ସକଲାର୍ଥପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ ଦିନାନୁଦିନମ୍ ଆତତାତ୍ । ଶୁଦ୍ଧସ୍ଵଭାଵଵିଶ୍ରାନ୍ତିḫ ପରମାର୍ଥାପ୍ତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ବଷ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଅବିରତ ଭାବରେ ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ଯେଉଁଠାରେ ପରମ ସତ୍ୟର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ତାହାକୁ ମହାନ ଲୋକେ କହନ୍ତି।
ଭେଦବୁଦ୍ଧୌ ଵିଲୀନାଯାଂ ବୋଧ ଏଵାଵଶିଷ୍ଯତେ । ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଏକମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଭିନ୍ନତାର ଭାବ ଲୟ ହେଲେ, କେବଳ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ, ଆଦି ନଥିବା ଏବଂ ଶେଷ ନଥିବା ଜ୍ଞାନ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କହନ୍ତି।
ଲୋକୈଷଣାଵିରକ୍ତେନ ତ୍ଯକ୍ତଦାରୈଷଣେନ ଚ । ଧନୈଷଣାଵିମୁକ୍ତେନ ତସ୍ମିନ୍ ଵିଶ୍ରମ୍ଯତେ ପଦେ
ଯେଉଁମାନେ ସାଧାରଣ ଜୀବନର ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଅଲଗା ହୋଇନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଧନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଛାଡିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପରେଣ ପରିଣାମେନ ମିଥଶ୍ ଚିତ୍ପରମାର୍ଥଯୋଃ । ତାପେନ ହିମଲେଖେଵ ଭେଦବୁଦ୍ଧିର୍ ଵିଲୀଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଓ ପରମ ସତ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଭିନ୍ନତାର ଭାବନା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବରଫ ଗଳିଯିବା ପରି ହରାଯାଏ।
ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟମୁକ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵଭାଵଂ ସୁସମଂ ଵିନା । ସ୍ଥିତିସ୍ ସ୍ରଗ୍ଦାମକସ୍ଯେଵ ନ ସମ୍ଭଵତି କାଚନ
ଯିଏ ସହଜରେ ମୁକ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣର ସମତା ନଥିଲେ, କୌଣସି ଦଶା ରହିପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ମାଳାର ତାନା ଛଡ଼ି ମାଳା ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ଯଥାପ୍ରକଟିତାଙ୍ଗାନ୍ତସ୍ ସଂସ୍ଥିତା ସାଲଭଞ୍ଜିକା । ନ ସତୀ ନାସତୀ ସ୍ତମ୍ଭେ ତଥା ଵିଶ୍ଵସ୍ଥିତିḫ ପରେ
ଯେପରି ଦଣ୍ଡରେ ଥିବା ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିର ସବୁ ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୂର୍ତ୍ତି ଦଣ୍ଡରେ ନ ଥିବା ନ ନଥିବା, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି।
ଧ୍ଯାନଂ ନ ଶକ୍ଯତେ କର୍ତୁଂ ନ ଚୈତଦ୍ ଉପଯୁଜ୍ଯତେ । ଅବୋଧେନ ଵିବୁଦ୍ଧସ୍ ତୁ ସ୍ଵଯମ୍ ଅତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠତି
ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ଏହା ଲାଗୁ ହେଉନାହିଁ; ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡି ସଚେତନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ନିଜେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
ଆତ୍ଯନ୍ତିକୀ ଵିରସତା ଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସ ବୁଦ୍ଧୋ ନାପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତ୍ଯାଗେ ହି ଶକ୍ତତା
ଯାହାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଜାଗୃତ; ଯିଏ ଜାଗୃତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ବୋଧତାବୋଧୋ ଯୋ ବୋଧାଦ୍ ଅପରିକ୍ଷଯଃ । ସ ସମାଧାନଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ ସୁସମାହିତୈଃ
ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ, ଯାହା ମୂଳ ଜ୍ଞାନକୁ କମେଇ ନାହିଁ, ଏହିଥିକୁ ସଂଯମୀ ଲୋକେ ‘ସମାଧାନ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯୈକତାରୂପḫ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ମନସୋ ଯଦା । ଉଦେତ୍ଯ୍ ଏକସମାଧାନେ ତଦା ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତି ସ୍ଵଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ମନର ଧାରଣା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ରୂପରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ସେଉଁବେଳେ ସେଠି ଏକତାର ସମାଧିରେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ଵଭାଵୋ ଦୃଶ୍ଯଵୈରସ୍ଯମ୍ ଏଵ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦୋ ଜନାଃ । ଦୃଶ୍ଯସ୍ଵଦନମ୍ ଏଵାହୁର୍ ଅତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵମ୍ ଉତ୍ତମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁର ଆସ୍ବାଦ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ଅତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯୈଵ ଵିଷଯାସ୍ ସ୍ଵଦନ୍ତେ ନ ତୁ ତଦ୍ଵିଦଃ । ନ ହି ପୀତାମୃତାଯାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵଦତେ କଟୁ କାଞ୍ଚିକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମନ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠି କଷା ମଦ ମିଠା ଲାଗେନାହିଁ।
ଵିତୃଷ୍ଣସ୍ଯାତ୍ମନିଷ୍ଠତ୍ଵାଦ୍ ଏଷଣାତ୍ରଯମ୍ ଉଜ୍ଝତଃ । ଜ୍ଞସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନିଚ୍ଛତୋ ଧ୍ଯାନମ୍ ଅର୍ଥାଯାତଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯିଏ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତିନିପ୍ରକାର ଚେଷ୍ଟାକୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଚାହିଦା ନାହିଁ, ତଥାପି କେବଳ କାହିଁକି ଦରକାର ହେଲେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ବୋଧସ୍ ସ୍ଫୁରତି ତୃଷ୍ଣାଯାଂ ସୈଵ ଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତସ୍ଯ ସ୍ଵଂ ରୂପମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ କ୍ଵାସୌ ତିଷ୍ଠତି କẖ କଥମ୍
ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ସେଠି ଜ୍ଞାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ଏହା ନାହିଁ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ନିଜ ରୂପକୁ ଛାଡିଦେଇ କେଉଁଠି ରହେ, କିଏ ରହେ, କିପରି ରହେ?
ଜ୍ଞସ୍ଯାନାଧାରକୋ ଽଧ୍ଯେଯୋ ବୋଧୋ ନେଯତ୍ତଯା ଭଵେତ୍ । ଅନନ୍ତୋ ଽସାଵ୍ ଅତୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ଵିଭାଗୋଦିତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଯିଏ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେ, ସେହି ଜ୍ଞାନର କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ; ଏହା ଜଣାଯିବା ପାଇଁ ଜାଗୃତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହି ଅବିଭାଜ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ତୃଷ୍ଣାହୀନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଉଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନନ୍ତ।
ଅନନ୍ତମ୍ ଅପତୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଧ୍ଯାନଂ ଗଲିତପକ୍ଷସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନମ୍ ଇଵ ଭୂଭୃତଃ
ଯିଏ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ଏହି ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ଚଳିଥାଏ। ଯେପରି ଡେଣା ଖସିଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଅର୍ଥହୀନ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥା ପାହାଡ଼ର ଶାନ୍ତି ଭଳି।
ଶୁଦ୍ଧବୋଧାତ୍ମନି ଜ୍ଞତ୍ଵାଦ୍ ଅସମାହିତତୋଦିତା । ଲଭ୍ଯତେ ନ ସମିଦ୍ଧେ ଽଗ୍ନୌ ବୁକପୁଷ୍ପମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଜ୍ଞାନ, ଯଦି ଏକାଗ୍ର ନ ହୁଏ, ତେବେ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ—ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଥିବା ପୁଷ୍ପ ଟିକି ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ପରଂ ଵିଷଯଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯଂ ସମାଧାନମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ । ଆହୃତଂ ଯେନ ତନ୍ ନୂନଂ ତସ୍ମୈ ନୃବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରକ୍ତିକୁ 'ସମାଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ମହାନ ମଣିଷ କିମ୍ବା ଋଷିଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନୂନଂ ଵିଷଯଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯେ ପରିପ୍ରୌଢିମ୍ ଉପାଗତେ । ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ନିହନ୍ତୁଂ ନ ଧ୍ଯାନଂ ସେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ସୁରାସୁରାଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ଅସକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିକଶିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଧ୍ୟାନକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପରଂ ଵିଷଯଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯଂ ଵଜ୍ରଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରସାଧ୍ଯତାମ୍ । ଭେଦେ ଵିଗଲିତେ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଅନ୍ଯାନନ୍ଦତୃଣେନ କିମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସକ୍ତିକୁ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନରୂପେ ସ୍ଥାପିତ କର। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଯେତେବେଳେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଆନନ୍ଦର କଣ ଦରକାର?
ମୂର୍ଖସ୍ଥୋ ଵିଶ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ନ ତଜ୍ଜ୍ଞଵିଷଯୋ ଯଥା । ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଥୋ ଵିଶ୍ଵଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ନ ମୂର୍ଖଵିଷଯସ୍ ତଥା
ଯେପରି ମୂର୍ଖ ମନେ 'ବିଶ୍ୱ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବୁଝେ, ସେଠିକି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅନୁଭବ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ ଅର୍ଥ ଅଛି, ତାହା ମୂର୍ଖଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଚିତ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାଜ୍ଞଯୋସ୍ ତଯୋଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ଥିତଯୋର୍ ଵିଶ୍ଵଯୋର୍ ଯଥା । ଯତ୍ରୈକୀଭୂଯ କଚନଂ ତତ୍ର ଵିଶ୍ରମ୍ଯତାଂ ବୁଧାଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୁଇଟି ବିଶ୍ୱରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକତା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତୁ।
ବୋଧଭୂମିଷୁ ସିଦ୍ଧାନାମ୍ ଅର୍ଥାନାଂ ଵାଵିଵେକିନାମ୍ । ସତ୍ତାସତ୍ତେ ଦ୍ଵଯୈକ୍ଯେ ଚ ନିର୍ଣୀତେ ନେହ କେନଚିତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିମ୍ବା ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ବା ଏହାର ଏକତା କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତ୍ୱ ବିଷୟରେ କେହି କିଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଉପାଯ ଏକଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଜ୍ଞସମାଗମଃ । ଧ୍ଯାନଂ ତୃତୀଯୋ ନିର୍ଵାଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅତ୍ରୋତ୍ତରୋତ୍ତରଃ
ପ୍ରଥମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା; ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ।
ଜୀଵାଦର୍ଶୋ ମିଥୋ ରୂପଂ ଗୃହ୍ଣାତ୍ଯ୍ ଏଷାଂ ମହଦ୍ ଵପୁଃ । ଜଗତ୍ଯ୍ ଉଦେତି ସଙ୍ଘଟ୍ଟାଦ୍ ଅଵିଶେଷଂ ସମେ ଽସମେ
ଜୀବର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରସ୍ପର ଆକୃତି ଧାରଣ କରେ; ସେମାନଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ଆକୃତି ଏହି ସଂସାରରେ ସମ୍ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହା ସମତାରେ ଅଲଗା କରିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାତପୂର୍ଵାପରାଶେଷଜଗଦଷ୍ଟାପଦସ୍ଥିତେଃ । ଏକସିଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵଯୋସ୍ ସିଦ୍ଧିର୍ ଭୋଗଵୈତୃଷ୍ଣ୍ଯଦା ଯଯୋଃ
ଯିଏ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏଠି ଆଠଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏର ସିଦ୍ଧି ହେଲେ ଦୁଇଟିର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ମତିଵାତ୍ଯା ଧୁତୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଦଗ୍ଧୋ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିନାଖିଲଃ । ଜଗତ୍ତୂଲḫ ପରେ ଶାନ୍ତେ ନ ଜାନେ କ୍ଵାଶୁ ଗଚ୍ଛତି
ମନ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଝାଲିଯାଏ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପଟି ଦହିଯାଏ। ସେହି ପରମ ଶାନ୍ତିରେ, ଏହି ସବୁ କେଉଁଠି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ମୁଁ ଜାଣିନି।
ଚିତ୍ରାଗ୍ନିନେଵ ବୋଧେନ ତେନ ଜାଡ୍ଯଂ ନ ଶାମ୍ଯତି । ନିର୍ମୂଲାପି ଜଗଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଯେନାଶୁ ନ ଵିଲୀଯତେ
ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମୂଢ଼ତା ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଜଗତ୍ର ଭ୍ରମ ମୂଳହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଜ୍ଞାନରେ ତାହା ଶୀଘ୍ର ଗଳିଯାଏନାହିଁ।
ଯଥାଜ୍ଞସ୍ଯ ଜଗଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିର୍ ଅପଜ୍ଞାନାତ୍ ପ୍ରଦୀପ୍ଯତେ । ତଥା ଜ୍ଞସ୍ଯ ପରିଜ୍ଞାନାତ୍ ତଦଜ୍ଞପ୍ତିḫ ପ୍ରଦୀପ୍ଯତେ
ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଖରେ ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯ ତ୍ରିଜଗଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିଶବ୍ଦାର୍ଥରହିତା ସ୍ଥିତା । ଯଥା ସ୍ଥିଥୈଵ ତ୍ରିଜଗଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତିଶ୍ ଚିତ୍ର ଇଵୋଦିତା
ଯିଏ ସେହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତିନି ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ; ଯେପରି ଚିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ତିନି ଜଗତ୍ର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।