ସୁହୃତ୍କେଲିଵିଲାସେଷୁ ସଭୋଦ୍ଯାନାଶନାଦିଷୁ । ଶାସ୍ତ୍ରତର୍କଵିଵାଦେଷୁ ନ ତଥାସ୍ଥୀଯତେ ସ୍ଥିରମ୍
ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଖେଳ-ମଜାରେ, ସଭା, ବାଗିଚା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ତର୍କ ଓ ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ, ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଆସକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଉପଶାନ୍ତେନ ଦାନ୍ତେନ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମେଣ ମୌନିନା । ଜ୍ଞତୈଵାନ୍ଵିଷ୍ଯତେ ଜ୍ଞେନ ଵିଜ୍ଞାନୈକାନ୍ତଵାଦିନା
ଯିଏ ଶାନ୍ତ, ଦମିତ, ନିଜେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଥାଏ, ନିରବ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଜିଏ ଜ୍ଞାନକୁ ଖୋଜେ ଓ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଏକମାତ୍ର ମନେ କରେ, ସେଠି ଏହି କଥାକୁ ଜାଣିପାରେ।
ଏଵମ୍ ଅଭ୍ଯାସଵଶତḫ ପରେ ଵିଶ୍ରମ୍ଯତେ ପଦେ । ନିମ୍ନେ ଽମ୍ଭସେଵ ଶାନ୍ତେନ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଵିଵେକିନା
ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ବିବେକୀ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ; ଯେପରି ଜଳ ନିମ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଯାଏ, ସେପରି ବିବେକୀ ଲୋକ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶାନ୍ତା ଜ୍ଞତୈଵାର୍ଥତଯୋଦିତା । ନ ସମ୍ଭଵତି ଭିନ୍ନୋ ଽର୍ଥ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯାହା ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଜଣାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ—ସେଠିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା।
ନାର୍ଥୋପଲବ୍ଧିର୍ ନୋ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ବୋଧାତ୍ମତାଂ ଵିନା । ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରନୁଭୂତିସ୍ଥମ୍ ଆହୁସ୍ ତତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍
ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ବିନା କେବଳ ବସ୍ତୁ ଲାଭ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟତା ନାହିଁ; ଯାହା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁଭୂତିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅବୋଧବୋଧବୋଧେନ ଦ୍ଵୈତୈକ୍ଯୋପଶମେ ସତି । ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆସିତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆହୁସ୍ ସ୍ଵଂ ପରମଂ ପଦମ୍
ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଏକତା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଶାନ୍ତ ନିର୍ବାଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହିଏ ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା।
ସ୍ଵସଂଵିନ୍ମାତ୍ରଵିଶ୍ରାମଵତାମ୍ ଅମନସାଂ ସତାମ୍ । ନ ସ୍ଵଦନ୍ତେ ହି ଵିଷଯାḫ ପଯାଂସି ଦୃଷଦାମ୍ ଇଵ
ଯେଉଁ ମହାନ୍ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ନିରନ୍ତର ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଧ ପାଥରକୁ ରସ ଦେଇପାରେନାହିଁ।
ନିରୋଧପଦମ୍ ଆପନ୍ନୋ ନିର୍ମନା ମୌନମନ୍ଥରଃ । ସ୍ଵଭାଵେ ସ୍ଥିତ ଏଵାସ୍ତେ ଚିତ୍ରେ କୃତ ଇଵାତ୍ମଵାନ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ମନ ଶୂନ୍ୟ ଓ ମୌନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାରରେ ନିଜକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି।
ସର୍ଵାର୍ଥମ୍ ଅର୍ଥରହିତଂ ମହଦ୍ ଏଵ ପରାଣୁଵତ୍ । ଅଶୂନ୍ଯମ୍ ଏଵ ଶୂନ୍ଯାତ୍ମ ହୃଦଯଂ ଵେଦ୍ଯଵେଦିନଃ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜାଣିଥାଏ ଓ ଜଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ହୃଦୟ ଦେଖିବାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସତ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ବିଶାଳ, ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ରହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରି।
ଅହନ୍ତ୍ଵଂଜଗଦୀହାଦି ଦିକ୍କାଲକଲନାଦି ଚ । ଜ୍ଞସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଦି ଶୂନ୍ଯାଦି ସ୍ଥିତମ୍ ଏଵ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ, ସେଠାରେ 'ମୁଁ' ଭାବ, ସଂସାର ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା, ଦିଗ, ସମୟ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖାଯାଏ ମାତ୍ର, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ ସତ୍ୟରେ ଅଛିନାହିଁ।
ଜ୍ଞେନାମଲପଦସ୍ଥେନ ଦୀପେନେଵ ନ ଚେତ୍ଯତେ । ତମୋ ହାର୍ଦଂ ଯଥା ବାହ୍ଯଂ ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାଦିଵତ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେ ହୃଦୟର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରିକି ବାହାର ଦୀପ ଘରଭିତର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ଏହିପରି ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଭୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ରଜୋରହିତସର୍ଵାଶଂ ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ ପରମ୍ ଉପାଗତମ୍ । ଅସମ୍ଭଵତ୍ତମୋରୂପଂ ପ୍ରଣମେତ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞଭାସ୍କରମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆଶା ଓ ରଜ ରହିତ, ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଉପରକୁ ଉଠିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ମନରେ ଅନ୍ଧକାର ଆସିପାରେ ନାହିଁ, ସେହି ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଦର ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଭେଦପ୍ରଵିଲଯେ ଜାତେ ଚିତ୍ତେ ଚାଦୃଶ୍ଯତାଂ ଗତେ । ଯା ସ୍ଥିତିḫ ପ୍ରାପ୍ତବୋଧସ୍ଯ ନ ଵାଗ୍ଗୋଚରମ୍ ଏତି ସା
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭେଦ ଗଳିଯାଏ ଓ ମନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଗୃତ ଜନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ।
ଦଦାତ୍ଯ୍ ଏତନ୍ମଯବୁଦ୍ଧେର୍ ନିର୍ଵାଣଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଅହର୍ନିଶଂ ପରମଯା ଚିରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସାଦିତଃ
ଏହି ଭାବରେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ, ଯେଉଁଠି ଦିନ ରାତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଇଛି, ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଈଶ୍ଵରẖ କୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସାଦ୍ଯତେ । ଏତନ୍ ମେ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵଵିଦାଂ ଵର
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ୍ କିଏ? ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିପରି ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ଏହି ସତ୍ୟ କଥାକୁ ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ।
ଈଶ୍ଵରୋ ନ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଦୂରେ ନ ଚ ସୁଦୁର୍ଲଭଃ । ମହାବୋଧମଯୈକାତ୍ମା ସ୍ଵାତ୍ମୈଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଭଗବାନ୍ କେବେ ଦୂର ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ମହାଜ୍ଞାନର ସାର, ନିଜ ଆତ୍ମା ହିଁ ପରମେଶ୍ୱର।
ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵଂ ତତସ୍ ସର୍ଵଂ ସ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତଶ୍ ଚ ସଃ । ସୋ ଽନ୍ତସ୍ ସର୍ଵମଯୋ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ସେଠାରେ ସବୁ କିଛି ଅଛି, ସେଠାରୁ ସବୁ କିଛି ହୁଏ, ସେ ସବୁଠାରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସବୁ କିଛି ସେ ହିଁ। ସେ ସଦା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଇମାḫ ପ୍ରତୀଯନ୍ତେ ସର୍ଗପ୍ରଲଯଵିକ୍ରିଯାଃ । ଅକାରଣଂ କାରଣତୋ ଗତଯḫ ପଵନାଦ୍ ଇଵ
ଏହିପରି, ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଯେଉଁ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମୂଳ କାରଣରୁ କାରଣ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପରି ହାବାରୁ ଚଳନ ହୁଏ।
ଅନିଶଂ ପୂଜଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଏନଂ ସର୍ଵାସ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ । ଯଥାଭିମତଦାନେନ ସର୍ଵତୋ ଭୂତଜାତଯଃ
ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଜେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସେପରି ଦାନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ସୁବହୂନ୍ଯ୍ ଏଷ ଜନ୍ମାନି ଯଥାଭିମତଯେଚ୍ଛଯା । ଯଦା ସମ୍ପୂଜିତସ୍ ତେନ ପ୍ରସାଦମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି
ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ତାକୁ କୃପା କରନ୍ତି।
ପ୍ରସନ୍ନସ୍ ସନ୍ ମହାଦେଵସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ । ବୋଧାଯ ପ୍ରେରଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦୂତଂ ପୂତଂ ଶୁଭେହିତୈଃ
ମହାଦେବ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଦୂତକୁ ତ୍ୱରିତ ପଠାନ୍ତି, ଜାଗୃତି ପାଇଁ।
ଆତ୍ମନା ପରମେଶେନ କୋ ଦୂତḫ ପ୍ରେର୍ଯତେ ମୁନେ । ସ ଦୂତୋ ବୋଧନଂ ଚାପି କରୋତି ଵଦ ମେ କଥମ୍
ହେ ମୁନି, ସେ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ କେଉଁ ଦୂତକୁ ପଠାନ୍ତି? ସେ ଦୂତ କିପରି ଜାଗୃତି ଆଣେ, ମୋତେ କୁହ।
ଆତ୍ମସମ୍ପ୍ରେରିତୋ ଦୂତୋ ଵିଵେକୋ ନାମ ନାମତଃ । ହୃଦ୍ଗୁହାଯାଂ ସ ଵରଦସ୍ ତିଷ୍ଠତୀନ୍ଦୁର୍ ଇଵାମ୍ବରେ
ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ଏକ ଦୂତ ଅଛି, ତାହାକୁ ବିବେକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ଚାଲିଥାଏ, ଆକାଶରେ ଚାଁଦ ଯେମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେମିତି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାଏ।
ସ ଏଷ ଵାସନାତ୍ମାନଂ ଜନ୍ତୁଂ ବୋଧଯତି କ୍ରମାତ୍ । ସଂସାରସାଗରାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତାରଯତ୍ଯ୍ ଅଵିଵେକିନମ୍
ଏହି ବିବେକ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଜନ୍ମଜାତ ଆଦତରେ ଗଢ଼ିଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀକୁ ସଚେତନ କରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବିବେକ ନାହିଁ, ସେଠାରୁ ସଂସାର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ବୋଧାତ୍ମୈଷୋ ଽନ୍ତରାତ୍ମୈଵ ପରମḫ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଅସ୍ଯୈଵ ଵାଚକୋ ରାମ ପ୍ରଣଵୋ ଵେଦସମ୍ମତଃ
ଏହି ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନର ମୂଳ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ। ହେ ରାମ, ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଛି 'ଓଁ', ଯାହାକୁ ବେଦରେ ବଡ଼ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଛି।
ଜପହୋମତପୋଦାନପାଠଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାକ୍ରମୈଃ । ଏଷ ପ୍ରସାଦ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ନରନାଗସୁରାସୁରୈଃ
ଜପ, ହୋମ, ତପ, ଦାନ, ପାଠ ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ମଣିଷ, ନାଗ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।
ଦ୍ଯୌର୍ ମୂର୍ଧା ପୃଥିଵୀ ପାଦୌ ତାରକା ରୋମରାଜଯଃ । ଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ଥୀନି ହୃଦଯଂ ଵ୍ଯୋମାସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଆକାଶ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପାଦ, ତାରାମାନେ ତାଙ୍କର ରୋମ, ପଞ୍ଚଭୂତ ତାଙ୍କର ହାଡ଼, ହୃଦୟ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଆକାଶ, ଏବଂ ମୁଖ ହେଉଛି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର।
ସର୍ଵତ୍ରୈଷ ଚିଦାତ୍ମତ୍ଵାଦ୍ ଵାତି ଜିଘ୍ରତି ପଶ୍ଯତି । ତେନୈଷ ସର୍ଵତୋଲକ୍ଷ୍ଯକରକର୍ଣାକ୍ଷିପାଦଭୃତ୍
ଏହି ଚେତନା ସର୍ବତ୍ର ଥିବାରୁ, ସେ ଶ୍ୱାସ ନିଏ, ଘ୍ରାଣ କରେ, ଦେଖେ; ଏହିପରି, ସେ ସମସ୍ତ ହାତ, ପାଦ, ଚକ୍ଷୁ, କାନ ଏବଂ ରୂପର ଧାରକ।
ଵିଵେକଦୂତମ୍ ଉଦ୍ବୋଧ୍ଯ ହତ୍ଵା ଚିତ୍ତପିଶାଚକମ୍ । ଆତ୍ମନା ପଦଵୀଂ ସ୍ଫାରାଂ ଜୀଵẖ କାମ୍ ଅପି ନୀଯତେ
ବିବେକର ଦୂତକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ମନର ପିଶାଚକୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ଜୀବ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ପଥରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଠାକୁ ନେଇଯାଯିଥାଏ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଵିକଲ୍ପୌଘାନ୍ ଵିଧୂଯାନର୍ଥସଙ୍କଟମ୍ । ପୌରୁଷେଣାତ୍ମନୈଵାତ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରି, ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ କର।