ଏଵମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ପରାକାଶେ ସ୍ଵପ୍ନପତ୍ତନଵଜ୍ ଜଗତ୍ । ଭାତି ପ୍ରଥମମ୍ ଏଵେଦଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵେତ୍ଥମ୍ ଅତସ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏଭଳି ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ, ଏହି ଜଗତ ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱପ୍ନ ପଟ୍ଟନର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏହା କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ, ଏଭଳି ଏହା ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ତଦ୍ ଇଦଂ ତାଦୃଶଂ ଵିଦ୍ଧି ସର୍ଵଂ ସର୍ଵାତ୍ମକଂ ଚ ଯତ୍ । ଦେଶାଦ୍ ଦେଶାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିଦୋ ମଧ୍ଯମ୍ ଅନଙ୍କିତମ୍
ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁକୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ ଜାଣ; ଏକ ଦେଶରୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଜଣାଇବା ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।
ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ ଶାନ୍ତଶାନ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯମ୍ ଏଵୈଵମ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍ । ଜଗତ୍ତଯେଵ ସଲିଲମ୍ ଏଵୋର୍ମ୍ଯାଦିତଯା ଯଥା
ଚିତ୍ତର ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ, ଯେଉଁଥିରେ ସଦା ଶାନ୍ତି ରହିଛି, ମଧ୍ୟଭାଗ ଏଭଳି ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଜଗତ ଜଳର ନିମନ୍ତେ, ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି।
ଯଦ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଉଦିତଂ ଯଚ୍ ଚ ଯଚ୍ ଚ ନୋଦେତି ନୋଦିତମ୍ । ଦେଶାଦ୍ ଦେଶାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିଦୋ ମଧ୍ଯାନ୍ ନ ଭେଦି ତତ୍
ଯାହା ଉଦିତ ହୁଏ କିମ୍ବା ଉଦିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଉଦିତ ହୁଏନି କିମ୍ବା ଉଦିତ ହୋଇନି—ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାବେଳେ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମଧ୍ୟଭାଗ କେବେ ବି ଭିନ୍ନ ହୁଏନି।
ଅତẖ କିଲାସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଯ କାରଣଂ ଶଶଶୃଙ୍ଗଵତ୍ । ପ୍ରଯତ୍ନେନାପି ଚାନ୍ଵିଷ୍ଟଂ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଉପଲଭ୍ଯତେ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଖରା ଖରଗୋଷ୍ଟିର ଶଙ୍ଖ ପରି; ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଛି ମିଳିବା ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ ଅକାରଣକଂ ଭାତି ତଦ୍ ଅଭାତଂ ଭ୍ରମାତ୍ମକମ୍ । ଭ୍ରମସ୍ଯାସତ୍ଯରୂପସ୍ଯ ସତ୍ଯତା କଥମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯାହା କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠା ଅସତ୍ୟ, ଭ୍ରମର ରୂପ; ଭ୍ରମ ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ, ସେଠାକୁ କିପରି ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯିବ?
କାରଣେନ ଵିନା କାର୍ଯଂ କିଲ କିଂ ନାମ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯଦ୍ ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ସତ୍ପୁତ୍ରଦର୍ଶନଂ ସ ଭ୍ରମୋ ନ ସତ୍
କାରଣ ନଥିବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କି? ଯେପରି ଜଣେ ପୁଅ ନଥିବା ଲୋକ ଭଲ ପୁଅକୁ ଦେଖିବା, ଏହା ଭ୍ରମ ଅଟେ, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକାରଣକୋ ଭାତି ସ ସ୍ଵଭାଵୋ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ସର୍ଵରୂପେଣ ସଙ୍କଲ୍ପଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାଦିଵତ୍
ଯାହା କାରଣ ବିନା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି କଳ୍ପନାର ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର।
ଦେଶାଦ୍ ଦେଶାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷଣାନ୍ ମଧ୍ଯଂ ଵିଦୋ ଵପୁଃ । ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଜହତ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵ ରାଜତେ ଽର୍ଥଵିଵର୍ତଵତ୍
ଏକ ଦେହ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାବେଳେ, ଜଣେ ଜଣେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଦେହ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣକୁ କେବେ ଛାଡ଼େନାହିଁ; ସେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବାରେ ଯେପରି ଚମକେ।
ବୋଧ ଏଵ କଚତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥରୂପେଣ ସ ଚ ଖାଦ୍ ଅଣୁଃ । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ରାନୁଭୂତୋ ଽନ୍ତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପପର୍ଵତଃ
ଜ୍ଞାନ ଏକା ଦ୍ରବ୍ୟର ଆକାରରେ ଚମକେ, ଏହା ଆକାଶ କିମ୍ବା ଅଣୁ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ଏଠାରେ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ସ୍ଵପ୍ନରେ ମନରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପର୍ବତ।
ଵିଦ୍ଯତେ ଵଟବୀଜେ ଽନ୍ତର୍ ଯଥା ଭାଵୀ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ପରମାଣୌ ତଥା ସର୍ଗୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କସ୍ମାନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେପରି ବଟବୃକ୍ଷର ଦାଣା ଭିତରେ ଭବିଷ୍ୟତ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ସେହିପରି, ମହାବ୍ରହ୍ମା, ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ସୃଷ୍ଟି ଅଛି ନାହିଁ କି?
ଯତ୍ରାସ୍ତି ବୀଜଂ ତତ୍ର ସ୍ଯାଚ୍ ଛାଖା ଵିତତରୂପିଣୀ । ଜନ୍ଯତେ କାରଣୈସ୍ ସା ଚ ଵିତତା ସହକାରିଭିଃ
ଯେଉଁଠି ଦାଣା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଗଛର ଡାଲି ବିସ୍ତାର ହେବା ସମ୍ଭବ; ଏହା କାରଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ବିସ୍ତାର ସହଯୋଗୀ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ସମସ୍ତଭୂତପ୍ରଲଯେ ବୀଜମ୍ ଆକାରି କିଂ ଭଵେତ୍ । ସହକାର୍ଯ୍ ଅଥ କିଂ ତସ୍ଯ ଜାଯତେ ଯଦ୍ଵଶାଜ୍ ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ ଭୂତ ଶୁନ୍ୟ ହେଲାପରେ ଦାଣାର ଅବସ୍ଥା କଣ ହୁଏ? ଏହାର ସହଯୋଗୀମାନେ କଣ ହୁଏ, ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ଯତ୍ ତୁ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଶାନ୍ତଂ କା ତତ୍ରାକାରକଲ୍ପନା । ପରମାଣୁତ୍ଵଯୋଗୋ ଽପି ନାତ୍ର କେଵାତ୍ର ବୀଜତା
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମା ପରମ ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ, ତାହାରେ ଆକାର କଳ୍ପନା କିପରି ହୁଏ? ଏଠାରେ ଅଣୁର ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁନାହିଁ, ଦାଣାର ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
କାରଣସ୍ଯେତି ବୀଜସ୍ଯ ସତ୍ଯାସତ୍ଯୈକକାରିଣଃ । ଅସମ୍ଭଵାଜ୍ ଜଗତ୍ସତ୍ତା କଥଂ କେନ କୁତẖ କ୍ଵ ଵା
ଯଦି କାରଣ, ଅର୍ଥାତ ବୀଜ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁଇଟି ହେବା ସମ୍ଭବ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ କିପରି, କେଉଁଠୁ, କିଏ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଜଗଦ୍ ଆସ୍ତେ ପରସ୍ଯାଣୋର୍ ଅନ୍ତର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି ନୋଚିତମ୍ । ସାର୍ଷପେ କଣକେ ମେରୁର୍ ଆସ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞକଲ୍ପନା
ପ୍ରପଞ୍ଚଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଣୁର ଭିତରେ ଅଛି ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଏମିତି ଯେ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ମସ୍ତର୍ଦ ଦାଣା କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଗୁଡିକ ଭିତରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି ବୋଲି ଭାବିଥାଏ।
ସତି ବୀଜେ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ କାର୍ଯକାରଣଦୃଷ୍ଟଯଃ । ନିରାକାରସ୍ଯ କିଂ ବୀଜଂ କ୍ଵ ଜନ୍ଯଜନକକ୍ରମଃ
ବୀଜ ଥିଲେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଧାରଣା ଆସେ; କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଆକାର ନାହିଁ, ସେଠି କେଉଁ ବୀଜ ଅଛି, କେଉଁ ଉତ୍ପାଦକ ଓ ଉତ୍ପନ୍ନର କ୍ରମ ଅଛି?
ଅତୋ ଯତ୍ ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ନେହ ପ୍ରଜାଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଚ କିଞ୍ଚନ ନଶ୍ଯତି
ଏହିପରି, ଯାହା ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସେଇ ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏଠାରେ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇ ନାହିଁ, କିଛି ନଶ୍ଟ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଚିଦାକାଶଶ୍ ଚିଦାକାଶେ ହୃଦି ଚିତ୍ତ୍ଵାଜ୍ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମମ୍ । ଅଶୁଦ୍ଧଵଦ୍ ଇଵାଶୁଦ୍ଧେ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ ଶୁଦ୍ଧେ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ଚେତନାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ, ମନର କାରଣରୁ, ଏହି ଜଗତର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେପରି ଅଶୁଦ୍ଧ ଜଣେ ଅଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଦେଖେ, ତେଉଁ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଦେଖେ।
ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ଭାସତେ ତସ୍ଯ ରୂପଂ ସ୍ପନ୍ଦ ଇଵାନିଲେ । ସର୍ଗଶବ୍ଦାର୍ଥକଲନା ନେହ କାଶ୍ଚନ ସନ୍ତି ନଃ
ଏହାର ନିଜ ରୂପ ଏକାଏକି ଚମକେ, ପବନରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି; ଆମ ପାଇଁ 'ସୃଷ୍ଟି' ଭଳି ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର କୌଣସି ଗଢ଼ା ଏଠାରେ ନାହିଁ।
ଯଥା ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆକାଶେ ଦ୍ରଵତ୍ଵଂ ଚ ଯଥା ଜଲେ । ଅନନ୍ଯାତ୍ମମଯେ ଶୁଦ୍ଧା ସର୍ଗତେଯଂ ତଥାତ୍ମନି
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି, ଏବଂ ପାଣିରେ ତରଳତା ଅଛି, ସେପରି ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଆତ୍ମାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଆତ୍ମାରେ ଅଛି।
ଭାରୂପମ୍ ଇଦମ୍ ଆଶାନ୍ତଂ ଜଗଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନସ୍ ତତମ୍ । ଅନାଦିନିଧନଂ ସତ୍ଯଂ ନୋଦେତି ନ ଚ ନଶ୍ଯତି
ଏହି ଜଗତ, ଏହାର ରୂପ ଓ ଅନନ୍ତତା ସହିତ, କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ; ଏହା ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ବିନା ଏବଂ ସତ୍ୟ—ଏହା ଉଦୟ ନୁହେଁ, ନା ନଶ୍ୱର।
ଦେଶାଦ୍ ଦେଶାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷଣାନ୍ ମଧ୍ଯେ ଵିଦୋ ଵପୁଃ । ଯତ୍ ତଜ୍ ଜଗଦ୍ ଇତୀଵେଦଂ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍
ଏକ ଦେଶରୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାବେଳେ, ମଧ୍ୟରେ ଯେତେକି ଖଣ୍ଡ ଅଛି, ତାହାରେ ଶରୀର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି, ନିଜ ମନରେ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ବସିଛି।
ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽନିଲେ ତୋଯେ ଦ୍ରଵତ୍ଵଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶୂନ୍ଯତା । ତଥା ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଭାତମ୍ ଅନନ୍ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ ଆତ୍ମନି
ଯେପରି ହାବାରେ ଗତି, ପାଣିରେ ପ୍ରବାହ, ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି, ସେପରି ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଆତ୍ମାରେ ଏହା ଚମକୁଛି।
ସଂଵିନ୍ନଭୋ ନନୁ ଜଗନ୍ନଭ ଇତ୍ଯ୍ ଅନଙ୍କମ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ ଅନସ୍ତମଯୋଦଯାଙ୍କମ୍ । ତତ୍ରାଙ୍ଗଭୂତମ୍ ଅଖିଲଂ ତଦନନ୍ଯଦ୍ ଏଵ ଶୂନ୍ଯଂ ନିରସ୍ତକଲନୋ ଽମ୍ବରଶାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ଚେତନାର ଆକାଶ ହେଉଛି ପ୍ରପଞ୍ଚର ଆକାଶ, ଏହା ଚିହ୍ନ ବିନା ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି, ଏହାର ଉଦୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏହାର ଅଂଶ, ଏହା ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଶୂନ୍ୟତା ଏବଂ ଭାଗ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଆକାଶର ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିବା।
ଭାଵାଭାଵଗ୍ରହୋତ୍ସର୍ଗସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଚରାଚରାଃ । ଆଦାଵ୍ ଏଵ ହି ନୋତ୍ପନ୍ନାସ୍ ସର୍ଗାଦୌ କାରଣଂ ଵିନା
ଅସ୍ତି ନାସ୍ତିର ଭାବ, ଧରିବା ଛାଡିବା, ଦୃଢ଼ ନରମ, ଚଳିତ ଅଚଳ — ଏସବୁ ଆରମ୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲେ, କାରଣ ନଥିଲେ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରିନଥିଲା।
ନ ତ୍ଵ୍ ଅମୂର୍ତୋ ହି ଚିଦ୍ଧାତୁẖ କାରଣଂ ଭଵିତୁଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଖାତ୍ମାଶକ୍ତସ୍ ସମୂର୍ତୀନାଂ ବୀଜମ୍ ଉର୍ଵୀରୁହାମ୍ ଇଵ
ଅରୂପ ଚେତନାର ମୂଳ ଅବସ୍ଥା କେବେ ମୂଳ କାରଣ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଆକାଶ ସଦୃଶ ଆତ୍ମା ରୂପର ମୁଳ ହେବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଯେପରି ମାଟି ଗଛର ମୁଳ ହେବାକୁ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଭାଵମ୍ ଏଵ ସତତଂ ଭାଵଯନ୍ ଭାଵନାତ୍ମକମ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ଚିଦ୍ଧାତୁସ୍ ସର୍ଗାନୁଭଵଵତ୍ ସ୍ଥିତଃ
ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ସଦା ଚିନ୍ତା କରି, ଯେଉଁ ସ୍ୱଭାବ ନିଜେ ଚିନ୍ତାର ଅଂଶ, ଚେତନାର ମୂଳ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁଭୂତି କରେ।
ଆସ୍ଵାଦଯନ୍ ନିଜଂ ଭାଵଂ ଚିଦ୍ଧାତୁର୍ ଗଗନାତ୍ମକଃ । ବଦ୍ଧସ୍ ସର୍ଗପ୍ରଲାପେନ କ୍ଷୀଵẖ କ୍ଷୁବ୍ଧତଯା ଯଥା
ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଆକାଶ ସଦୃଶ ଚେତନାର ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିର ମାୟାରେ ବାନ୍ଧା ଯାଇଛି, ଏହାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ବିଚଳିତ ହେଉଛି।
ଯଦା ସର୍ଵମ୍ ଅନୁତ୍ପନ୍ନଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାପି ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଦା ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଵିଦ୍ଧୀଦଂ ସମଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅସତ୍ସମମ୍
ଯେତେବେଳେ ସବୁ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ ଓ କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ମାନିବା; ଏହା ସମ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅସତ୍ ସଦୃଶ।