ତଦ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯାଶୁ ତତ୍ରେଦମ୍ ଅହଂ ଚିନ୍ତିତଵାନ୍ ଅଥ । ଶବ୍ଦକର୍ତ୍ରୀକ୍ଷଣାତ୍ ପଶ୍ଯନ୍ ଦିଶୋ ଦଶ ସଵିସ୍ମଯଃ
ସେ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ସେଠାରେ ସହସା ଭାବିଲି, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ହେବା ସମୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖିଲି।
ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଽଯଂ ସିଦ୍ଧସଞ୍ଚାରମାର୍ଗଶୂନ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ଭାଗୋ ଯୋଜନଲକ୍ଷାଣି ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏହି ଆକାଶ ଅଂଶଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲି ଏବଂ ଅନନ୍ତ, ଏହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାଉଥିବା ସରଳ ପଥ, ଯାହା ଶତ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ତଦ୍ ଇହେଦୃଗ୍ଵିଧସ୍ଯାସ୍ଯ କୁତଶ୍ ଶବ୍ଦସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ । ଶାବ୍ଦିକଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ଯତ୍ନେନାପି ଵିଲୋକଯନ୍
ଏଠି ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦ କିପରି ହେଲା? ମୁଁ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଦେଖୁଛି, ଶବ୍ଦର କୌଣସି ଉତ୍ସ ଦେଖିପାରୁନି।
ଅନନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଆଶୂନ୍ଯଂ ପୁରୋ ମେ ନିର୍ମଲଂ ନଭଃ । ଇହ ଭୂତଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଅନନ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲି; ମୁଁ ଯେତେ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖୁଛି, ଏଠି କୌଣସି ଜୀବ ଦେଖିପାରୁନି।
ଯଦେତି ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵାହଂ ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଵିଲୋକଯନ୍ । ଶବ୍ଦେଶ୍ଵରଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ତଦା ଚିନ୍ତିତଵାନ୍ ଇଦମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ଶବ୍ଦର ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲିନି। ତେବେ ମୁଁ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲି।
ଆକାଶ ଏଵ ଭୂତ୍ଵାହମ୍ ଆକାଶେନୈକତାଂ ଗତଃ । ଆକାଶଗୁଣଶବ୍ଦାର୍ଥାନ୍ କରୋମ୍ଯ୍ ଆକାଶକୋଶକେ
ମୁଁ ଆକାଶ ହୋଇ, ଆକାଶ ସହ ଏକତା ପାଇଲି। ଆକାଶର ଗୁଣ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥକୁ ମୁଁ ଆକାଶର ଭିତରେ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଦେହାକାଶମ୍ ଇଦଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଧ୍ଯାନେନେହ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଚିଦାକାଶଵପୁର୍ ଵ୍ଯୋମ୍ନା ଯାମ୍ଯ୍ ଐକ୍ଯଂ ଵାର୍ ଇଵାମ୍ବୁନା
ଏହି ଦେହ ଆକାଶକୁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ରଖି, ମୁଁ ଚେତନା ଆକାଶର ରୂପରେ ଆକାଶ ସହ ପାନି ପାନି ସହ ମିଶିଯାଏ ପରି ଏକତାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅହଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଦେହଂ ପଦ୍ମାସନେ ସ୍ଥିତଃ । ଆସଂ ସମାଧିମ୍ ଆଧାତୁଂ ପୁନର୍ ଆମୀଲିତେକ୍ଷଣଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ ସମାଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପାଇଁ ଆଉଥରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବାହ୍ଯାନ୍ ଅପି ସ୍ପର୍ଶାନ୍ ଐନ୍ଦ୍ରିଯାନ୍ ଆନ୍ତରାନ୍ ଅପି । ଚିତ୍ତାକାଶେ ଽହମ୍ ଅଭଵଂ ସଂଵିତ୍ସ୍ପନ୍ଦମଯାତ୍ମକଃ
ବାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଭିତର ଅନୁଭୂତିକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ମନର ଆକାଶରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧରେ ଲୀନ ହେଲି, ମୋର ସ୍ୱଭାବ ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭୂତିର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିଲା।
କ୍ରମାତ୍ ତଦ୍ ଅପି ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ଵପଦଂ ଗତଃ । ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽହଂ ଚିଦାକାଶୋ ଜଗଜ୍ଜାଲୈକଦର୍ପଣଃ
କ୍ରମେ ସେଥିରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ବୁଦ୍ଧିର ତତ୍ତ୍ୱ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଆକାଶ ହେଲି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ଦର୍ପଣ ହେଲି।
ତତସ୍ ତେନ ସ୍ଵଭାଵେନ ଭୂତଵ୍ଯୋମୈକତାମ୍ ଅହମ୍ । ସମ୍ପ୍ରଯାତୋ ଽମ୍ବୁନେଵାମ୍ବୁ ସୌରଭଂ ସୌରଭେଣ ଵା
ତାହା ପରେ, ସେଇ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଆକାଶ ସହ ଏକତାରେ ଲୀନ ହେଲି, ଯେପରି ଜଳ ଜଳରେ ମିଶିଯାଏ କିମ୍ବା ସୁଗନ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ସମ୍ପନ୍ନୋ ଽଥ ମହାକାଶୋ ଵ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତୋ ଽଥ ସର୍ଵଗଃ । ଅନାକାରୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନାଧାରସ୍ ସର୍ଵାର୍ଥାଧାରତାଂ ଗତଃ
ତାପରେ ମୁଁ ବିଶାଳ ଆକାଶ ହେଲି, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଅସୀମ ଓ ସବୁଠାରେ ବିସ୍ତୃତ; ଆକାରହୀନ ଓ ଆଧାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତର ଆଧାର ହେଲି।
ଯାଵତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵୃନ୍ଦାନି ସଂସାରାଣାଂ ଶତାନି ଚ । ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଲକ୍ଷାଣି ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଗଣିତାନ୍ଯ୍ ଅପି
ଯେତେ ତିନି ଲୋକର ଦଳ ଓ ଅନେକ ସଂସାର ଅଛି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଅଗଣନୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ଗଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ ।
ପରସ୍ପରମ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାନି ମିଥẖ ଖାନ୍ଯ୍ ଅମଲାନି ଚ । ନାନାଚାରଵିଚାରାଣି ଶୂନ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଏଵ ପରସ୍ପରମ୍
ସେଗୁଡ଼େ ଏକାପରେକା ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଆଚରଣ ଓ ଚିନ୍ତା ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟରୁ ଶୂନ୍ୟ, ଏକାପରେକା ପାଇଁ ଶୂନ୍ୟ ।
ସ୍ଵପ୍ନରୂପାଣି ସୁପ୍ତାନାଂ ତୁଲ୍ଯକାଲଂ ନୃଣାମ୍ ଇଵ । ମହାରମ୍ଭାଣ୍ଯ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାନି ଶୂନ୍ଯାନି ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଯେପରି ଜଣେ ଘୁମୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଆକୃତି ଏକାପରେକା ଭିନ୍ନ ଓ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏକାପରେକା ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଏକାପରେକା ପାଇଁ ଶୂନ୍ୟ ।
ଜାଯମାନାନି ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵର୍ଧମାନାନି ଭୂରିଶଃ । ଵର୍ତମାନାନ୍ଯ୍ ଅତୀତାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏଗୁଡ଼ିକ ସବୁବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ନଶ୍ୱର ହେଉଛି, ଅନେକ ଆଉ ବଢ଼ୁଛି; ଯାହା ଅଛି, ଯାହା ଗଲା, ଯାହା ଆସିବ, ସେସବୁ ଭଳି ଚାଲିଛି ।
ଅନେକଚିତ୍ତଜାତାନି ମହାଭିତ୍ତୀନି ଖାନି ଚ । ମନସ୍ଯ୍ ଏଵୋଗ୍ରରାଜ୍ଯାନି କୃତାନି ଵିଵିଧୈର୍ ଜନୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମନସିକ ଜଗତ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦିଵାଳ ଓ ଗଭୀର ଗଡ଼ଖାନ୍ଦ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି।
ନିରାଵରଣରୂପାଣି ତଥୈକାଵରଣାନି ଚ । ପଞ୍ଚାଵରଣରୂପାଣି ଷଡେକାଵରଣାନି ଚ
କିଛି ଜଗତରେ କୌଣସି ଆବରଣ ନାହିଁ, କିଛିରେ ଗୋଟିଏ ଆବରଣ ଅଛି, କିଛିରେ ପାଞ୍ଚଟି ଆବରଣ ଅଛି, ଆଉ କିଛିରେ ଛଅଟି ଆବରଣ ଅଛି।
ଦଶାଵରଣଚିତ୍ରାଣି ଷୋଡଶାଵରଣାନି ଚ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯାଵୃତୀନି ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ଯାଵୃତୀନି ଚ
କିଛି ଜଗତରେ ଦଶଟି ଆବରଣ ଅଛି, କିଛିରେ ଷୋଳଟି ଆବରଣ ଅଛି, କିଛିରେ ଚବିଶଟି ଆବରଣ ଅଛି, ଆଉ କିଛିରେ ଛତ୍ରିଶଟି ଆବରଣ ଅଛି।
ଶୂନ୍ଯାନି ଭୂତପୂର୍ଣାନି ପଞ୍ଚଭୂତମଯାନି ଚ । ଏକପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିଭୂତାନି ଚତୁଷ୍ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିକାନି ଚ
କିଛି ଜଗତ ସୁନ୍ୟ, କିଛି ଭୂତତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିଛି ପାଞ୍ଚଟି ମୂଳ ଭୂତରୁ ତିଆରି, କିଛି କେବଳ ପୃଥିବୀ ତତ୍ୱରୁ ଗଠିତ, ଆଉ କିଛି ଚାରି ପୃଥିବୀ ତତ୍ୱ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ତ୍ରିପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦୀନି ଚାନ୍ଯାନି ଦ୍ଵିପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦୀନ୍ଯ୍ ଅଥାପି ଚ । ତଥା ସପ୍ତମହାଭୂତାନ୍ଯ୍ ଏକଜାତିମଯାନି ଚ
କେତେକ ଜଗତ ତିନି ପ୍ରକାର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି । ଏଭଳି ସାତଟି ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ପ୍ରକାର ଉପାଦାନରୁ ଗଠିତ ।
ତ୍ଵାଦୃଶାନୁଭଵାଭୋଗଵିରୁଦ୍ଧାନୀଦୃଶାନି ତୁ । ତଥା ନିତ୍ଯାନ୍ଧକାରାଣି ସୂର୍ଯାଦିରହିତାନି ଚ
ତୁମର ଅନୁଭବ ଓ ଭୋଗ ସହିତ ମେଳ ନ ମିଳୁଥିବା ଅନେକ ଜଗତ ଅଛି । ଏହିମାନେ ସଦା ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଥାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଲୋକ ନଥିବା ।
ତଥା ମୀଲିତସର୍ଗାଣି ଏକନାଥାଵୃତାନି ଚ । ଵିଲକ୍ଷଣପ୍ରଜେଶାନି ଵିଚିତ୍ରାଚାରଵନ୍ତି ଚ
କେତେକ ଜଗତରେ ସୃଷ୍ଟି ବନ୍ଦ ଅଛି, କିମ୍ବା ଏକ ମାତ୍ର ନାଥ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ । କେତେକ ଜଗତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାପତି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ କେତେକରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚଳନା ଓ ଆଚରଣ ଦେଖାଯାଏ ।
ଜାତ୍ଯନ୍ଧପାରମ୍ପର୍ଯେଣ ସଙ୍କେତାଚାରଵନ୍ତି ଚ । ତଥା ନିତ୍ଯପ୍ରକାଶାନି ଜ୍ଵଲିତାଗ୍ନିମଯାନି ଚ
କେତେକ ଜଗତରେ ପିଢି ଦର ପିଢି ଅନ୍ଧତା ରହିଛି, କିମ୍ବା କେବଳ ଚଳିତ ରୀତି-ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ । ଏହିପରି କେତେକ ଜଗତ ସଦା ଆଲୋକମୟ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ଗଠିତ ।
ତଥା ଜଲୈକପୂର୍ଣାନି ପଵନୈକାତ୍ମକାନି ଚ । ସ୍ତବ୍ଧାନି ପରମାକାଶେ ଵହନ୍ତି ଚ ତଥାନିଶମ୍
ଯେପରି ମାତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଓ କେବଳ ପବନରେ ତିଆରି ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ନିର୍ଜନ୍ତି ନିଷ୍ପ୍ରଭାବରେ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦିନ ରାତି ଏମିତି ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଜାଯମାନାନି ପୁଷ୍ଯନ୍ତି ପରିପୁଷ୍ଟାନି ଚାଭିତଃ । ତିର୍ଯଗ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚାନ୍ଯାନି ମୂକସର୍ଗମଯାନ୍ଯ୍ ଅପି
କିଛି ଜଗତ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏବଂ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି, କିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଚେଉଁ ଚେଉଁ ଚାଲିଯାଏ, ଆଉ କିଛି ମୁକ ଜୀବସୃଷ୍ଟିରେ ତିଆରି।
ଦେଵମାତ୍ରୈକସର୍ଗାଣି ନରମାତ୍ରମଯାନି ଚ । ଦୈତ୍ଯଵୃନ୍ଦମଯାନ୍ଯ୍ ଏଵ କ୍ରିମିନିର୍ଵିଵରାଣି ଚ
କିଛି ଜଗତ କେବଳ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତିଆରି, କିଛି କେବଳ ମଣିଷମାନେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳରେ ତିଆରି, ଆଉ କିଛି କୀଟପତଙ୍ଗଙ୍କ ଗୁହା ଭଳି।
ଅନ୍ତର୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଦନ୍ତଶ୍ ଚ ସ୍ଵକୋଶେଷ୍ଵ୍ ଅଣୁକଂ ପ୍ରତି । ଜାତାନି ଜାଯମାନାନି କଦଲୀଦଲପୀଠଵତ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁର ନିଜ ଖୋଲ ଭିତରେ, ଭିତରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡି ଭିତର ତରଳା ପତ୍ରଭଳି, ନିତନୂତନ ଜଗତ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।
ପରସ୍ପରମ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାନି ନାନୁଭୂତାନି ଵୈ ମିଥଃ । ସୈନିକସ୍ଵପ୍ନଜାଲାନି ଜାତାନୀଵ ମହାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପି
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିନଥିବା ପରି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ସେନାମାନେ ଯେପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି।
ଵିଵିଧାନ୍ଯ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ସ୍ଵଚ୍ଛାକାଶାତ୍ମକାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯଵୃତ୍ତୀନି ନ ମିଥୋ ଽନ୍ଯସ୍ଥିତୀନି ଚ
ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ ଆକାଶର ନିମିତ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ଚାଳିଛି, ଏବଂ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟର ସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅବସ୍ଥା ସହିତ ମିଶି ନାହିଁ।