୍ ତାନି ତଥୋଗ୍ରାଣି ଜଗନ୍ତି ସକଲାନି ଖମ୍ । ଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ସଙ୍କଲ୍ପକଥନେ ତଥା
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଭୟଙ୍କର ଜଗତଗୁଡିକ ଆକାଶରେ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ସ୍ୱପ୍ନରେ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା କଥାରେ ଯେପରି ଖାଲି ଥାଏ, ସେହିପରି ଖାଲି ଅଛି।
ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି କଦାଚିତ୍ କାନିଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ । ତାନି କଲ୍ପମହାକଲ୍ପଜାତାନ୍ ଏକତ୍ର ତାନ୍ ମିଥଃ
ସେ ଜଗତଗୁଡିକ କେବେ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, କେଉଁଠି କେବେ ନାହିଁ; ସେଗୁଡିକ କଳ୍ପନା ଓ ବଡ କଳ୍ପନାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଏକାଠି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି।
ପ୍ରମତ୍ତପୁଷ୍କରାଵର୍ତାନ୍ ଉନ୍ମତ୍ତୋତ୍ପାତମାରୁତାନ୍ । ସ୍ଫୁଟିତାଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରଡାକ୍କାରଘଟ୍ଟିତବ୍ରହ୍ମମଣ୍ଡପାନ୍
ଅସାବଧାନ ପଦ୍ମମାଳିକା ଭିତରେ ଘୁରୁଣି, ବିପଦର ପାଗଳ ପବନ, ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଆଘାତ ପାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୁମ୍ବଜ—
ଜ୍ଵଲତ୍କଲ୍ପାଗ୍ନିଵିସ୍ଫୋଟସ୍ଫୁଟଦୈଡବିଡାସ୍ପଦାନ୍ । ପ୍ରତପଦ୍ଦ୍ଵାଦଶାକାରକଟୁମାର୍ତାଣ୍ଡମଣ୍ଡଲାନ୍
ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିର ଭୟାନକ ଫୁଟିବା ଶବ୍ଦ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ତାପରେ ସମସ୍ତ କିଛି ପୁଡ଼ିଯିବା—
ଲୁଠତ୍ସୁରପୁରଵ୍ରାତଵିତତାକ୍ରନ୍ଦଘର୍ଘରାନ୍ । ରଣନ୍ମେର୍ଵାଦିକଟକଶ୍ରେଣୀନିଗରଣୋଦ୍ଭଟାନ୍
ବିକିର୍ଣ୍ଣ ଦେବପୁରୀମାନଙ୍କର ଦଳର ଅନ୍ୟନ୍ୟ କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ଘର୍ଘର ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ଭଳି ଦୂର୍ଦ୍ଦମ କୋଟର ଶୃଙ୍ଖଳା ଗିଳିଯିବାର ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ—
କଲ୍ପାଗ୍ନିଜ୍ଵଲନୋଲ୍ଲାସପଟତ୍ପଟପଟାରଵାନ୍ । ଆତ୍ମଭ୍ରଂଶବୃହତ୍କ୍ଷୋଭକ୍ଷୁବ୍ଧାମ୍ବରମହାର୍ଣଵାନ୍
ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାର ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର, ଆତ୍ମବିନାଶର ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପାତରେ ଉତ୍କଳିତ ଆକାଶର ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର—
ଦେଵାସୁରନରାଗାରଘର୍ଘରାକ୍ରନ୍ଦକର୍କଶାନ୍ । ସପ୍ତାର୍ଣଵମହାପୂରପୂରିତାର୍କେନ୍ଦୁମନ୍ଦିରାନ୍
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଘର ଭିତରୁ ଉଠୁଥିବା କଠିନ ଚିତ୍କାର ଓ ଗଞ୍ଜଣି, ସାତଟି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଜଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ମହଲ ଏହି ସବୁ ଏକ ସାଥିରେ ଅଛି।
ନ ଵିଚେତନ୍ତି କଲ୍ପାନ୍ତାନ୍ ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵ ପରସ୍ପରମ୍ । ଏକମନ୍ଦିରସଂସୁପ୍ତାସ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ରଣରଯାନ୍ ଇଵ
କିନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକ ଘରେ ଶୁଇଁଥିବା ପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସୈନିକମାନେ ପରି ଅଚେତନ ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ରୁଦ୍ରସହସ୍ରାଣି ବ୍ରହ୍ମକୋଟିଶତାନି ଚ । ଦୃଷ୍ଟାନି ଵିଷ୍ଣୁଲକ୍ଷାଣି କଲ୍ପଵୃନ୍ଦାନ୍ଯ୍ ଅଲଂ ମଯା
ସେଠାରେ ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ରୁଦ୍ର, କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗଣିତ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନେକ କଳ୍ପ ଦେଖିଛି।
ତତ୍ର କ୍ଵଚିଦ୍ ଅନାଦିତ୍ଯେ ନିରହୋରାତ୍ରଭୂତଲେ । ଅକଲ୍ପଯୁଗଵର୍ଷାନ୍ତେ ଜଗଦ୍ଵ୍ଯୂହୈẖ କ୍ଷଯୋଦଯଃ
ସେଠାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଦିନ ରାତି ନାହିଁ, ଅପରିମାପ୍ୟ ବର୍ଷ ଓ ଯୁଗର ଶେଷରେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜଗତର ଉଦୟ ଓ ନାଶ ଘଟେ।
ଚିତି ସର୍ଵଂ ଚିତସ୍ ସର୍ଵଂ ଚିତ୍ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତଶ୍ ଚ ଚିତ୍ । ଚିତ୍ ସର୍ଵୈକାତ୍ମିକେତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ର ମଯାଖିଲମ୍
ଚେତନା ସବୁଠି ଅଛି, ସବୁ କିଛି ମନର ରୂପ, ସବୁଠି ସଚେତନତା ଅଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚେତନାର ଏକାତ୍ମ ରୂପ। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏହି ସବୁକୁ ଦେଖିଛି।
ତ୍ଵଂ କା ଚିଦ୍ ଇତି ଚେଦ୍ ଵକ୍ଷି ତନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଵାଙ୍ଗ ଚିତ୍ । ସା ହି ଶୂନ୍ଯତମା ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ନ ଚ ନାମ ନକିଞ୍ଚନ
ଯଦି ତୁମେ କହ, 'ତୁମେ କିଛି ଅଟୁ,' ଏହା କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ହେବ; କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଖାଲି, ଆକାଶ ପରି ଶୂନ୍ୟ, ଏଠାରେ ନାମ କିମ୍ବା କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଇଦଂ ଭାତି ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଶବ୍ଦିତମ୍ । ତେନୈଵ ଶବ୍ଦନଭସା ସର୍ଵଂ ହି ପରମଂ ନଭଃ
ଏହି ଆକାଶକୁ 'ଜଗତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ କିଛି ପରମ ଆକାଶ ଅଟେ।
ଦୃଶ୍ଯଦୃଷ୍ଟିର୍ ଇଯଂ ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଆକାଶତରୁମଞ୍ଜରୀ । ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମାଙ୍ଗକମ୍ ଏଵେତି ତତ୍ରାହମ୍ ଅନୁଭୂତଵାନ୍
ଦେଖିବା ଓ ଦେଖୁଥିବା ବୁଝିବା ଏହି ଭାବନା ମାନେ ଭ୍ରମ, ଆକାଶ ଗଛର ଫୁଲ ଗୁଛ ପରି; ଏହା ଚେତନା ଆକାଶର ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାକାଶୈକରୂପେଣ ଵ୍ଯାପିନା ବୋଧରୂପିଣା । ତତ୍ରାନନ୍ତେ ନସଙ୍କଲ୍ପମ୍ ଅନୁଭୂତମ୍ ଇଦଂ ମଯା
ବୁଦ୍ଧିର ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପରେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏହି ଜ୍ଞାନମୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଏହି ଅସୀମ, ଚିନ୍ତା-ଶୂନ୍ୟ ଅନୁଭୂତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵ୍ଯୋମ ଜଗଜ୍ଜାଲଂ ବ୍ରହ୍ମଵ୍ଯୋମ ଦିଶୋ ଦଶ । ବ୍ରହ୍ମଵ୍ଯୋମ କଲାକାଲଦେଶଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାଦିକମ୍
ବ୍ରହ୍ମାର ଆକାଶ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜାଲ; ଦଶ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାର ଆକାଶ; ସମୟ, ଅଂଶ, ସ୍ଥାନ, ପଦାର୍ଥ, କାର୍ଯ୍ୟ—ସବୁ କିଛି ବ୍ରହ୍ମାର ଆକାଶ ଅଟୁଟ ଅଂଶ।
ତତ୍ରାହମ୍ ଇଵ ସଂସାରଶତେ ସାର୍ଧେ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଦୃଷ୍ଟା ଵସିଷ୍ଠନାମାନୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରା ମଦୁତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ, ଶତାଧିକ ସଂସାର ଚକ୍ର ସହିତ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବସିଷ୍ଠ ନାମକ ମୁନିମାନେଂକୁ ଦେଖିଛି।
ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵାସପ୍ତତେସ୍ ତ୍ରେତାସ୍ ସର୍ଵା ଏଵ ସରାଘଵାଃ । ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଂ କୃତଶତଂ ଦ୍ଵାପରାଣାଂ ଶତଂ ତଥା
ସେଠାରେ, ବହୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ତ୍ରେତା ଯୁଗର ରାମ, ଶତାଧିକ କୃତ ଯୁଗ ଓ ଏଭଳି ଏକ ଶତ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି।
ଭେଦୋଦଯେନ ଚେଦ୍ ଦୃଷ୍ଟାସ୍ ତାସ୍ ତାସ୍ ସର୍ଗଦଶାସ୍ ତଥା । ବୋଧେନ ଚେତ୍ ତଦ୍ ଅତ୍ଯଚ୍ଛମ୍ ଏକଂ ବ୍ରହ୍ମନଭସ୍ ତତମ୍
ଯଦି ଭିନ୍ନତା ଉଦୟ ହେବାରୁ ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟିର ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେସବୁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ—ଏକ ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର ଆଭାରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥା।
ଭେଦବ୍ରହ୍ମଣି ନାମାସ୍ତି ଜଗଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅଥ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ । ବ୍ରହ୍ମୈଵାଜମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵନ୍ମଦାଦିକମ୍
ଯେତେବେଳେ ଭିନ୍ନତାରେ ବ୍ରହ୍ମ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାର ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଏହା ନାହିଁ। ସେଇ ଅଜନ୍ମା, ଆଦି ନଥିବା, ଶେଷ ନଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ସମସ୍ତ—ମୋଠାରୁ ଆପଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି।