ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆସୀତ ନିରସ୍ତଖେଦଂ ସମସ୍ତଶଙ୍କାସ୍ତମଯାଭିରାମମ୍ । ସୁଷୁପ୍ତସୋମ୍ଯଂ ସମଶାନ୍ତଚିତ୍ତଂ ଶରଦ୍ଘନାଭୋଗଵିଶୁଦ୍ଧମ୍ ଅନ୍ତଃ
ମୋକ୍ଷ ଏମିତି ହେଉ—ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରଣରେ ଆନନ୍ଦମୟ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ସ୍ନିଗ୍ଧ, ସମ ଓ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ଶରଦ୍ ମେଘ ପରି ଭିତରେ ପବିତ୍ର।
ସଂସାରଭାରସୁଶ୍ରାନ୍ତସ୍ ସଙ୍କଟେଷୁ ଲୁଠତ୍ତନୁଃ । ଯୋ ଽଭିଵାଞ୍ଛତି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଂ ତସ୍ଯ କ୍ରମମ୍ ଇମଂ ଶୃଣୁ
ଯିଏ ସଂସାରର ଭାରରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଦୁଃଖରେ ଶରୀର ହେଉଛି ଚିଁତାଳି, ଏବଂ ଯିଏ ବିଶ୍ରାମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ—ସେଠିପାଇଁ ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵଂ ଵିଵେକକଣିକା ଯଦାସ୍ଯ ହୃଦି ଜାଯତେ । ସଂସାରନିର୍ଵେଦମଯୀ କାରଣାଦ୍ ଵାପ୍ଯ୍ ଅକାରଣାତ୍
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବିବେକର ଏକ ଛୋଟ ଆଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେଥିରେ ସଂସାର ପ୍ରତି ବିରକ୍ତି ହେଉ କିମ୍ବା କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ହେଉ, ସେତେବେଳେ—
ତଦାଶ୍ରଯତି ସଚ୍ଛାଯାନ୍ ସାଧୂନ୍ ଉନ୍ନତିଶାଲିନଃ । ଅଧ୍ଵଶ୍ରମହରାଂସ୍ ତାପତପ୍ତୋ ମାର୍ଗତରୂନ୍ ଇଵ
ସେ ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ଓ ଶୁଭ୍ର ମନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଖୋଜେ, ଯେମିତି ରାସ୍ତାରେ ଘାମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ବୃକ୍ଷ ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଦୂରେ ପରିହରତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନ୍ ଯଜ୍ଞଯୂପାନ୍ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ । ସ୍ନାନଦାନତପୋଯଜ୍ଞାନ୍ କରୋତି ଵିବୁଧାନୁଗଃ
ସେ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖେ, ଯେପରି ଯାତ୍ରୀ ରାସ୍ତାରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଦଣ୍ଡକୁ ଏଡ଼ାଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରି, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ପେଶଲଂ ଚାନୁରୂପଂ ଚ ଵ୍ଯଵହାରମ୍ ଅକୃତ୍ରିମମ୍ । ଲୋକ୍ଯମ୍ ଆହ୍ଲାଦନଂ ଧତ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବମ୍ ଇଵାମୃତମ୍
ସେ ମୃଦୁ, ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ବ୍ୟବହାର ଅନୁସରଣ କରେ, ଯାହା ଦେଖିଲେ ମନ ଖୁସି ହୁଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ର ଅମୃତ ରୂପୀ କିରଣ।
ପରପ୍ରଜ୍ଞାନୁଗୋ ଭାଵḫ ପରାର୍ଥପରିପୂରକଃ । ପଵିତ୍ରକର୍ମରସିକẖ କୋ ଽପି ସୋମ୍ଯḫ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁସରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରେ, ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ—ଏଭଳି କୌଣସି ମୃଦୁ ମନିଷ୍ୟ ଏପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି।
ନଵନୀତସ୍ଥଲୀଵାଚ୍ଛା ସ୍ନିଗ୍ଧା ମୃଦ୍ଵୀ ମନୋହରା । ଜନଂ ସୁଖଯତି ସ୍ଵାଦ୍ଵୀ ତଦୀଯା ନଵସଙ୍ଗତିଃ
ତାଙ୍କର ନୂତନ ସାଙ୍ଗତି ଘିଅ ପରି ପବିତ୍ର, କମଳା ଓ ଆକର୍ଷକ; ସେ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଶୀତଲାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଚରିତାନି ଵିଵେକିନଃ । ଇନ୍ଦୋର୍ ଇଵାଂଶୁଜାଲାନି ଜନଂ ଶୀତଲଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣ ପରି ଲୋକମାନେଠାରେ ଶୀତଳତା ଆଣିଦିଏ।
ନ ତଥୋଦ୍ଯାନଷଣ୍ଡେଷୁ ପୁଷ୍ପପ୍ରକରହାରିଷୁ । ଵିଶ୍ରମ୍ଯତେ ଵୀତଭଯଂ ଯଥା ସାଧୁସମାଗମେ
ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ବଗିଚା କିମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନରେ ଯେତେଷ୍ଟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବିଶ୍ରାମ ମିଳେନାହିଁ, ଯେପରି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମିଳେ।
ମନ୍ଦାକିନୀପଯାଂସୀଵ ସଙ୍ଗତାନି ଵିଵେକିନାମ୍ । ପ୍ରକ୍ଷାଲଯନ୍ତି ପାପାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ଵିଶୁଦ୍ଧତାମ୍
ଯେପରି ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ପାଣି ଏକଠା ହେଲେ ମଳକୁ ଧୋଇ ଦେଉଛି, ସେପରି ବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ଦୂର କରି, ଶୁଦ୍ଧତା ଦେଇଥାଏ।
ଵିଵେକିଷୁ ଵିରକ୍ତେଷୁ ସଂସାରୋତ୍ତରଣାର୍ଥିଷୁ । ଜନଶ୍ ଶୀତଲତାମ୍ ଏତି ହିମହାରଗୃହେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଯେଉଁମାନେ ବିବେକୀ, ଅସକ୍ତ ଏବଂ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ହିମର ଘରରେ ଥିବା ପରି ଶିତଳତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ନନୁ ନାଗରତୋଦାରା ଯା ଵିଵେକିନି ଵିଦ୍ଯତେ । ସୁରଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯାସୁ ସା ନଵାସୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏକ ବିବେକିନୀ ନାରୀଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଯେପରି ରହିଛି, ସେପରି ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରସାଦମ୍ ଆଯାତି କ୍ରମାଦ୍ ଉଚିତକର୍ମଣଃ । ଅନ୍ତẖ କରୋତି ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥମ୍ ଅର୍ଥଂ ମକୁରଭୂର୍ ଇଵ
ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ବୁଦ୍ଧି କ୍ରମେ ସ୍ଥିର ହୁଏ ଏବଂ ମନ ଭିତରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେବା ପରି ପ୍ରକାଶ କରେ।
ସତ୍ପ୍ରଜ୍ଞୋନ୍ନତିମ୍ ଆଯାତି ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରସଶାଲିନୀ । ଵିଵେକିନୀ ଵିଲାସେନ କଦଲୀଵ ମହାଵନେ
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଠିକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରେ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥର ମଧୁରତା ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ଉନ୍ନତିକୁ ନେଇଯାଏ, ସେ ମହାବନରେ କଦଳୀ ଗଛ ଯେମିତି ଫୁଲିଉଠେ, ସେହିପରି ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ମଧୁର ଭାବରେ ବିକାଶ ପାଏ।
ଅନ୍ତର୍ ଏଵାଶୁ ଵହତି ସର୍ଵାର୍ଥାନ୍ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତାନ୍ । ଆଦର୍ଶଵଦ୍ ଅଶେଷେଣ ପ୍ରଜ୍ଞା ନୈର୍ମଲ୍ଯଶାଲିନୀ
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ନିଜ ଭିତରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ କରି ଧରିଥାଏ, ଏକ ନିର୍ମଳ ଆଇନା ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଏ।
ସାଧୁସଙ୍ଗମଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପରିମାର୍ଜିତଃ । ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭାତ୍ଯ୍ ଉଦ୍ଧୃତଂ ଵହ୍ନେର୍ ଅଗ୍ନିଶୌଚମ୍ ଇଵାଂଶୁକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ରହି ମନକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ଉଠାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପରି, ସେହି ଅଗ୍ନି ପରି ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର।
କଚତ୍କାଞ୍ଚନକାନ୍ତେନ ଵିମଲାଲୋକକାରିଣା । ଭୁଵନଂ ଭାସ୍କରେଣେଵ ଭାତି ସାଧୁସ୍ ସ୍ଵଚେତସା
ଯେପରି ଭାସ୍କର୍ୟ ତାର ହେମବର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନିର୍ମଳ ଆଲୋକରେ ଭରିଦିଏ, ସେହିପରି ସଦ୍ଜନଙ୍କର ମନ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଚମକେ।
ତଥାନୁଗଚ୍ଛତି ପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରସାଧୁସମାଗମୌ । ଯଥାତ୍ଯନ୍ତାନୁଷଙ୍ଗେଣ ତାଵ୍ ଏଵାଶୁ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଯମ୍
ଯେପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି ନିରନ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ରହିଲେ ସେ ତାଙ୍କ ପରି ହେବାରେ ଶୀଘ୍ର ହୁଏ।
କ୍ରମାତ୍ ସଜ୍ଜନତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଭରଭାଵିତଃ । ଭାତି ଭୋଗାନ୍ ଅଧẖ କୁର୍ଵନ୍ ପଞ୍ଜରାଦ୍ ଇଵ ନିର୍ଗତଃ
ଧୀରେ ଧୀରେ ସେ ସଜନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥର ଗଭୀରତାରେ ଭିଜିଯାଇ, ଭୋଗକୁ ତଳେ ରଖି ଏକ ପଞ୍ଜରାରୁ ବାହାରିଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଭୋଗାଭିଗମଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ଦିନାନୁଦିନମ୍ ଉଜ୍ଝତା । ତେନ ତତ୍ କୁଲମ୍ ଆଭାତି ତାରାଚକ୍ରମ୍ ଇଵେନ୍ଦୁନା
ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଭୋଗର ଆକର୍ଷଣ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ଘରୋଇ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ତାରାମାଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଭୋଗକୃପଣା କାପି ନଵୈଵାସ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ମୁଖେ କାନ୍ତିର୍ ଅପୂର୍ଵୈଵ ଚନ୍ଦ୍ରେ ରାହୌ ମୃତେ ଯଥା
ଭୋଗର ଆସକ୍ତି ହୀନ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏକ ନୂତନ ଓ ଅପୂର୍ବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ରାହୁ ନଶ୍ଟ ହେଲାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚମକ ଆସିଥାଏ।
ତୃଣୀକୃତତ୍ରିଜଗତାଂ ମହତାମ୍ ଅଭିଧେଯତାମ୍ । ସ ଯାତି କଲ୍ପଵିଟପୀ ନଭସୀଵ ଦିଵୌକସାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ କେବଳ ଘାସପାଲା ପରି ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାନ୍ ମାନ୍ୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି।
ଭୋଗାନାଂ ଦ୍ଵେଷଣେନାନ୍ତର୍ ଲଜ୍ଜମାନୋ ମନସ୍ଵ୍ଯ୍ ଅପି । ଭୋଗାନାମ୍ ଅନ୍ଯସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ପରମଂ ପରିତୁଷ୍ଯତି
ଯଦିଓ ସେ ଦୃଢ଼ ମନର ମାନବ, ଭୋଗବିଲାସକୁ ଘୃଣା କରି ମନରେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରେ; ଦୁସ୍ରମାନେ ଭୋଗ କରି ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ତାହାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ମାନେ।
ସ୍ଵା ଏଵୋପହସତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତରଣୀ ତରଲକ୍ରିଯାଃ । ଖେଦସ୍ମେରମୁଖୋ ଜାତୀର୍ ଜାତିସ୍ମର ଇଵାଧମାଃ
ସେ ନିଜର ଅସ୍ଥିର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁପ୍ତରେ ଉପହାସ କରେ, ମୁହଁରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଭରା ହାସି ରହେ; ଯେପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ଜଣେ ଲୋକ ନିମ୍ନଜନମାନେକୁ ଦେଖି ହସେ।
ଅଥ ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆଯାନ୍ତି ସୌହାର୍ଦେନୈଵ ସାଧଵଃ । ଭୂମାଵ୍ ଇଵୋଦିତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନାଃ
ତାପରେ, ଭଲ ମନ୍ୟମାନେ ମିତ୍ରତାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଫୁଲିଯାଏ; ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହୁଅନ୍ତି।
ନିତ୍ଯାନାଦୃତଭୋଗୋ ଽସୌ ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଚିତଯା ଧିଯା । ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଚିତାରମ୍ଭଂ ଭୋଗଂ ନ ବହୁ ମନ୍ଯତେ
ସେ ସଦା ଆସକ୍ତି ବିନା ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭୋଗ ଉଚିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥାଏ, ସେ ଏହାକୁ କେବେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଏ ନାହିଁ।
ପୂର୍ଵଂ ସଂସୃତିଵୈରସ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଏଵୋଦିତାତ୍ମନଃ । ଜାଯତେ ଜୀର୍ଣଜାଡ୍ଯସ୍ଯ ପାକାଦ୍ ଇଵ ଶରତ୍ତରୋଃ
ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ସଂସାର ଉପରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳରେ ଗଛର ପୁରୁଣା ଜଡତା ପକେଇ ଝଡିଯାଏ।
ତତସ୍ ସଜ୍ଜନସମ୍ପର୍କମ୍ ଉଦର୍କଶ୍ରେଯସେ ସ୍ଵଯମ୍ । କରୋତି ସ୍ଵସ୍ଥତାଗୃଧ୍ନୁର୍ ଭିଷଗାଶ୍ରଯଣଂ ଯଥା
ତାପରେ, ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ସେ ନିଜେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଖୋଜେ, ଯେପରି ଜଣେ ଆରୋଗ୍ୟ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ।
ତେନୋଦାରମତିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥେଷୁ ନିମଜ୍ଜତି । ମହାନ୍ ମହାପ୍ରସନ୍ନେଷୁ ସରସ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ ମହାଗଜଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଉଦାର ମନ ହୋଇ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ନିମଗ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ବିଶାଳ, ପ୍ରସ୍ନ୍ନ ଝିଲିକରେ ବିଲିନ ହୁଏ।