ଅନାଦ୍ଯନ୍ତାଵଭାସାତ୍ମା ବୋଧ ଆତ୍ମନି ସଂସ୍ଥିତଃ । ନାନାପଦାର୍ଥରୂପେଣ କମ୍ ଊର୍ମ୍ଯାଦିତଯା ଯଥା
ଅନାଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ ଦେଖା ଥିବା ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି; ଏହା ନାନା ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଦିଅ ଓ ତରଙ୍ଗ ଏକ ସମୁଦ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ।
ବାହ୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଦ୍ ବୋଧସ୍ ସ୍ଫୁରତି ବାହ୍ଯଵତ୍ । ଉଦେତି ବୋଧୋ ହୃଦଯାଦ୍ ବୀଜାଦ୍ ଇଵ ଵରଦ୍ରୁମଃ
ବାହ୍ୟ କିଛି ଅସଲି ଅଛିନାହିଁ; ଜ୍ଞାନ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ଚମକେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଗୋଟିଏ ମାଞ୍ଜିରୁ ଉଗୁଠିବା।
ବୋଧସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥିତମ୍ ଏଵ ରଘୂଦ୍ଵହ । ସ୍ତମ୍ଭସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଯଥା ସାଲଭଞ୍ଜିକା ପ୍ରକଟୀକୃତା
ରଘୁବଂଶୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଟି ଜଣାଣ୍ଟିର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି, ଯେପରି ଏକ ଦଣ୍ଡର ଭିତରେ ତାକରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାତ୍ମୈକମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଦେଶକାଲତଃ । ବୋଧାମୋଦପ୍ରସରଣଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵବୁଧ୍ଯତାମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱଟି ଜଣାଣ୍ଟିର ଆନନ୍ଦର ବିସ୍ତାର, ଯାହା ଏକ, ଅନନ୍ତ, ଭିତର ଓ ବାହାର ଦୁହିଁଠାରେ ଥିବା, ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟର ସୀମାରେ ନ ଆସେ—ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଅଯମ୍ ଏଵ ପରୋ ଲୋକୋ ଭାଵ୍ଯତାଂ ଵାସନାକ୍ଷଯଃ । ଶାମ୍ଯତାଂ ପରଲୋକାସ୍ଥଂ କାẖ କିଲାଯାନ୍ତି ଵାସନାଃ
ଏହି ଜଗତ୍କୁ ଏହି ମହାନ ଲୋକ ବୋଲି ଭାବିବା; ମନର ଲୁକାଇଥିବା ଆଶା-ଇଚ୍ଛା ଶେଷ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା; ଯେଉଁ ଆଶା-ଇଚ୍ଛା ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା—କିଏ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ?
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଲୋକରୂପଚିତ୍ତାତ୍ମସମ୍ପଦାମ୍ । ଦେଶକାଲାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତଂ ନ ଚ ଶୂନ୍ଯକମ୍
ଯଥା ଦେଶ, କାଳ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଜଗତ, ଆକାର, ମନ, ଆତ୍ମାର ଧନ—ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଯାହାରେ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା କୌଣସି ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଇ ଏହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ।
ପଦେ ପଦଵିଦାମ୍ ଏଵ ତସ୍ମିଞ୍ ଶୂନ୍ଯେ ଗତିର୍ ଭଵେତ୍ । ଦ୍ରଷ୍ଟୄଣାଂ ଶାନ୍ତଦୃଶ୍ଯାନାମ୍ ଏଵାନ୍ଯେଷାଂ ନ ରାଘଵ
ସେ ଶୂନ୍ୟତାରେ କେବଳ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶକଙ୍କ ପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବାମାନେ ମାତ୍ର ଗତି ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ହେ ରାଘବ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଶାନ୍ତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗତିକୁ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେ ଵୈ ତରଲଗମ୍ଭୀରମ୍ ଅହନ୍ତାଗର୍ତମ୍ ଆଶ୍ରିତାଃ । ପଶ୍ଯନ୍ତି ତେ ତମ୍ ଆଲୋକଂ ନ କଦାଚନ କେଚନ
ଯେମାନେ ଅହଂକାରର ଉପରିପରି ଓ ଗଭୀର ଗହ୍ୱରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆଲୋକକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କେହି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଚତୁର୍ଦଶଵିଧାନନ୍ତଭୂତଜାତସଘୁଙ୍ଘୁମା । ଜଗଦ୍ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଇଯଂ ଜ୍ଞସ୍ଯ ଶରୀରାଵଯଵୋପମା
ଏହି ଚତୁର୍ଦଶ ପ୍ରକାର, ଅନନ୍ତ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଗତ୍ ଦୃଷ୍ଟି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଭଳି।
କାରଣାଭାଵତସ୍ ସୃଷ୍ଟିର୍ ନୋଦିତା ନ ଚ ଶାମ୍ଯତି । ଯାଦୃଶଂ କାରଣଂ ଵା ସ୍ଯାତ୍ ତାଦୃଗ୍ ଭଵତି କାର୍ଯକମ୍
କାରଣ ନଥିଲେ ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କେମିତି କାରଣ ଥାଏ, ସେହିପରି ଫଳ ହୁଏ।
ଯାଦୃକ୍ ସ୍ଯାତ୍ କାରଣେ କାର୍ଯଂ ସ୍ଥିତଂ କାରଣତାସ୍ଯ କା । କାର୍ଯମ୍ ଏଵୋପଲମ୍ଭାନ୍ତର୍ ଅସଦ୍ ଦ୍ଵଯମ୍ ଅଵେଦନାତ୍
ଯେପରି ଫଳ ତାହାର କାରଣରେ ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଥାଏ, ସେପରି ତାହାର କାରଣତ୍ୱ ଅଛି; ଏହି ଫଳ କେବଳ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିର ରୂପ, ଏହି ଦୁଇଟି ଅସତ୍ୟ, କାରଣ ଦ୍ୱିତୀୟତାର ଅନୁଭବ ନାହିଁ।
ସୋମ୍ଯସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଯଥୈଵାବ୍ଧେର୍ ଊର୍ମ୍ଯାଵର୍ତାଦଯସ୍ ସ୍ଥିତାଃ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵତ୍କ୍ଷୋଭେ ଜଗଚ୍ଚିତ୍ତାଦଯସ୍ ତଥା
ଯେପରି ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ତରଙ୍ଗ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ରହିଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମରେ କୌଣସି ଚଞ୍ଚଳତା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ଚେତନା ଏଭଳି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ସର୍ଵାତ୍ମୈଵାମଲଂ ବ୍ରହ୍ମ ପିଣ୍ଡ ଏକ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ନାନାଭାଣ୍ଡାତ୍ମ ହେମୈଵ ଯଥାନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତରୂପକମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ, ସେ ଏକ ଏକାକୀ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ସୁନାର ବାତିଲା ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ମାନେ ସୁନା ଏକାଟିଏ ଅଛି, ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ସ୍ଵପ୍ନକାଲେ ସ୍ଵପ୍ନ ଏଵ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଵ୍ଯଗ୍ରାପରିଗ୍ରହାତ୍ । ଜାଗ୍ରତ୍କାଲେ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଏଵ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଽସତ୍ଯାଵବୋଧତଃ
ସ୍ୱପ୍ନ ସମୟରେ କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ଅଛି, କାରଣ ଜାଗ୍ରତ ସମ୍ପତ୍ତି ତାହାଠାରେ ନାହିଁ; ଜାଗ୍ରତ ସମୟରେ କେବଳ ଜାଗ୍ରତ ଅଛି, କାରଣ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଧ କରାଯାଏ।
ଚିତ୍ତମାତ୍ରତଯା ବୁଦ୍ଧଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଜାଗ୍ରତ୍ ସ୍ଵପ୍ନତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ଵିଚାରଵିକଲୀକୃତମ୍
ଜାଗୃତ ମନ ମାତ୍ର ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ମୃଗମରିଚିକାର ପାଣି ପରି ଅସ୍ଥିର ରହେ। ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ମନ ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନେନ ଭୂତାନି ଜ୍ଞସ୍ଯ ଦେହତଯା ସହ । ପୀଠବନ୍ଧଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଗତକାଲା ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଦେହ ସହିତ, ବନ୍ଧନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ଯେପରି ମେଘମାନେ ସମୟ ସେଶ ହେଲେ ଆକାଶରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯଥା ଗଲିତୁମ୍ ଆରବ୍ଧୋ ଘନୋ ଗଗନତାମ୍ ଇଯାତ୍ । ତଥା ସତ୍ଯାଵବୋଧେନ ଶାମ୍ଯେତ୍ ସାତ୍ମଗ୍ରହଂ ଜଗତ୍
ଯେପରି ଏକ ମେଘ ଗଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଆକାଶରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରର ଦୃଢ଼ତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଶରଦଭ୍ରଵଦ୍ ଆଲୂନା ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଵତ୍ ତଥା । ପୁରସ୍ ସନ୍ଦୃଶ୍ଯମାନୈଵ ବୋଧାଦ୍ ଗଲତି ଦୃଶ୍ଯତା
ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବା କିମ୍ବା ମୃଗମରିଚିକାର ପାଣି ପରି, ଏହି ସଂସାର ଆଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ ଏହାର ଦୃଶ୍ୟତା ଗଳିଯାଏ।
ଯଥା ଦୀପ୍ତାନଲେ ଲୀନଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଘୃତମ୍ ଇନ୍ଧନମ୍ । ଏକତାଂ ଯାତି ଵିଜ୍ଞାନେ ତଥା ଭୁଵନଚିତ୍ତଦୃକ୍
ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ସୁନା, ଘିଅ ଏବଂ କାଠ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନରେ ଜଗତ, ମନ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟାର ଭେଦ ମିଶିଏକ ହୋଇଯାଏ।
ବୋଧେନ ତନୁତାମ୍ ଏତି ପିଣ୍ଡବନ୍ଧୋ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ପିଶାଚବୁଦ୍ଧିସ୍ ସଦନେ ବୋଧିତସ୍ଯ ଯଥା ଶିଶୋଃ
ଜାଗୃତି ଆସିଲେ ତିନି ଜଗତର ଦେହୀ ଅବସ୍ଥା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ଜାଗିଉଠିଲେ ତାଙ୍କର ଭୂତ-ଭୂତିର ଭାବନା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ବୋଧସ୍ଯାନନ୍ତରୂପସ୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାତ୍ମନାତ୍ମନି । ଜଗଚ୍ଚିତ୍ତାଦିତା ଭାତି ପିଣ୍ଡବନ୍ଧẖ କିଲାତ୍ର କଃ
ଯେଉଁ ଚେତନାର ଆଉ କୌଣସି ରୂପ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ନିଜେ ନିଜରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଜଗତ, ମନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବନା ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତ ଦେହୀ ବନ୍ଧନ କେଉଁଠି ଅଛି?
ବୋଧବୋଧନମ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗଚ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଇଵୋଦିତମ୍ । ତଦ୍ ଏଵାସ୍ତଙ୍ଗତଂ ବୋଧାତ୍ ପିଣ୍ଡବନ୍ଧସ୍ଯ କାସ୍ତିତା
ଏହି ଜଗତ କେବଳ ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଯେପରି ମନର ଅବସ୍ଥା; ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଚେତନା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଦେହୀ ବନ୍ଧନର କଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିନଥାଏ।
ଜହାତି ପିଣ୍ଡକାଠିନ୍ଯଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଵପ୍ନାଵବୋଧତଃ । ପରାଂ ପେଲଵତାମ୍ ଏତି ହେମ ଦ୍ରୁତମ୍ ଇଵାଗ୍ନିନା
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଗଳିଗଲା ସୁନା ତାହାର ଦୃଢ଼ ଆକୃତି ଛାଡ଼ି ଏକଦମ ତରଳ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାରଟି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଜାଗୃତିକୁ ଆସିଲେ ତାହାର ଗଢ଼ିତ ଦୃଢତାକୁ ଛାଡ଼ି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଯଥାସ୍ଥିତୋ ବୋଧ ଏଵ ଘନତାମ୍ ଏଷ ଗଚ୍ଛତି । ଵିନୈଵ ଦେଶକାଲାଭ୍ଯାଂ ତୌ ଵିନିର୍ମାଯ ହେମଵତ୍
ଏହି ଜ୍ଞାନଟି ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ଘନ ରୂପ ନେଇଯାଏ; ସେଠାରେ ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ଯେପରି ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ଉପାଦାନ ତିଆରି ହେଉଛି।
ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଚାରେଣ ସ୍ଵପ୍ନାଭେ ପେଲଵେ ସ୍ଥିତେ । କ୍ଷୀଯମାଣେ ଶରତ୍କାଲେ ଇଵୈତି ତନୁତାଂ ରସଃ
ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏପରି ବିଚାର କଲେ, ସ୍ୱପ୍ନ ସଦୃଶ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥା ରହିଲେ ଓ ତାହା ଦୀରେ ଦୀରେ କମିଯିବାରେ, ଚେତନା ଶରତ୍କାଳର ରସ ପରି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ।
ପରାଂ ପେଲଵତାଂ ଯାତା ଦୃଶ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯସ୍ ସ୍ଥିତା ଅପି । ସ୍ଵପ୍ନା ଇଵ ପରିଜ୍ଞାତା ନ ସ୍ଵଦନ୍ତେ ଵିଵେକିନଃ
ଦୃଶ୍ୟ ଶ୍ରୀମାନ୍ୟତା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି; ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଯେଉଁଠି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିହେବାରେ, ବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
କ୍ଵ କିଲ ସ୍ଵାନ୍ତଵିଶ୍ରାନ୍ତିẖ କ୍ଵୈତଦ୍ ଵିଷଯଵେଦନମ୍ । ସୁଷୁପ୍ତଜାଗ୍ରତୋର୍ ଐକ୍ଯଂ କ୍ଵ ଚ୍ଛାଯାତପଯୋẖ କ୍ଵ ଵା
କେଉଁଠି ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମାର ଶାନ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁଠି ବାହ୍ୟ ବିଷୟର ଅନୁଭୂତି? ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର ଏକତା କେଉଁଠି? ଛାୟା ଓ ଧୂପର ଭିନ୍ନତା କେଉଁଠି?
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଦଶା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଅଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନିଷ୍ଠତା । କଥଂ ସଦସତୋର୍ ଐକ୍ଯଂ ଭ୍ରାନ୍ତାଭ୍ରାନ୍ତାତ୍ମନୋର୍ ଭଵେତ୍
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅବସ୍ଥା ଭ୍ରମ; ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ହେଉଛି ଭ୍ରମ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ଭ୍ରମିତ ଓ ଅଭ୍ରମିତ ଆତ୍ମାର ଏକତା କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଚିତ୍ତମାତ୍ରେ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରେ ସ୍ଵପ୍ନମାତ୍ରାତ୍ମନି ସ୍ଥିତେ । ଜଗତୀହ ପଦାର୍ଥେଭ୍ଯସ୍ ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧିର୍ ନିଵର୍ତତେ
ଯେତେବେଳେ କେବଳ ମନ, କେବଳ ଭ୍ରମ ଓ ସ୍ୱପ୍ନମୟ ଆତ୍ମା ଅଛି, ସେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାରର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବା ଭାବନା ଅପସାରିଯାଏ।
କସ୍ଯ ସ୍ଵଦନ୍ତେ ଽସତ୍ଯାନି କଥମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅମହାମତେଃ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାଜଲାନୀଵ ଦୃଶ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅପି ପୁରସ୍ସ୍ଥିତେଃ
ଅସତ୍ୟ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି ଯେପରି ଆଗରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପିଇଲେ ତୃଷ୍ଣା ମିଟେନି, ସେପରି।