ଭ୍ରମନ୍ମନḫପିଶାଚେ ଽସ୍ମିନ୍ କଲ୍ଲୋଲଜଲଦାକୁଲେ । ସଂସାରରାତ୍ରିତିମିରେ ସ୍ଵାତ୍ମୈଵାପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଏହି ତରଙ୍ଗ ଓ ମେଘରେ ଭରିଥିବା ଅସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ରରେ, ମନ ଏକ ପିଶାଚୀ ପରି ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ; ସଂସାରର ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ, ନିଜ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର।
ଅବୋଧମରଣାଵର୍ତେ କଲ୍ଲୋଲାକୁଲକୋଟରେ । ତୃଷ୍ଣାକଲ୍ଲୋଲତରଲେ ସ୍ଵମନଶ୍ଚଣ୍ଡମାରୁତେ
ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ, ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ, ତୃଷ୍ଣାର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମନ ତୀବ୍ର ବାତାସରେ ଉଡୁଛି—
ମହାଜଡଜଵାଧାରେ ସଂସାରଵିଷମାର୍ଣଵେ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାହଗହନେ ଵିଵେକḫ ପୋତକୋ ମହାନ୍
ମହା ଅବିବେକର ଧାରାରେ, ସଂସାରର ବିଷାକ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାମକ ମଗରମାଛ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ବିବେକ ହେଉଛି ବଡ଼ ଛୋଟ ନୌକା।
ପୂର୍ଵଂ ଯଥାଭିମତପୂଜନସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଵେକମ୍ ଇହ ପାଵନଦୂତମ୍ ଆତ୍ମା । ଜୀଵଂ ପଦଂ ନଯତି ନିର୍ମଲମ୍ ଏକମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ସତ୍ସଙ୍ଗଶାସ୍ତ୍ରପରମାର୍ଥପରାଵବୋଧୈଃ
ଯେପରି ଇଚ୍ଛାମତ ପୂଜାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ଦୂତ ଭାବେ ବିବେକ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ସତ୍ସଙ୍ଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଜଣା ଠିକ୍ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଆତ୍ମା ଜୀବକୁ ଏକମାତ୍ର ନିର୍ମଳ ଆଦି ସ୍ଥିତିକୁ ନେଇଯାଏ।
ପରିପୁଷ୍ଟଵିଵେକାନାଂ ଵାସନାମଲମ୍ ଉଜ୍ଝତାମ୍ । ମହତ୍ତା ମହତାମ୍ ଅନ୍ତẖ କାପ୍ଯ୍ ଅପୂର୍ଵୈଵ ଜାଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ବିବେକକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ମନର ଲୁକାଇଥିବା ଆଦତଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ମହାନତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଔଦାର୍ଯୋଦାରମର୍ଯାଦାଂ ମତିଂ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯସୁନ୍ଦରୀମ୍ । ମହତାଂ ନାଵଗାହନ୍ତେ ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ
ମହାନ ଲୋକମାନଙ୍କର ଦାୟାଳୁ ହୃଦୟ, ଉଦାରତାର ସୀମା, ଏବଂ ଗଭୀର ମନର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ଏହି ଚୌଦ଼ଟି ଜଗତ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ତଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଜଗଦ୍ ଇତି ପ୍ରରୂଢେ ପ୍ରତ୍ଯଯେ ସତାମ୍ । ବାହ୍ଯଞ୍ ଚାନ୍ତଶ୍ ଚରନ୍ନ୍ ଅର୍ଥଗ୍ରହୋ ମୋହଶ୍ ଚ ଶାମ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମନର ଭ୍ରାନ୍ତି ମାତ୍ର, ସେତେବେଳେ ବାହାରେ କିମ୍ବା ଭିତରେ ଯାହା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ବସ୍ତୁକୁ ଧରିବା ଏବଂ ଭ୍ରମ ଦୁହିଁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଦ୍ଵୀନ୍ଦୁଵତ୍ ତାପଜଲଵତ୍ କେଶୋଣ୍ଡୁକଵଦ୍ ଅମ୍ବରେ । ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯାଂ ଜଗଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତୌ ଵାସନାପ୍ରତ୍ଯଯẖ କୁତଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜଗତର ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର, ମରୁଭୂମିର ମୃଗମରୀଚିକା କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଗୋଲାର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନର ଲୁଚିଥିବା ଆଦତରେ କେମିତି ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇପାରିବ?
ଵାସନାପ୍ରତ୍ଯଯଶମେ ଶୂନ୍ଯଂ ଵ୍ଯୋମୈଵ ଶିଷ୍ଯତେ । ସାପ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥା ମନୋ ଽସଚ୍ ଚେତ୍ ତତସ୍ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଵିଵେକିନା
ବାସନା ଓ ସଂସ୍କାର ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଆକାଶ ପରି ଶୂନ୍ୟତା ମାତ୍ର ରହିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଯଦି ମନର ଏକ ଗଢ଼ା ଧାରଣା ହୁଏ, ତେବେ ବିବେକୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ତ୍ରଯମ୍ ଏତତ୍ ତୁ ଯାଵସ୍ଥା ତ୍ରଯେଣାନେନ ଵର୍ଜିତା । ପଶ୍ଯନ୍ତୀଵାପ୍ଯ୍ ଅପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସାଵସ୍ଥା ପରମୋଦିତା
ଏହି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା, ଦେଖୁଥିବା ପରି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନଥିବା ଭଳି ଲାଗେ; ସେଇ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା।
ଵିଚିତ୍ରରତ୍ନରଶ୍ମ୍ଯୋଘ ଇଵ ନାନାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ । ଆଭାସମାତ୍ରଂ ନାମ୍ବ୍ଵାତ୍ମ ନ ଘନଂ ନ ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍
ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ରଶ୍ମି ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ କେବଳ ଦେଖାଯିବା ଜିନିଷ; ଏହା ପାଣି ନୁହେଁ, ଘନ ନୁହେଁ, ମାଟି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରୂପାଲୋକମନୋମାତ୍ରଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଖେ ଵିଚିତ୍ରମଣିଵ୍ଯୂହକରଜାଲମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସଂସାର ରୂପ, ଆଲୋକ ଓ ମନ ମାତ୍ର; ଏହା ଶୂନ୍ୟତାରେ ବସିଛି, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବିଚିତ୍ର ମଣିର ଗଠନରୁ ଧୂଳିକଣାର ଜାଲ ବନ୍ଧିଯାଏ।
ନେହ ସତ୍ଯାନି ଭୂତାନି ନ ଜଗତ୍ତା ନ ଶୂନ୍ଯତା । ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯରତ୍ନେଶପ୍ରଭାଜାଲଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ସତ୍ୟ ବାସ୍ତବ ବସ୍ତୁ, ନାହିଁ; ଏଠି ଜଗତ ବି ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟତା ବି ନାହିଁ। ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମନାମକ ମଣିର ମାନ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ସୃଷ୍ଟଯୋ ଦୃଷ୍ଟଯୋ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯୋ ନାନାତାମନନାତ୍ମକାଃ । ଅମୂର୍ତା ଏଵ ଭାସନ୍ତେ କଲ୍ପାନ୍ତାର୍କଗଣାଘନାଃ
ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଦେଖା ଯଦିଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ରୂପହୀନ ଅଟୁଟ ଅଛି; ସେମାନେ ଯେମିତି ଯୁଗାନ୍ତରେ ରବିମାଳା ଘନ ଆଲୋକରେ ଚମକେ।
ଏଵଂ ତାଵଦ୍ ଘନୀଭୂତḫ ପିଣ୍ଡଗ୍ରାହୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ସଙ୍କଲ୍ପିତେ ଽର୍ଥେ ଵ୍ଯୋମ୍ନୀଵ ଶୂନ୍ଯତୈଵାଵଗମ୍ଯତେ
ଏପରି ଭାବେ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଘନ ଦେହ ବା ଦୃଢ଼ ଆକୃତିକୁ ଧରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଜିନିଷ କଳ୍ପନା କରାଯାଏ, ସେଠି ଆକାଶରେ ଯେପରି ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ କେବଳ ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଅସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ତୁଭୂତାଯାଂ କଥଂ ଭାଵନିବନ୍ଧନମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯଦାକାଶତରୌ ଵିଶ୍ରାନ୍ତẖ କୋ ଵିହଙ୍ଗମଃ
ଏହି ଅସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ, ମନରେ କୌଣସି ଭାବନା ରହିପାରିବ କିପରି? ଆଗାମୀ ଆକାଶ ଗଛରେ କେଉଁ ପକ୍ଷୀ ବସିପାରିବ?
ପିଣ୍ଡତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଭୂତାନାଂ ଶୂନ୍ଯତା ନ ଚ ଵିଦ୍ଯତେ । ଚିତ୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତ ଏଵାସ୍ତଂ ଶେଷଂ ସତ୍ ତତ୍ର ଵସ୍ ସ୍ଥିତିଃ
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହିଠାରେ ମନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ—ଯାହା ରହିଯାଏ, ସେଇ ଏଠି ସତ୍ୟ, ଏହିଠାରେ ତୁମେ ବସିଛ।
ଅନାନା ସମମ୍ ଏଵାସ୍ତେ ନାନାରୂପୋ ଵିବୋଧଵାନ୍ । ଅନ୍ତରାଲୀନନାନାର୍ଥୋ ଯଥା କନକପିଣ୍ଡକଃ
ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଜଣାପଡ଼େ ନାନା ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନରୂପରେ; ଏହାର ନାନା ଆକୃତି ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଛି, ଯେପରି ଏକ ଗୋଲ୍ଡର ଗଠାରେ ନାନା ଆକୃତି ଲୁଚିଥାଏ।
ଯଥାସ୍ଥିତସ୍ଯ ସାହନ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଚିତ୍ରଂ ଵିଲୀଯତେ । ଜ୍ଞସ୍ଯାଵାଚ୍ଯମ୍ ଅଚିତ୍ତଂ ସତ୍ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯେପରି ଏହା ନିଜେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସମସ୍ତ ବିବିଧ ଜଗତ ଏହାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ; ଯାହା ରହିଯାଏ, ସେଠାରେ କିଛି କୁହିହେବା ନୁହେଁ, ମନ ନଥାଏ, ଏହା ହେଉଛି ସତ୍ୟର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ।
କ୍ଲିଷ୍ଯତେ କେଵଲଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଉତ୍ତରାଧରଦର୍ଶନୈଃ । ସ୍ତୋକଯାଭ୍ଯସ୍ତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସତ୍ଯୋ ଽର୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵଗମ୍ଯତେ
ମାନସିକ ଭିନ୍ନତା ଓ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଧାରଣାରେ କେବଳ ବୁଦ୍ଧି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ଯଦି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିବ।
ଵିରାଡୋଜୋ ଵିରହିତଂ କାର୍ଯକାରଣତାଦିଭିଃ । ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯତ୍ସ୍ଥଂ ଜଗଦ୍ ଅଙ୍ଗ ହ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵମ୍
ବିଶ୍ୱପୁରୁଷ କୌଣସି କାରଣ-ଫଳ ଓ ଏହା ସହିତ ଜଡିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧାରଣାରୁ ମୁକ୍ତ । ଏହି ସଂସାର, ଯେଉଁଥିରେ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଅଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ।
ଯେନ ବୋଧାତ୍ମନା ବୁଦ୍ଧଂ ସ ଜ୍ଞ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ । ଅଦ୍ଵୈତସ୍ଯୋପଶାନ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ଜାଗୃତ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠିକୁ ଜ୍ଞାନୀ କୁହାଯାଏ । ଯିଏ ଅଦ୍ୱୈତ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେ ନାହିଁ ।
ପୂର୍ଵୋକ୍ତାସ୍ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ଉପଦେଶଵିଶେଷଣାଃ । ଜ୍ଞସ୍ଯାନୁଭଵମ୍ ଆଯାନ୍ତି ସତସ୍ ସାଧୁକଥା ଇଵ
ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକେ ଖାସ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାତ୍ର । ଏହାମାନେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅନୁଭୂତିକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ଯେପରି ଭଲ କଥା ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ ।
ପିଣ୍ଡତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଭୂତାନାଂ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵମ୍ । ଅତ ଏଵ ମନୋ ନାସ୍ତି ଶେଷଂ ସତ୍ ତତ୍ର ଵସ୍ ସ୍ଥିତିଃ
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କୌଣସି ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏହିକାରଣରୁ ମନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ବସିଛ ।
ଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖତ୍ଵମ୍ ଏଵାନ୍ତଶ୍ ଚେତନସ୍ଯାସ୍ଯ ଚେତନମ୍ । ଉଦିତଂ ତଦ୍ ଅନର୍ଥାଯ ଶ୍ରେଯସେ ଽନୁଦିତଂ ଭଵେତ୍
ଚେତନାର ଯେଉଁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ବାହାରକୁ ମୁଖ କରେ, ସେଇ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସଚେତନତା। ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉଦିତ ହେଲେ ଦୁଃଖ ଆଣେ, ଯଦି ଉଦିତ ହୁଏନି, ତେବେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ଯାନୁଦଯସଂଵିତ୍ତେର୍ ଭଵ ନିତ୍ଯଂ ସମାହିତଃ । ସସ୍ପନ୍ଦୋ ଵା ଗତସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଶଙ୍କାମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତାଂ ଭଵେ
ଯେଉଁ ସ୍ଥିତିରେ ବାହ୍ୟ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉଦିତ ହୁଏନି, ସେଠାରେ ସଦା ସଚେତନ ଓ ଏକାଗ୍ର ରୁହ। ଚେତନା କମ୍ବା ଅଚେତନ, ଦୁଇଥିରେ ଯାହା ହେଉ, ସେଇ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି ସେଠି ରୁହ।
ଉଦିତଂ ବାହ୍ଯତାମ୍ ଏତ୍ଯ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତି ପିଣ୍ଡତାମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ସଂଵେଦନାଦ୍ ଏଵ ଜାଡ୍ଯାଦ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଶୈଲତାମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉଦିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବାହାରକୁ ଯାଇ ଏକ ଅଲଗା ଆକାର ନେଇଥାଏ। ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ମୂର୍ଖତାରେ, ଏହା ପାଣି ଯେମିତି ପାହାଡ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ନାଦ୍ଯର୍ଥଵଦ୍ ଆଦତ୍ତେ ବୋଧୋ ଽବୋଧେନ ପିଣ୍ଡତାମ୍ । ତଦ୍ଗ୍ରାହକତଯା ଚିତ୍ତଂ ଭୂତ୍ଵା ବଧ୍ନାତି ଦେହକମ୍
ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଭଳି, ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିବାକୁ ମନ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଏହା ନିଜକୁ ଦେହ ସହ ବାନ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ଏତାଵତୀଷ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥାସୁ ବୋଧସ୍ଯୋଦେତି ନାନ୍ଯତା । ଶବ୍ଦକଲ୍ପନଯା ଭେଦẖ କେଵଲଂ ପରିକଲ୍ପିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମାତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନୁହେଁ। ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପନା କରି ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେ କେବଳ ମନର ଉପଜା।
ବହିର୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚ ବୋଧସ୍ଯ ଭାତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମୈଵାର୍ଥଦୃଷ୍ଟିଭିଃ । କୁତୋ ଽନ୍ଯା ଚେତ୍ଯତା ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ ଯଦ୍ଯ୍ ଉନ୍ମୁଖତାତ୍ମନଃ
ବାହାର ଓ ଭିତର ଦୁଇଁଠି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଯଦି ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ବାହାରକୁ ମୁଖ କରିବା, ତେବେ ତାହା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଥିବା କିପରି ସମ୍ଭବ?