ନାହମ୍ ଅସ୍ମି ନ ଚାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ସର୍ଵଂ ଵାସ୍ତୀତିନିଶ୍ଚଯଃ । ପ୍ରକୃତଵ୍ଯଵହାରସ୍ ତ୍ଵଂ ଶିଲାମୌନମଯୋ ଭଵ
ମୁଁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିର ସ୍ୱାଭାବିକ ଚଳାଚଳ। ତୁମେ ପଥରର ନିରବତା ପରି ହେଉ।
ଆକାଶକୋଶଵିଶଦାକୃତିର୍ ଏଵ ତିଷ୍ଠ ନିର୍ଦେହଵଚ୍ ଚିରମ୍ ଅପହ୍ନୁତସର୍ଵଭାଵଃ । ଅଦ୍ଯାଦିତଶ୍ ଚ କିଲ ଚିନ୍ମଯମ୍ ଏଵ ସର୍ଵଂ ନୋ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ଶିଵମ୍ ଏଵମ୍ ଅଶେଷମ୍ ଇତ୍ଥମ୍
ଆକାଶର ଭାଣ୍ଡ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକୃତି ଧରି, ଦେହବିହୀନ ପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରୁହ; ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଆରମ୍ଭରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କିଛି ଚେତନାମୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଏହିପରି ସମସ୍ତ କିଛି ଶିବମୟ।
ଅହୋ ନୁ ଵିତତୋଦାରା ଵିପୁଲା ଵିମଲାଚଲା । ଭଵତା ଭଗଵନ୍ ଭୂତ୍ଯୈ ଭୂଯୋ ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଉଦାହୃତା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ପୁନିଥରେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଖୋଲିଦେଲେ, ସେହି ଦୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତୃତ, ଉଦାର, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ପର୍ବତ ସମାନ ଅଟୁଟ୍। ଏହା ଆମର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି।
ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦା ସାର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦମ୍ । ସଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଂ ସମଂ ସମନୁଭୂତିତଃ
ସବୁବେଳେ, ସବୁଠାରେ, ସବୁପରିସ୍ଥିତିରେ, ସବୁଠି ସବୁକିଛି ଅଛି, ସବୁକିଛି ଦେଉଛି। ଏକମାତ୍ର 'ସତ୍ୟ' ବୋଲି ଯାହା ଅଛି, ସେହିଟି ଏକା ସମାନ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ଅଯମ୍ ଅସ୍ତି ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସଂଶଯସ୍ ତଂ ନିଵାରଯ । କିମ୍ ଇଦଂ ଭଗଵନ୍ ନାମ ପାଷାଣାଖ୍ଯାନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି—ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଏହି 'ପାଥର ଉଦାହରଣ' ବୋଲି କହାଯାଉଥିବା କଥାଟି କ'ଣ?
ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ତୀତି ପ୍ରତିପାଦନେ । ପାଷାଣାଖ୍ଯାନଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ମଯାଯଂ ତଵ କଥ୍ଯତେ
ସବୁଠି, ସବୁବେଳେ, ସବୁକିଛି ଅଛି—ଏହି ଉପଦେଶକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି 'ପାଥର ଉଦାହରଣ' କୁହୁଛି।
ନୀରନ୍ଧ୍ରୈକଘନାଙ୍ଗସ୍ଯ ପାଷାଣସ୍ଯାପି କୋଟରେ । ସନ୍ତି ସର୍ଗସହସ୍ରାଣି କଥଯେତି ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯତେ
ଏକଦମ ଘନ ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ ପାଥରର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଅଛି; ଏହି କଥା କହାଯାଇଛି ଏବଂ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଭୂତାକାଶେ ମହତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅନୁଜ୍ଝତି । ସନ୍ତି ସର୍ଗସହସ୍ରାଣି କଥଯେତି ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯତେ
ଏହି ବିଶାଳ ପଞ୍ଚଭୂତର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ନିଜ ଶୂନ୍ୟତା ରହିଛି; ଏଠି ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଅଛି, ଏହି କଥା କହାଯାଇଛି ଏବଂ ଦେଖାଯାଇଛି।
କୁଡ୍ଯାଦୌ ସନ୍ତି ସର୍ଗୌଘା ଇତି ଚେତ୍ କଥ୍ଯତେ ମୁନେ । ତତ୍ ଖେ ଵିଭାନ୍ତି ସର୍ଗୌଘା ଇତି କିଂ ନ ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯତେ
ଯଦି କେହି କହନ୍ତି, 'ଦେଵାଲି ବା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ଦଳ ଅଛି', ହେ ମୁନି, ତେବେ ଆକାଶରେ ସୃଷ୍ଟିର ଦଳ କାହିଁକି ପ୍ରକଟ ହୁଏନି?
ଏତତ୍ ତେ ଵର୍ଣିତଂ ରାମ ମୁଖ୍ଯମ୍ ଏଵ ମଯାଖିଲମ୍ । ଯୋ ଽଯମ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ଗସ୍ ସର୍ଗ ଏଵ ଖମ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍
ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେହି ସୃଷ୍ଟି ଆକାଶରେ ଥିବା ସୃଷ୍ଟି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛି।
ଆଦାଵ୍ ଏଵ ହି ନୋତ୍ପନ୍ନମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଦୃଶ୍ଯଂ ଯଚ୍ ଚାଵଭାତୀଦଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍
ଆରମ୍ଭରେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲା, ଏବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଛିନାହିଁ। ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଇ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନାସ୍ତି ଭୂର୍ ଅଣୁମାତ୍ରାପି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରା ନ ଯା । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ପୃଥିବୀର ଏକ ଅଣୁ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ ବିନା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେ ନିର୍ମାଣ ମିଳେନାହିଁ। ଏହା ସବୁ ବ୍ରହ୍ମର ଆକାଶ ମାତ୍ର।
ଵାରିଣୋ ନାଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରୋ ନ ଯଃ । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ସର୍ଗାସ୍ ତେ ସନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଜଳର ଏକ ଅଣୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ ବିନା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିର୍ମାଣ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ। ଏହା ସବୁ ବ୍ରହ୍ମର ଆକାଶ ମାତ୍ର।
ନ ତେଜସୋ ଽଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରୋ ନ ଯଃ । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଅଗ୍ନିର ଏକ ଅଣୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ ବିନା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେ ନିର୍ମାଣ ମିଳେନାହିଁ। ଏହା ସବୁ ବ୍ରହ୍ମର ଆକାଶ ମାତ୍ର।
ନ ଵାଯୋର୍ ଅଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରୋ ନ ଯଃ । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ସର୍ଗାସ୍ ତେ ସନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ସୃଷ୍ଟିର ଫଳରେ ଯେଉଁ ବାୟୁର ଏକ ଅଣୁମାତ୍ର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ, ଏମିତି କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସେହି ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ — ସେ ସବୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମର ଅପାର ଶୂନ୍ୟତା।
ଖଂ ନାଣୁମାତ୍ରମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରଂ ନ ଯତ୍ । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ସୃଷ୍ଟିର ଫଳରେ ଏମିତି କୌଣସି ଅତି ଛୋଟ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସେହି ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ — ସେ ସବୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମର ଅପାର ଶୂନ୍ୟତା।
ନ ସା ମହାଭୂତତାସ୍ତି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରା ନ ଯା । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତେ
ସୃଷ୍ଟିର ଫଳରେ ଏମିତି କୌଣସି ପଞ୍ଚମହାଭୂତର ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସେହି ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ — ସେ ସବୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମର ଅପାର ଶୂନ୍ୟତା।
ପ୍ରାଣ୍ଯଙ୍ଗୋ ନାଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରୋ ନ ଯଃ । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ସର୍ଗାସ୍ ତେ ସନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ସୃଷ୍ଟିର ଫଳରେ ଜୀବର ଅଙ୍ଗର ଏକ ଅଣୁମାତ୍ର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେହି ସୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ — ସେ ସବୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମର ଅପାର ଶୂନ୍ୟତା।
ଶୈଲାନାଂ ନାଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ସ ସର୍ଗୈର୍ ଯୋ ନ ନିର୍ଘନଃ । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କଣସି ଅଣୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହା ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଘନ ହୋଇନଥାଏ; ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି ମିଳିନଥାଏ — ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅପାର ତତ୍ତ୍ୱ ମାତ୍ର।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନାଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ସର୍ଗୈର୍ ନିର୍ଵିଵରୋ ନ ଯଃ । ନ ଚ କ୍ଵଚନ ସର୍ଗାସ୍ ତେ ସନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଖମ୍ ଏଵ ତତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କଣସି ଅଣୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହା ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଖାଲି ଅଞ୍ଚଳ ହୋଇନଥାଏ; ଏବଂ ସେହି ସୃଷ୍ଟିମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତିନାହିଁ — ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅପାର ତତ୍ତ୍ୱ ମାତ୍ର।
ସର୍ଗେଷୁ ନାଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈଵ ଯସ୍ ସଦା । ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଗସ୍ ତଥା ତ୍ଵ୍ ଏଷ ଵାଚି ଭେଦୋ ନ ଵସ୍ତୁନି
ସୃଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କଣସି ଅଣୁ ନାହିଁ, ଯାହା ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନିଜ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକେ ଅଟୁଟ — ଭିନ୍ନତା କେବଳ କଥାରେ, ବାସ୍ତବରେ ନୁହେଁ।
ସର୍ଗ ଏଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସର୍ଗତା । ମନାଗ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନ ଦ୍ଵୈତମ୍ ଅତ୍ରାଗ୍ନ୍ଯର୍କୌଷ୍ଣ୍ଯଯୋର୍ ଇଵ
ସୃଷ୍ଟି ନିଜେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି; ଏଠାରେ କିଛି ମାତ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଓ ଆଲୋକରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଇମେ ସର୍ଗା ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚେତ୍ଯ୍ ଏତା ଵାକ୍ଯଦୃଷ୍ଟଯଃ । ଵିଦାର୍ଯଦାରୁରଵଵଦ୍ ଭାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥପରିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହି 'ସୃଷ୍ଟିମାନେ', 'ଏହା ବ୍ରହ୍ମ' ଭଳି କଥାମାନେ, ଏକ ଖାଲି କାଠର ଧ୍ୱନି ପରି, ଦେଖାକୁ ମାତ୍ର ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ମାନେ ଶୂନ୍ୟ।
ଦ୍ଵୈତମ୍ ଐକ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ରାସ୍ତି ନ ମନାଗ୍ ଅପି ତତ୍ର ତେ । ସର୍ଗବ୍ରହ୍ମାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥାẖ କଥଂ କସ୍ଯେଵ ଭାନ୍ତୁ ତେ
ଯେଉଁଠି ନ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଅଛି, ନ ଏକତା ଅଛି, ସେଠି 'ସୃଷ୍ଟି', 'ବ୍ରହ୍ମ' ଭଳି ଶବ୍ଦମାନେ କାହା ପାଇଁ କିପରି କୌଣସି ଅର୍ଥ ରଖିପାରିବେ?
ଶାନ୍ତମ୍ ଏକମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଅଚ୍ଛମ୍ ଅନାମଯମ୍ । ଵ୍ଯଵହାରଵତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଜ୍ଞସ୍ଯ ମୌନଂ ଶିଲାଘନମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଶାନ୍ତି, ଏକମାତ୍ର, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖରହିତ। ହେ ପ୍ରିୟ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଯଦିଓ ସାଧାରଣ କାମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନିରବତା ପାହାଡ଼ ପଥରର ନିର୍ବିକାରତା ପରି।
ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏଵମ୍ ଅଖିଲଂ ନଭ ଏଵ ଦୃଶ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଚାହମ୍ ଅଦ୍ରିନିଚଯାଶ୍ ଚ ସୁରାସୁରାଶ୍ ଚ । ତାଦୃଗ୍ ଜଗତ୍ ସମଵଲୋକଯ ଯାଦୃଗ୍ ଅଙ୍ଗ ସ୍ଵପ୍ନେ ଽନ୍ଯଜନ୍ତୁମନସି ଵ୍ଯଵହାରଜାଲମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ କିଛି ମୁକ୍ତି, ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ; ତୁମେ, ମୁଁ, ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗମାନେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏମିତି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଜଗତର ବ୍ୟବହାର ଉପଜିଥାଏ।
ଅନନ୍ତରଂ ନଭẖକୋଶକୁଟୀକୋଟରକେ ମୁନେ । ତଵ ଧ୍ଯାନାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଵୃତ୍ତଂ ଵର୍ଷଶତେନ କିମ୍
ଏହା ପରେ, ହେ ମୁନି, ତୁମେ ଆକାଶର ଗୁହା ଭିତରେ ଧ୍ୟାନରୁ ଜାଗ୍ରତ ହେଇ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ଯାହା ଅନୁଭବ କଲେ, ସେ ସମୟରେ କଣ ଘଟିଲା?
ତତୋ ଧ୍ଯାନାତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽହଂ ଶ୍ରୁତଵାଂସ୍ ତତ୍ର ନିସ୍ସ୍ଵନମ୍ । ମୃଦ୍ଵ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତପଦଂ ହୃଦ୍ଯଂ ନ ଚ ଵାଦ୍ଯାନ୍ ନ ଗେଯତଃ
ତାପରେ ମୁଁ ଧ୍ୟାନରୁ ଜାଗି ଦେଖିଲି, ସେଠାରେ ଏକ ଅବାକ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲି—ସେ ଧ୍ୱନି ମୃଦୁ, ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ମନକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା କୌଣସି ବାଦ୍ୟ ଉପକରଣ କିମ୍ବା ଗୀତରୁ ନୁହେଁ।
ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଇଵ ମୃଦୁ ମଧୁରଂ ଚାନିନାଦି ଚ । ସ୍ଵଲ୍ପାଙ୍ଗତ୍ଵାଦ୍ ଅନିର୍ହ୍ରାଦି ମଯା ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଊହିତମ୍
ସେ ଧ୍ୱନି ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ କଥାର ଭଳି ମୃଦୁ, ମଧୁର ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ସ୍ପଷ୍ଟ ନଥିଲା। ଏହା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ତାହାର ଅର୍ଥ ଅନୁମାନ କଲି।
ଇନ୍ଦିନ୍ଦିରରୁତାକାରଂ ତନ୍ତ୍ରୀରଣନରଞ୍ଜନମ୍ । ନ ରୋଦନଂ ନ ପଠନଂ ଵଂଶକୋଶସମସ୍ଵନମ୍
ସେ ଧ୍ୱନି ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୁଞ୍ଜନ, ତାନପୁରାର ଝଙ୍କାର ଭଳି ମଧୁର ଲାଗୁଥିଲା—ସେ ନ କାନ୍ଦିବା ଧ୍ୱନି, ନ ପାଠ କରିବା ଧ୍ୱନି, ବଂଶୀର ଗୁହା ଭିତରୁ ଆସୁଥିବା ଧ୍ୱନି ପରି।