ସ୍ଵଭାଵୋ ଦୃଶ୍ଯଵୈରସ୍ଯମ୍ ଏଵ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦୋ ଜନାଃ । ଦୃଶ୍ଯସ୍ଵଦନମ୍ ଏଵାହୁର୍ ଅତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵମ୍ ଉତ୍ତମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁର ଆସ୍ବାଦ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ଅତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ଵିଷଯାସ୍ ସ୍ଵଦନ୍ତେ ନ ତୁ ତଦ୍ଵିଦଃ । ନ ହି ପୀତାମୃତାଯାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵଦତେ କଟୁ କାଞ୍ଚିକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମନ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠି କଷା ମଦ ମିଠା ଲାଗେନାହିଁ।
ଵିତୃଷ୍ଣସ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠତ୍ଵାଦ୍ ଏଷଣାତ୍ରଯମ୍ ଉଜ୍ଝତଃ । ଜ୍ଞସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନିଚ୍ଛତୋ ଧ୍ଯାନମ୍ ଅର୍ଥାଯାତଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯିଏ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତିନିପ୍ରକାର ଚେଷ୍ଟାକୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଚାହିଦା ନାହିଁ, ତଥାପି କେବଳ କାହିଁକି ଦରକାର ହେଲେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ବୋଧସ୍ ସ୍ଫୁରତି ତୃଷ୍ଣାଯାଂ ସୈଵ ଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତସ୍ଯ ସ୍ଵଂ ରୂପମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ କ୍ଵାସୌ ତିଷ୍ଠତି କẖ କଥମ୍
ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ସେଠି ଜ୍ଞାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ଏହା ନାହିଁ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ନିଜ ରୂପକୁ ଛାଡିଦେଇ କେଉଁଠି ରହେ, କିଏ ରହେ, କିପରି ରହେ?
ଜ୍ଞସ୍ଯାନାଧାରକୋ ଽଧ୍ଯେଯୋ ବୋଧୋ ନେଯତ୍ତଯା ଭଵେତ୍ । ଅନନ୍ତୋ ଽସାଵ୍ ଅତୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ଵିଭାଗୋଦିତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଯିଏ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେହି ଜ୍ଞାନର କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ; ଏହା ଜଣାଯିବା ପାଇଁ ଜାଗୃତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହି ଅବିଭାଜ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ତୃଷ୍ଣାହୀନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଉଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନନ୍ତ।
ଅନନ୍ତମ୍ ଅପତୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଧ୍ଯାନଂ ଗଲିତପକ୍ଷସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନମ୍ ଇଵ ଭୂଭୃତଃ
ଯିଏ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ଏହି ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ଚଳିଥାଏ। ଯେପରି ଡେଣା ଖସିଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଅର୍ଥହୀନ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥା ପାହାଡ଼ର ଶାନ୍ତି ଭଳି।
ଶୁଦ୍ଧବୋଧାତ୍ମନି ଜ୍ଞତ୍ଵାଦ୍ ଅସମାହିତତୋଦିତା । ଲଭ୍ଯତେ ନ ସମିଦ୍ଧେ ଽଗ୍ନୌ ବୁକପୁଷ୍ପମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଜ୍ଞାନ, ଯଦି ଏକାଗ୍ର ନ ହୁଏ, ତେବେ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ—ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଥିବା ପୁଷ୍ପ ଟିକି ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ପରଂ ଵିଷଯଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯଂ ସମାଧାନମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ । ଆହୃତଂ ଯେନ ତନ୍ ନୂନଂ ତସ୍ମୈ ନୃବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରକ୍ତିକୁ 'ସମାଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ମହାନ ମଣିଷ କିମ୍ବା ଋଷିଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନୂନଂ ଵିଷଯଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯେ ପରିପ୍ରୌଢିମ୍ ଉପାଗତେ । ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ନିହନ୍ତୁଂ ନ ଧ୍ଯାନଂ ସେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ସୁରାସୁରାଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ଅସକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିକଶିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଧ୍ୟାନକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପରଂ ଵିଷଯଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯଂ ଵଜ୍ରଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରସାଧ୍ଯତାମ୍ । ଭେଦେ ଵିଗଲିତେ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅନ୍ଯାନନ୍ଦତୃଣେନ କିମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସକ୍ତିକୁ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନରୂପେ ସ୍ଥାପିତ କର। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଯେତେବେଳେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଆନନ୍ଦର କଣ ଦରକାର?
ମୂର୍ଖସ୍ଥୋ ଵିଶ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ନ ତଜ୍ଜ୍ଞଵିଷଯୋ ଯଥା । ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଥୋ ଵିଶ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ନ ମୂର୍ଖଵିଷଯସ୍ ତଥା
ଯେପରି ମୂର୍ଖ ମନେ 'ବିଶ୍ୱ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବୁଝେ, ସେଠିକି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅନୁଭବ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ ଅର୍ଥ ଅଛି, ତାହା ମୂର୍ଖଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଚିତ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାଜ୍ଞଯୋସ୍ ତଯୋଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ଥିତଯୋର୍ ଵିଶ୍ଵଯୋର୍ ଯଥା । ଯତ୍ରୈକୀଭୂଯ କଚନଂ ତତ୍ର ଵିଶ୍ରମ୍ଯତାଂ ବୁଧାଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୁଇଟି ବିଶ୍ୱରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକତା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତୁ।
ବୋଧଭୂମିଷୁ ସିଦ୍ଧାନାମ୍ ଅର୍ଥାନାଂ ଵାଵିଵେକିନାମ୍ । ସତ୍ତାସତ୍ତେ ଦ୍ଵଯୈକ୍ଯେ ଚ ନିର୍ଣୀତେ ନେହ କେନଚିତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିମ୍ବା ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ବା ଏହାର ଏକତା କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତ୍ୱ ବିଷୟରେ କେହି କିଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଉପାଯ ଏକଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଜ୍ଞସମାଗମଃ । ଧ୍ଯାନଂ ତୃତୀଯୋ ନିର୍ଵାଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅତ୍ରୋତ୍ତରୋତ୍ତରଃ
ପ୍ରଥମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା; ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ।
ଜୀଵାଦର୍ଶୋ ମିଥୋ ରୂପଂ ଗୃହ୍ଣାତ୍ଯ୍ ଏଷାଂ ମହଦ୍ ଵପୁଃ । ଜଗତ୍ଯ୍ ଉଦେତି ସଙ୍ଘଟ୍ଟାଦ୍ ଅଵିଶେଷଂ ସମେ ଽସମେ
ଜୀବର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରସ୍ପର ଆକୃତି ଧାରଣ କରେ; ସେମାନଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ଆକୃତି ଏହି ସଂସାରରେ ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହା ସମତାରେ ଅଲଗା କରିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାତପୂର୍ଵାପରାଶେଷଜଗଦଷ୍ଟାପଦସ୍ଥିତେଃ । ଏକସିଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵଯୋସ୍ ସିଦ୍ଧିର୍ ଭୋଗଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯଦା ଯଯୋଃ
ଯିଏ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏଠି ଆଠଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏର ସିଦ୍ଧି ହେଲେ ଦୁଇଟିର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ମତିଵାତ୍ଯା ଧୁତୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଦଗ୍ଧୋ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିନାଖିଲଃ । ଜଗତ୍ତୂଲḫ ପରେ ଶାନ୍ତେ ନ ଜାନେ କ୍ଵାଶୁ ଗଚ୍ଛତି
ମନ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଝାଲିଯାଏ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପଟି ଦହିଯାଏ। ସେହି ପରମ ଶାନ୍ତିରେ, ଏହି ସବୁ କେଉଁଠି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ମୁଁ ଜାଣିନି।
ଚିତ୍ରାଗ୍ନିନେଵ ବୋଧେନ ତେନ ଜାଡ୍ଯଂ ନ ଶାମ୍ଯତି । ନିର୍ମୂଲାପି ଜଗଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଯେନାଶୁ ନ ଵିଲୀଯତେ
ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମୂଢ଼ତା ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଜଗତ୍ର ଭ୍ରମ ମୂଳହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଜ୍ଞାନରେ ତାହା ଶୀଘ୍ର ଗଳିଯାଏନାହିଁ।
ଯଥାଜ୍ଞସ୍ଯ ଜଗଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଅପଜ୍ଞାନାତ୍ ପ୍ରଦୀପ୍ଯତେ । ତଥା ଜ୍ଞସ୍ଯ ପରିଜ୍ଞାନାତ୍ ତଦଜ୍ଞପ୍ତିḫ ପ୍ରଦୀପ୍ଯତେ
ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଖରେ ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ତ୍ରିଜଗଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତା ସ୍ଥିତା । ଯଥା ସ୍ଥିଥୈଵ ତ୍ରିଜଗଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିଶ୍ ଚିତ୍ର ଇଵୋଦିତା
ଯିଏ ସେହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତିନି ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ; ଯେପରି ଚିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ତିନି ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଶୂନ୍ଯତ୍ଵେନେଵ ରଚିତା ସ୍ଵପ୍ନତ୍ଵେନେଵ ନିର୍ମିତା । ଭାସତେ ଭାମଯୀଵାଚ୍ଛା ଜଗଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଜ୍ଞଚେତସି
ଏହି ସଂସାର ଜ୍ଞାନଟି ଶୂନ୍ୟରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ମନରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାୟା ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ନୂନଂ ବୋଧେ ଵିରୂଢସ୍ଯ ନାହନ୍ତା ନ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ । ଭାସତେ ପରମାଭାସରୂପିଣẖ କାପ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥିତିଃ
ଯେତେବେଳେ ଜାଗୃତି ଭଲଭାବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ବୋଧ କିମ୍ବା ସଂସାରର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିନଥାଏ; ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ରୂପେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ।
ବୋଧାବୋଧାତ୍ମକଂ ଚିତ୍ତଂ ଭାତି ଶୁଷ୍କାର୍ଦ୍ରକାଷ୍ଠଵତ୍ । ବୋଧାଦ୍ ଏକଂ ଜଗଦ୍ଭାଵୈର୍ ଜାଡ୍ଯାନ୍ ନାନାତ୍ଵମ୍ ଆଗତମ୍
ମନ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁରୁ ଗଠିତ, ଏହା ଶୁଖିଲା ଓ ଭିଜା କାଠର ସହଯୋଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଜ୍ଞାନରୁ ଏକମାତ୍ର ସଂସାରର ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖତା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନତା ଆସିଥାଏ।
ମିଥୋ ଽବୋଧାଦ୍ ଵିଵଦତି ମୈତ୍ରୀଂ ଭଜତି ବୋଧତଃ । ଯ ଏଵାସ୍ଯାଧିକୋ ଭାଗସ୍ ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ତିଷ୍ଠତି
ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନ ନିଜେ ନିଜେ ବିବାଦ କରେ, ଯେଉଁଠିକି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଠି ମିତ୍ରତାରେ ରହେ। ଯେଉଁ ଅଂଶଟି ଅଧିକ ଥାଏ, ମନ ସେହି ଅଂଶରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ବୁଦ୍ଧସ୍ ସଂସ୍ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆଵେତ୍ତି ଜଗତୋ ଽଭାଵଭାଵଯୋଃ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତାନାଂ ସ୍ଵଭାଵମ୍ ଇଵ ତୁର୍ଯଗଃ
ଯେଉଁଜଣ ଜାଗୃତ, ସେ ଏହି ସଂସାରର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରେ, ଯେପରି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତିର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିଥାଏ।
ଵାସନୈଵ ମନସ୍ ସେଯଂ ସ୍ଵଵିଚାରେଣ ନଶ୍ଯତି । ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵାଦ୍ ଅତୋ ମୋକ୍ଷେ ନାତ୍ମନାଶḫ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହି ମନ ମାନେ କେବଳ ଏକ ଆଦତ, ଯାହା ନିଜକୁ ନିଜେ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ଅସାର ଥିବାରୁ, ମୁକ୍ତିରେ ଆତ୍ମାର କେବେଉଁ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ଧ୍ଯାନଦ୍ରୁମାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଅନଲ୍ପମ୍ ଉପୋଢପାକାତ୍ କାଲେନ ବୋଧମ୍ ଉପଯାତଵତẖ କ୍ରମେଣ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ରସାଯନଫଲଂ ପରବୋଧମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଥଂ ମନୋହରିଣକୋ ନିଗଡାଦ୍ ଵିମୁକ୍ତଃ
ଧ୍ୟାନର ଗଛର ଫଳ ସମୟ କ୍ରମେ ପକିଲାପରେ, ଜ୍ଞାନର ରସାୟନ ଫଳକୁ ଭୋଗି, ମନର ହରିଣ ତାହାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ପରମାର୍ଥଫଲେ ଜ୍ଞାତେ ଭୁକ୍ତେ ପରିଣତିଂ ଗତେ । ବୋଧେ ଽଥ ସ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ପରମାର୍ଥୋ ମନୋମୃଗଃ
ଉତ୍ତମ ସତ୍ୟର ଫଳ ଜଣା, ଭୋଗ କରାଏ ଓ ପରିଣତିକୁ ପାଇଲାପରେ, ମନର ହରିଣ ତୁରନ୍ତ ଜାଗୃତି ହେବା ସହିତ ପରମ ସତ୍ୟରେ ପରିଣତି ହୁଏ।
କ୍ଵାପି ସା ମୃଗତା ଯାତି ପ୍ରକ୍ଷୀଣସ୍ନେହଦୀପଵତ୍ । ପରମାର୍ଥଦଶୈଵାସ୍ତେ ତତ୍ରାନନ୍ତାଵଭାସିନୀ
କେଉଁଠି ମନ ମୃଗର ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ଯେପରି ଆସକ୍ତିର ତେଲ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦୀପ ନିର୍ବାଣ ହୁଏ; ସେଠାରେ କେବଳ ପରମ ସତ୍ୟର ଦଶା ରହିଯାଏ, ଯାହା ଅସୀମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।
ଧ୍ଯାନଦ୍ରୁମଫଲପ୍ରାପ୍ତୌ ବୋଧତାମ୍ ଆଗତଂ ମନଃ । ଵଜ୍ରସାରାଂ ସ୍ଥିତିଂ ଧତ୍ତେ ଚ୍ଛିନ୍ନପକ୍ଷ ଇଵାଚଲଃ
ଧ୍ୟାନ ଗଛର ଫଳ ପାଇଁ ମନ ଯେତେବେଳେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଜାଗୃତିକୁ ଆସେ; ଏହା ହୀରା ପରି ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥା ଧାରଣ କରେ, କଟା ଡେଣା ଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଅଚଳ ରହେ।